Phúc Lai - Điểm gãy

(Về cuộc chiến tranh xâm lược Ukraine của Putler, ngày 25/09/2026)

1. Hôm 23/09 trên Ukrinform có bài báo “Nếu Nga không sụp đổ vào ngày mai, chắc chắn họ sẽ thua vào ngày kia”. Và khi đọc nó, tôi nghĩ nếu nhớ được năm ngoái chúng ta đã nói những chuyện gì, ắt hẳn ai cũng sẽ thấy lạnh gáy.

Vào năm 2024 và đầu năm 2025, một số chuyên gia khi quan sát cuộc chiến tranh Nga-Ukraine đã dự báo: Kinh tế Nga sẽ đạt điểm gãy vào cuối năm 2025.

Đến đầu 2026, vẫn đánh nhau, rõ ràng là dự báo đó đã sai, kinh tế Nga chưa đạt điểm gãy. Tối qua khi nhờ AI dịch bài báo này, tôi đã nói chuyện với một nhà kinh tế khác cũng tên là Ivan, học ở Khoa kinh tế ĐHTH quốc gia Mục-tư-khoa. Nào, bây giờ chúng ta cùng nhìn lại sơ lược cuộc chiến từ góc độ... tiền:

+ Năm 2022, bất chấp chiến tranh, Nga thu về nguồn lợi dầu khí kỷ lục do giá năng lượng thế giới tăng vọt. Nhưng các mầm mống thâm hụt đã bắt đầu: Mặc dù chi phí chiến tranh ở mức rất cao, tới 1 tỉ đô-la Mỹ/ngày Bộ Tài chính Nga chỉ phải rút khoảng 16,2 triệu USD từ phúc lợi xã hội vào cuối năm 2022 để bù đắp thâm hụt ngân sách. Phần thanh khoản vẫn được duy trì ở mức rất cao (trên 100 tỉ USD).

+ Năm 2023 là giai đoạn tiêu tốn nặng nề nhất, chiếm hơn 50 % tổng lượng sụt giảm nguồn thu của Nga, chủ yếu châu Âu giảm nhanh lượng khí đốt nhập khẩu. Việc áp trần giá dầu (Price Cap) của G7 và cấm vận dầu thô của EU bắt đầu có hiệu lực (tháng 12/2022 với dầu thô, tháng 2/2023 với sản phẩm dầu). Nga phải bán chiết khấu rất sâu cho Ấn Độ và Trung Quốc.

Ngân sách Nga năm 2023 thiếu hụt nguồn thu dầu khí nghiêm trọng so với kế hoạch. Chỉ riêng tháng 12/2022 đến đầu năm 2023, Bộ Tài chính Nga đã rút ra tới 38,1 tỈ USD để lấp lỗ hổng thâm hụt ngân sách. Cả năm 2023 là thời điểm tài sản thanh khoản của Quỹ phúc lợi xã hội bị thâm hụt nhanh và mạnh nhất. Nguồn

+ Năm 2024, do Ukraine bắt đầu tập trung tập kích các nhà máy lọc dầu lớn từ đầu năm 2024 làm gián đoạn sản xuất nội địa, kết hợp với chi phí hậu cần và vận tải fleet "tàu bóng tối" tăng vọt do các đợt trừng phạt thứ cấp của Mỹ. Quỹ phúc lợi xã hội tiếp tục bị bòn rút, nên đến cuối năm phần thanh khoản giảm xuống chỉ còn khoảng 50 - 55 tỉ USD. Phần lớn chỉ còn vàng và đồng nhân dân tệ, toàn bộ đồng đô-la Mỹ, euro/yen/bảng Anh nếu còn cũng không đáng kể.

+ Giai đoạn 2025 – giữa 2026, khi Ukraine mở rộng đòn đánh vào hạ tầng xuất khẩu dầu thô bến cảng và các tàu bóng tối bị siết chặt, nguồn thu dầu khí tiếp tục suy giảm. Tốc độ tiêu tốn phần thanh khoản bị chậm lại về mặt con số tuyệt đối, không phải vì Nga tốn ít tiền hơn, mà vì quỹ thanh khoản đã giảm xuống ngưỡng báo động (~46,2 – 46,7 tỉ USD). Nga buộc phải hạn chế rút trực tiếp tài sản thanh khoản mà chuyển sang tăng thuế doanh nghiệp, phát hành trái phiếu chính phủ nội địa và cắt giảm chi tiêu phi quân sự.

Trên sổ sách, Bộ Tài chính Nga cập nhật phần tài sản thanh khoản tính đến đầu tháng 9/2026 vào khoảng 3.998 tỉ rúp (tương đương 46,7 tỉ USD), chủ yếu tồn tại dưới hai dạng là vàng thỏi, cỡ 131,5 tấn; ngoại tệ khoảng 189,9 tỉ nhân dân tệ.

Như vậy các chuyên gia đã dự báo đúng, điểm gãy của kinh tế Nga là cuối năm 2025. Và phần thanh khoản còn lại của quỹ, nhẽ ra không được rút, nhưng dù chúng ta có thể chưa biết do chưa rò thông tin ra công khai, chắc chắn Nga đã đang và sẽ rút số tiền đó rồi. Trong trường hợp đó 45 tỉ đô-la Mỹ chỉ là con số lý thuyết vào đầu năm nay hoặc giữa năm nay là cùng, và nó hoàn toàn có thể bốc hơi không còn gì vào thời điểm nào đó vào cuối năm nay hoặc quý 1 năm 2027.

Bài báo đã được dịch có thể đọc tại đây

2. Tiền đồ chị Dậu

Hôm trước tôi đã tính, hiện Nga đang sử dụng 2.800 Shahed/tháng để tấn công Ukraine, 70 % số chúng là phản lực với giá thành từ 200.000 $ đến 300.000 $. Nếu tính trung bình 250.000 $/chiếc, Nga tiêu tốn 500 triệu $ một tháng cho chuyện này. Nhưng với chiến tranh phi đối xứng hiện nay, nó không đủ đánh sập Ukraine (họ đã có 4 năm phân tán mục tiêu) trong khi nhà máy lọc dầu của Nga thì không chạy đi đâu được.

Tính ra, để đưa 1 ký thuốc nổ đến mục tiêu, hiện nay Nga tiêu tốn gấp 45 lần so với Linebacker II, 90 lần so với Grozny 1999. Mà muốn thắng được Kyiv thì phải đạt tới mức Grozny nói trên, nếu dùng Shahed phản lực sẽ tốn sơ sơ khoảng 2 tỉ rưỡi đến 3 tỉ $ / ngày.

Hiện tại do hao tổn gia tăng vì cấm vận và trừng phạt, gia tốc của hao tổn ngày càng tăng nhanh, dẫn đến việc Nga giảm chi phí chiến tranh bằng cách cho chuyển phần lớn các khu vực mặt trận sang phòng ngự, họ đạt kết quả tốt vào 2023 là cỡ 3 ngày tiêu 1 tỉ $, lại tăng gấp đôi trong năm 2025, cỡ 700 triệu $ /ngày và bây giờ thì là từ 800 triệu đến 1 tỉ/ngày.

Đúng là đập đầu vào tường. Nếu như không có phép thần nào xảy ra, chắc chắn Putler sẽ phải moi cái quỹ 45 tỉ đô-la Mỹ còn lại ra tiêu. Vậy tiến trình đốt nhà sưởi ấm đó, hoặc xẻo thịt đùi nuôi mõm đó, cần được tính toán như thế nào?

+ Nga vẫn duy trì được nguồn thu ngoại tệ từ các kênh xuất khẩu chính:

– Sức mạnh Siberia 1 (Power of Siberia 1) bán khí đốt sang Trung Quốc có công suất khoảng 38 tỉ mét khối/năm. Với giá bán khoảng 260 - 290 USD/1.000 mét khối, doanh thu toàn tuyến đạt khoảng 10 - 11 tỉ USD/năm, suy ra thu nhập khoảng 28 - 30 triệu USD/ngày.

– Xuất khẩu dầu thô bằng hạm đội bóng tối và đường ống sang Ấn Độ, Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ: Nga vẫn xuất khẩu khoảng 3,0 - 3,2 triệu thùng dầu thô/ngày qua đường biển và đường ống ESPO. Giá dầu Urals thực nhận (sau khi trừ chiết khấu sâu, chi phí bảo hiểm chui và vận tải tàu “bóng tối” dao động quanh mốc 55 - 60 USD/thùng. Doanh thu gộp đạt khoảng 170 -190 triệu USD/ngày. Tuy nhiên, sau khi trừ chi phí vận hành hạm đội buôn lậu và hoa hồng cho các trung gian tài chính ‘rửa chứng từ’ dòng tiền thực tế chảy về ngân sách/tập đoàn nhà nước Nga còn khoảng 130 -150 triệu USD/ngày.

– Các nguồn năng lượng khác (LPG, than đá, điện, khí hóa lỏng... bán sang châu Âu/châu Á) đóng góp khoảng 40 - 50 triệu USD/ngày.

Như vậy tổng doanh thu xuất khẩu năng lượng của Nga hiện nay thực thu về chỉ đạt từ 200 đến 230 triệu đô-la Mỹ/ngày. Tuy nhiên, chỉ con số này là chưa đủ: Nga còn có các nguồn thu khác từ kinh tế nội địa như VAT, thuế thu nhập, thuế doanh nghiệp quốc phòng, bán tài nguyên khác... Theo kế hoạch tổng thu ngân sách Nga năm 2026 khoảng 35.000 – 37.000 tỉ rúp (tương đương 400 - 420 tỉ USD) – đó là phải đạt kế hoạch. Như vậy trung bình tổng thu ngân sách toàn quốc của Nga đạt khoảng 1,1 - 1,15 tỉ USD/ngày.

Từ những tính toán trên, có thể kết luận bước đầu là nguồn thu từ Dầu khí chỉ còn đóng góp khoảng 25 - 30 % (tương đương 270 - 300 triệu USD/ngày), phần còn lại là thuế và dòng tiền nội địa. Trong khi đó, tổng chi ngân sách nhà nước của Nga hiện vào khoảng 1,4 - 1,5 tỉ USD/ngày, trong đó:

– Chi phí Chiến tranh & An ninh Quốc phòng: Khoảng 680 triệu - 1 tỉ USD/ngày (chiếm khoảng 44 % - 50 % tổng ngân sách). Khoản này trả cho lương binh lính, mua/sản xuất đạn dược, bồi thường thương vong, hậu cần...

– Chi phí dân sự & duy trì quốc gia: khoảng 600 - 700 triệu USD/ngày. Đây là khoản chi cố định để bộ máy nhà nước không bị sụp đổ từ bên trong, với các khoản như trả lương hưu trí, trợ cấp xã hội, lương cho bác sĩ, giáo viên, cảnh sát, công chức dân sự... ngoài duy trì y tế và giáo dục công, giao thông vận tải cũng ngốn tiền.  Cuối cùng là các khoản nợ công, trái phiếu Chính phủ... cũng phải trả lãi.

Tổng thu hàng ngày: 1.100 triệu USD, nếu chi cho chiến tranh từ 700 đến 800 triệu, cho bộ máy dân sự từ 600 đến 700 triệu, thì mỗi ngày đánh nhau Nga sẽ âm từ 300 đến 400 triệu đô-la Mỹ/ngày.

Nếu các chi tiết trên đây được đẩy vào thời điểm 2023/2024, tức là Nga cố gắng đưa chi phí chiến tranh xuống mức 3 ngày chi 1 tỉ đô-la, thì rất hợp lý và họ còn có khả năng duy trì được rất lâu. Tuy nhiên như tôi dự báo, do lệnh cấm vận và trừng phạt, cỗ máy Nga sẽ càng ngày càng bị ma sát lớn trong các ổ trục, dẫn đến hao tổn gia tăng và nếu cố leo thang chiến tranh thì chi phí đánh nhau sẽ tăng lên rất nhanh, và điều đó đúng: năm 2025 chi phí tăng gấp đôi, cỡ 700 triệu đô-la Mỹ /ngày và năm nay còn tăng cao hơn nữa.

Và như thế là Nga sẽ tiếp tục phải rút quỹ, từ từ, nhưng vẫn diễn ra. Nếu ba ngày quỹ phải bù 1 tỉ đô-la Mỹ, thì quỹ 45 tỉ đô-la Mỹ sẽ chịu được 135 ngày, tức 4 tháng rưỡi. Khi tôi viết những dòng này, và bài này được quý vị đọc đã là hết tháng Chín 2026. Như vậy túi tiền của Putler sẽ còn 4 tháng rưỡi để phá đáy, tức là giữa tháng Hai năm 2027.

Câu chuyện con đường hầm không lối thoát của Putler đúng như tôi đã nhận xét từ mấy năm trước: Việc kéo dài chiến tranh không phải là lợi thế của Nga nếu họ không thể khép lại cuộc chiến bằng một chiến thắng chi phí thấp. Các dự báo của chuyên gia không sai, mà họ không ngờ được các chính sách kinh tế vĩ mô của Nga thực sự hiệu quả đến vậy: Hút được phần nào của cải tích trữ trong dân và doanh nghiệp, và quan trọng hơn cả là dám lôi quỹ phúc lợi xã hội ra tiêu.

3. Nhận xét và kết luận

Có những đánh giá dự báo có thể là không vui cho phần lớn quý vị, chẳng hạn việc Trump sẽ thất bại và dần dần bị thúc thủ/vô hiệu hóa... Khi Epic Fury được ông ta triển khai, tôi đánh giá lạnh lùng rằng rồi sẽ thất bại. Đến nay, phải nói một cách nghiêm túc là sa lầy, chưa biết lối nào thoát. Những tuyên bố xanh rờn về chiến tranh Nga-Ukraine cũng vậy, chẳng đâu vào đâu.

Vì vậy ông ta gắn chiến dịch không kích của Ukraine vào Nga hiện nay với... giá dầu diesel thế giới. Tôi thì thấy, Trump đề nghị Ukraine không không kích Nga nữa nhưng đây không phải đề nghị của Trump, mà là khẩn cầu của Putler. Với những tính toán trên đây, nếu Trump không có cách nào để yêu cầu Ukraine ngừng bắn và đáp ứng các hạch sách của hắn ta, thì hắn ta (Putler) chỉ còn nước đi bằng đầu gối.

Điều này tôi cũng đã hình dung ra từ trước: Cứ phải duy trì chiến tranh, đánh nhau mới là chết. Đúng như tác giả bài báo “Nếu Nga không sụp đổ vào ngày mai, chắc chắn họ sẽ thua vào ngày kia” đã viết, Nga sẽ không thể thắng nổi cuộc chiến tiêu hao, vì tốc độ và mức độ tự tiêu hao của nước này quá lớn, đang phải xẻo thịt đùi nuôi cái mồm và dạ dày đói.

Nếu Cộng hòa của Trump thất bại trong bầu cử cuối năm nay, thì chỗ dựa chính trị đối với nội bộ của Putler sẽ chính thức bị thủ tiêu. Kịch bản lật đổ vẫn còn nguyên... Nhìn thái độ quỵ lụy của Trump với Tập Cận Bình là rõ. Tôi đã phân tích: Trump là kẻ nông cạn, nên ngoài mồm nói chống Trung Quốc, thực chất là chống toàn cầu hóa. Tất nhiên chính sách của ông ta gây cho Trung Quốc khó khăn (thực chất là gây ra khó khăn cho toàn thế giới), nhưng chính nước Mỹ cũng khó khăn và bây giờ chính Trump cũng ngấm đòn.

Tôi cho rằng các chính sách của Trump đối với chiến tranh Nga Ukraine sẽ chỉ dừng lại ở ép buộc mồm đối với Ukraine. Từ đầu 2027 trở đi các diễn biến sẽ có lợi cho Ukraine, và xúc tác cho lật đổ cung đình Nga lại càng mạnh mẽ.

“Điểm gãy” bị dời lại một năm do Nga lôi cái quỹ trứ danh kia ra cứu, rồi thì cũng chẳng cứu được Putler nữa.

PHÚC LAI 25.09.2026