Hiệu Minh - Trump-Tập: Ngoại giao đỉnh, kết quả đáy

Ngoại giao có một tuyệt kỹ mà các cường quốc sử dụng rất thành thạo là việc khó chưa giải quyết được thì giải quyết… cái bàn ăn trước. Và cuộc gặp Trump-Tập lần này là một màn trình diễn khá hoàn chỉnh của tuyệt kỹ ấy.

Thảm đỏ thẳng tắp, quốc kỳ phấp phới, hoa tươi khắp nơi, những cái bắt tay đủ lâu cho máy ảnh, quốc yến được chuẩn bị kỹ đến mức từng chi tiết của bàn tiệc hay ai mặc áo gì cũng trở thành tin tức.

Nhìn ảnh, cứ tưởng Mỹ-Trung vừa yêu nhau trở lại sau tit for tat về thuế thương mại khởi xướng bởi Trump và trả lễ của Tập

Từ Big Mac đến quốc yến, quan hệ Mỹ-Trung quả thật đã đi rất xa. Tiếc rằng chưa chắc đi về phía trước. Đồ ăn được nâng cấp không đồng nghĩa quan hệ được nâng cấp. Dao nĩa bằng bạc cũng không cắt nổi những bất đồng chiến lược đã tích tụ nhiều năm.

Nhìn danh sách vấn đề phải bàn mới nhớ hai ông này vẫn đang vừa bắt tay vừa kiểm tra xem tay kia giấu gì sau lưng.

Thuế quan, thương mại, chip, AI, đất hiếm, chuỗi cung ứng, TikTok, fentanyl, Đài Loan, Biển Đông và cuộc tranh giành ảnh hưởng toàn cầu.

Một thực đơn dài đến mức ngay cả đầu bếp Nhà Trắng cũng không biết nên xếp món nào lên trước. Nhưng không sao, chuyện khó để sau, khai vị phải đẹp đã. Đặc biệt thú vị là khi Trump và Tập ngồi đối diện nhau dù ông Tập vẫn mang theo một bình trà riêng.

Trump từng gây sức ép mạnh ngay cả với các đồng minh của Mỹ bằng thuế quan, yêu cầu chia sẻ chi phí quốc phòng và những lời đe dọa thương mại. Bắc Kinh cũng nhiều lần bị các nước nhỏ hơn cáo buộc sử dụng sức nặng kinh tế và ngoại giao trong những tranh chấp liên quan đến lợi ích của Trung Quốc.

Nhưng khi hai cường quốc ngồi trước mặt nhau, ngôn ngữ lập tức khác, không ai dễ dàng úp bàn, bởi phía bên kia cũng có một cái bàn đủ nặng để úp lại.

Đấy có lẽ là một trong những nghịch lý lâu đời nhất của chính trị cường quốc: Với người phụ thuộc vào mình, có thể nói bằng sức ép; gặp người đủ sức gây thiệt hại trở lại, người ta bỗng nhớ đến hai chữ “đối thoại”. Và thế là Trump-Tập bắt tay.

Bởi cả hai đều hiểu một nguyên tắc mà chẳng trường ngoại giao nào cần giảng, muốn đập bàn, trước tiên phải chắc người ngồi đối diện không có cái búa lớn bằng mình.

Đó cũng là điều thú vị nhất của ngoại giao đỉnh cao, càng nhiều bất đồng, ảnh đôi khi càng đẹp. Càng khó thỏa thuận, nụ cười càng phải tươi.

Trump cần cho thấy ông có thể ngồi với Tập mà thị trường không lên cơn đau tim. Tập cần cho thấy Trung Quốc bước vào cuộc gặp với tư cách một cường quốc mà Washington phải tính đến. Vậy là cả hai đều có ảnh đẹp để mang về. Tập tự đắc với hàng tỉ dân, Trump thì nói, tớ làm tổng thống đỉnh nhất trong lịch sử 250 năm trước bầu cử giữa kỳ. Gặp Tập tớ không hỏi đằng ý có con bài nào như hỏi Zelensky.

Giới ngoại giao có cụm từ bất tử “trao đổi thẳng thắn và mang tính xây dựng” - thứ ngôn ngữ kỳ diệu có thể dùng cho một cuộc gặp rất thành công lẫn thất bại.

Chỉ có những vấn đề cũ vẫn ngồi nguyên trên ghế nởi Mỹ muốn Trung Quốc thay đổi những thứ Bắc Kinh xem là lợi ích chiến lược. Và Trung Quốc muốn Mỹ chấp nhận những thứ Washington xem là thách thức chiến lược.

Hai bên cùng nói “hợp tác” để rồi cùng về nhà chuẩn bị cho… cạnh tranh. Đấy mới là món chính trên bàn ăn.

Một cuộc gặp thượng đỉnh tất nhiên vẫn có giá trị. Nó có thể hạ nhiệt căng thẳng, mở đường cho đàm phán, tránh hiểu nhầm và tạo ra những thỏa thuận cụ thể. Nhưng ngoại giao cũng có một căn bệnh nghề nghiệp, khi kết quả chưa đủ lớn, nghi lễ rất dễ trở thành thứ trông có vẻ lớn nhất.

Bởi vậy đừng chỉ hỏi quốc yến có món gì mà hãy hỏi thuế quan thay đổi bao nhiêu, hàng rào công nghệ ra sao, đất hiếm đi về đâu, những bất đồng an ninh được xử lý thế nào và cam kết nào thực sự có cơ chế thực hiện. Đó mới là hóa đơn thật của bữa tối.

Hoa rồi sẽ héo, bát đĩa sẽ được rửa, thảm đỏ sẽ cuộn lại. Trump trở về với “America First”. Tập trở về với mục tiêu “China Number One”. Hai bộ máy kinh tế, công nghệ và an ninh khổng lồ lại tiếp tục cuộc cạnh tranh vào sáng hôm sau — đúng giờ, không cần quốc yến.

Cho nên điều đáng quan tâm sau cuộc gặp Trump-Tập không phải cái gì được đặt lên bàn ăn, mà là cái gì thực sự được lấy khỏi bàn đàm phán. Và có lẽ đó mới là cảnh đáng xem nhất, hai người vốn rất giỏi gây sức ép với kẻ phụ thuộc vào mình, lần này lại gặp đúng một người không dễ bị ép.

Thế là chẳng ai đập bàn, họ nâng ly. Kết thúc chuyến đi không có thông cáo chung, mà nếu có thì cũng…chung chung.

Ngoại giao trên đỉnh, còn kết quả xin mời xuống tầng dưới tìm, không cần xem kỹ hình ảnh tổng thống Trump cúi rạp mình trước phu nhân của Tập khi tiễn đoàn Trung Quốc về nước.

HIỆU MINH 25.09.2026