Dương Quốc Chính - Sống sao trong thời đại AI?

Mình lên Facebook bây giờ chủ yếu để đọc nội dung ngắn, thật là trẻ trâu và suy đồi quá đi! Đơn giản vì nội dung dài cỡ gang tay bây giờ 99 % là do AI viết. AI ở cấp độ 99 % bài viết luôn ấy, chứ không phải chỉ tút tát vớ vẩn đâu.

Sáng nay có tút bên group Nghiên cứu lịch sử trồi lên, mình mới vào xem thử, gần như 100 % ở đó là AI viết. Đọc một khúc là biết, nên lẳng lặng quay ra. Thà đọc các cháu chém Threads nó còn người hơn, thật hơn, dù hầu hết là ẩn danh. Vì nó ngắn và là những cảm xúc bất chợt, nên người ta ít phải nhờ tới AI.

Bây giờ có nhiều tài khoản Facebook hoàn toàn dùng AI để viết, trừ các status dưới 5-10 câu. Đa phần là dùng ChatGPT, nên văn phong giống hệt nhau. Lộ nhất là kiểu văn viết như thơ, xuống dòng, ngắt câu bừa bãi.

Một số “học giả” dùng mấy con đắt tiền hơn, hay Claude thì đỡ lộ hơn, nhưng tinh ý thì vẫn thấy.

Nội dung dài bằng AI này giờ tràn lan khắp cõi mạng. Đọc xong không nhớ ai viết nữa, vì nó giống nhau, thực ra mình hiếm khi đọc xong một bài viết bằng AI, xong tức là dưới 10 câu thôi.

Mình viết nội dung cảnh báo AI kiểu này cũng vài lần rồi, nhưng với sự phát triển như vũ bão của AI và độ vô tri ngày càng gia tăng của người dùng thì việc nhắc lại cũng không thừa.

Bây giờ các lớp, các cá nhân, dạy dùng AI mọc lên như nấm, các hội thảo online, offline…cũng rất nhiều. Đa phần để bán khóa học AI, số ít hơn thì cũng là hướng dẫn có tâm về cách ứng dụng. Nhưng không thấy ai cảnh báo về việc cần hạn chế dùng AI hoặc dùng AI thế nào để bản thân khôn ra chứ không phải để ngu đi. Con người ngu đi song hành với việc AI khôn lên là hệ quả nhãn tiền và nguy hiểm. Chứ còn việc bất mãn khi đọc mạng xã hội thì chỉ là chuyện nhỏ mà thôi.

Mình nhớ hơn 20 năm trước, khi mới tập tọe chửi nhau, chăn bò trên forum, anh em hay có câu: “Thằng đó biết đ*ch gì đâu, toàn Google ấy mà”. Đại ý nói thằng đang chém online đó không có kiến thức tự thân, mà toàn dùng kiến thức từ việc tra Google rồi copy vào bài viết.

Nhưng cách tra cứu đó hiện nay cũng trở nên quá xa xỉ khi người ta dùng AI. Khi dùng Google, bạn có thể tìm được cỡ 10 trang web có kiến thức liên quan đến nội dung cần viết. Bạn phải tự đọc, tìm ra những đoạn liên quan, cũng phải tự tổng hợp thông tin từ 10 trang đó về nội dung của bạn. Nếu may mắn, có trang nào có nội dung y chang cái mình cần thì copy (ăn cắp) luôn cả đoạn, hay cả bài. Nên dùng Google cũng có dăm bảy đường, có thằng ăn cắp 100 %, có thằng chỉ chắt lọc thông tin.

Còn bây giờ dùng AI, người ta chỉ cần prompt 5-7 câu. Mấy con AI có tính năng deep research nó tự động tra cứu vài chục đến hàng trăm trang web ra nội dung bạn cần, rồi viết thành…luận văn tiến sĩ, với giọng rất chi là trịnh trọng, hàn lâm, leng keng, học thuật. Giới cần lao đọc thấy thế là hồn vía rụng rời và tin là chủ tút là học giả uyên bác. Mình cho rằng đa số người đọc, đa phần là cao tuổi hay ít đọc, ít dùng AI, là không thể biết được.

Thế là các “học giả” chỉ việc copy 100 % bài viết rồi paste vào status để đăng như học thật, tất nhiên chả ngu gì mà ghi chú là AI viết, làm thế đời không nể.

Lên bài xong, anh em độc giả vào đọc, đa phần cũng không rảnh đọc hết, hoặc đọc không hiểu mấy, vì đọc hết trang A4 giờ cũng xa xỉ rồi. Nhưng vẫn nhanh tay bình luận: Bài viết hay quá, sâu sắc quá… “Tác giả” tất nhiên vẫn hoan hỉ bấm like, thả tim, cám ơn đã có lời khen! Như chưa từng dùng AI, chưa từng ăn cắp trí tuệ của máy tính.

Lười đi và ngu đi là một chuyện thôi, vấn đề hay bị bỏ qua là liêm chính khoa học. Không thể chỉ vì bỏ công viết độ 3-5 câu prompt mà tự nhận mình là tác giả bài viết học thuật dài 2-3 trang A4 được.

Với mình, đó là kiểu đánh bóng bản thân bằng cái vỏ tri thức hàn lâm. Không khác gì các mẹ bỉm sữa, nhan sắc xế chiều rồi nên muốn đăng ảnh Facebook là phải là lượt 5-7 lần bằng app mới dám đăng. Anh em hàn lâm xế chiều cũng vậy thôi, không tự tin lắm khi tự quay tay viết bài, nên cũng phải là lượt bằng AI mấy vòng.

Mỗi lần chê ai dùng AI, y như rằng có ông vào dạy dỗ mình đại khái là: Thời buổi nào rồi mà còn quay tay, bây giờ là phải AI. Học công nghệ sớm đi, đỡ tụt hậu!

Thực tế là mình chưa bao giờ dốt công nghệ, kể cả ở tuổi xế chiều như giờ, từ việc dùng các phần mềm cho công việc lẫn việc dùng AI. Mình dùng AI mỗi ngày luôn, đang nuôi 2 con trả tiền đàng hoàng, cho công việc và nghiên cứu ngoài chuyên môn. Thế nên đừng ông nào dạy mình cách dùng! Chẳng qua mình dùng như không dùng, nên mọi người không biết thôi!

Từ bé mình bị một ám ảnh cũng hơi giống cô đào Marilyn Monroe, cô ta sợ lúc già thì xấu xí, nên (nghe đồn rằng) cô ấy tự tử khi còn trẻ đẹp! Mình thì sợ bị…ngu đi, sợ lúc già, hết date, lười đọc, lười viết, lại cứ bi bô những câu đần độn, ngớ ngẩn cả trên mạng lẫn ngoài đời. Nhục không phím nào tả xiết.

Thế nên khi dùng AI, mình rất lo bị ngu đi, do não lười suy nghĩ. Thế nên cách mình dùng cũng phải có phương pháp, để não vẫn phải nghĩ để tư duy đồng hành với AI, viết cùng với AI, chứ không thể phó mặc cho nó hết như đa số.

Ví dụ, mình rất hay dùng tính năng deep research, nhưng mình phải prompt rất nhiều lần để chất vấn con AI ở nhưng nội dung còn tranh cãi, có nhiều quan điểm khác nhau (lịch sử rất nhiều nội dung như vậy). Thậm chí dùng 2-3 con AI khác nhau hỏi cùng nội dung. Từ đó, sẽ không có câu trả lời hay bài luận nào của AI mà mình ưng ý ngay để copy 100 % mà mình phải đọc cỡ 5-10 câu trả lời khác nhau đó, rồi tự tổng hợp, chắt lọc lại thông tin.

AI có bệnh là “gồng” cố phải viết kỹ càng, học thuật nên có nội dung không đáng dài mà nó cứ cố phải vòng vèo lê thê, lặp ý rất nhiều, đọc sốt ruột. Mình phải lọc bớt đi, lấy một số câu đại diện thôi.

AI có rất nhiều lợi thế khi nghiên cứu, hơn Google nhiều. Rõ rệt nhất là việc nghiên cứu đa ngôn ngữ. Ví dụ, nhiều tiến sĩ bằng cấp đầy mình, nhưng chỉ rành tiếng Anh, nên nếu tự nghiên cứu, đa phần cũng chỉ từ nguồn tiếng Anh là hết.

Nhưng nhiều nội dung thì nguồn tiếng Pháp, Tàu, Tây Ban Nha hay Nhật mới nhiều. AI nó mần tuốt và dịch về ngôn ngữ bạn muốn. Khả năng search của nó cũng sâu hơn chúng ta tự làm. Ra nhiều nguồn rất độc đáo, kiểu hồ sơ Lầu Năm Góc, hay Tối mật (đã giải mật) của CIA.

Với mình, AI có thể làm mình khôn ra ở chỗ đó, nó làm gia tăng phạm vi tìm kiếm kiến thức rất nhiều. Nhưng mình cho rằng, với thói quen ăn sẵn của đám đông, AI sẽ làm đa số loài người ngu đi. Do họ lười tư duy, suy nghĩ sâu. Nhưng éo le thay, nó lại khiến con người trở nên ảo tưởng về kiến thức bản thân. Rồi người này hiểu nhầm về người kia do vỏ bọc hào nhoáng của AI che phủ.

Bây giờ zai gái nên hẹn hò offline, zai thì nhìn xem gái có giống ảnh trên mạng xã hội không, gái thì xem đầu óc của zai có giống học giả trên mạng xã hội không? Chắc đa phần đều thất vọng mà thôi!

Bây giờ các công ty, các trường đại học…nên tuyển dụng bằng cách phỏng vấn trực tiếp hay online.Chứ bài luận bây giờ là thứ thiếu tin cậy nhất luôn, vì AI độ chế phút mốt.

Con nhà mình đang xin vào Câu lạc bộ Debate, nó bảo bị các anh chị phỏng vấn hai ba vòng, quay tít mù cả tiếng trên Zoom. Với mình thì thế là rất đúng, chỉ có nói chuyện trực tiếp mới đáng tin cậy về kiến thức thực chiến, chứ mõm online giờ 90 % AI.

Đừng tưởng dùng AI là khoe mẽ được tốt, cũng rủi ro đấy. Nhiều ông tạo ảnh, tạo tin giả đóng phạt rồi. Hay bạn Hồng Thái Hoàng 90 % status của vài năm gần đây là dùng AI, nhưng vẫn bị hốt. Ra tòa cãi là AI viết đó, không phải em, thì có được giảm án không?

Bây giờ đảng và chính phủ cũng đang hò hét cho bọn trẻ con học AI, nhưng mình tin rằng chẳng ai dạy chúng nó cái nguy hiểm của việc lạm dụng AI đâu. Cả nước đang lên đồng hoan hỉ ứng dụng AI mà. AI còn mạnh hơn người thầy ở nhiều mặt, nhưng lạm dụng việc để thầy cầm tay chỉ việc, không chịu tự học là chỉ có điểm cao mà vẫn ngu.

Bài này quay tay 100 % bằng điện thoại nhé!

DƯƠNG QUỐC CHÍNH 27.09.2026