Dương Quốc Chính - Bản quy hoạch hồ Gươm và phụ cận

 

Đầu tiên, chúng ta cần hiểu rõ đây là một đồ án quy hoạch chi tiết khu vực hồ Gươm và vùng phụ cận, chứ không phải là đồ án kiến trúc, cảnh quan (thiết kế quảng trường), hay thiết kế tượng đài, thiết kế đô thị.

Thiết kế quy hoạch là tổng hợp của các thứ trên, nhưng chỉ là mang tính định hướng mà thôi, nó không phải là thiết kế cụ thể về kiến trúc, cảnh quan. Nên dư luận lại đam mê bàn quá sâu vào một chi tiết rất nhỏ là cái “Khải hoàn môn” thì sẽ bị phân tâm, chả quan tâm đến những cái khác, quan trọng hơn nhiều trong đồ án quy hoạch này.

Hơn nữa, người ta lại bị đắm đuối vào cái tên Khải hoàn môn, đặt câu hỏi Tại sao lại là Khải hoàn môn…? Là bị bẻ lái đi quá xa khỏi trọng tâm của đồ án quy hoạch.

Hồi xưa mình làm đồ án tốt nghiệp, các tiền bối có bày mưu: Mày cố tình vẽ một chi tiết gì đó thật ngu vào, nhưng lại không quan trọng mấy, rồi các thày sẽ tập trung vào đó để chửi mày mà quên đi những cái ngu khác quan trọng hơn của đồ án! Sau này áp dụng vào các đồ án thi tuyển cũng hiệu nghiệm!

Mình lẳng lặng xem toàn bộ các bản vẽ quy hoạch, tất nhiên mấy cái đăng báo chỉ là ảnh AI này kia, cho dân không có nghề xem cho vui mắt, không đủ để đánh giá đồ án đâu. Phải xem bản vẽ pdf mới là bản full không che, tất nhiên người không phải kiến trúc sư thì không chắc đã hiểu hết.

Đồ án này, với quy mô này và vị trí quá nhạy cảm thì lẽ ra phải có một cuộc thi quốc tế, tổ chức trong vòng vài tháng. Nhưng có vẻ như đồ án của bên Hồ Thiệu Trị là được chỉ định chứ không thi gì?

Mình nhớ là tầm 10 năm trước đã có một cuộc thi như vậy, có giải thưởng đàng hoàng, rồi bỏ đấy! Lần này thì lại quá nhanh, quá nguy hiểm.

 

Được biết, Hồ Thiệu Trị là kiến trúc sư "hoàng gia” đã thiết kế rất nhiều dự án quan trọng cấp quốc gia gần đây, như trụ sở mới của Bộ Công an, Nhà hát Hồ Gươm… Ông được biết đến ở Việt Nam bắt đầu từ việc cải tạo Nhà hát lớn. Nhưng thời gian gần đây, với lứa tuổi khoảng 8x, ông mới đang vào độ chín tới với rất nhiều công trình quan trọng vậy, trong đó có cái này.

 

Kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị, đại diện đơn vị tư vấn trả lời phỏng vấn. Ảnh: Võ Hải

Về mặt quy trình và pháp lý, không rõ đồ án này có tuân thủ quy hoạch Hà Nội hay không? Vì mình cũng chưa xem bản quy hoạch 100 năm mới công bố, nhưng dường như nó "đột phá” hơn rất nhiều so với quy hoạch Hà Nội trước đây đã được thiết kế rất cụ thể, cũng qua một cuộc thi quốc tế.

Tính "đột phá”, mà lẽ ra công chúng phải quan tâm hơn nhiều, là việc "hạ giải” khá nhiều các công trình cũ, đã đi vào ký ức của người Hà Nội. Như tòa nhà Ủy ban Nhân dân thành phố, được mệnh danh là "máy chém” (cũng do một kiến trúc sư "hoàng gia” trước đây là Nguyễn Tiến Thuận thiết kế). Hay tòa nhà Bưu điện Bờ Hồ, một biểu tượng của kiến trúc thời bao cấp.

Tòa nhà "máy chém”

 

Khải hoàn môn Paris mới là chuẩn mực của cái cổng (có đại lộ đâm vào)

Đồ án nhắc nhiều tới tòa nhà Ấu trĩ viên (không phải viện như nhiều báo và kiến trúc sư nhầm). Nhưng nó đã bị đập bỏ từ lâu, thay vào đó là Cung thiếu nhi Hà Nội, một công trình kiến trúc có giá trị với phong cách hiện đại kiểu xã hội chủ nghĩa. Tòa nhà này cũng bị đập bỏ, gọi cho nó hàn lâm và nhẹ nhàng thì là "hạ giải”.

Mình thấy gần đây công chúng và cả chính quyền tỏ ra ghẻ lạnh với kiến trúc hiện đại kiểu xã hội chủ nghĩa, trong đó có nhiều công trình có giá trị, nhưng với đại đa số người Việt thì vẫn đánh giá cao kiến trúc Tân cổ điển thời Pháp thuộc hơn. Vì thế nên với đồ án này, các kiến trúc khai sinh tầm 196x về sau là được ưu tiên đập bỏ!

 

Cung thiếu nhi Hà Nội, thiết kế bởi kiến trúc sư Lê Văn Lân. Một cung thiếu nhi mới đã được xây xong ở Mỹ Đình.

Vấn đề khá éo le, khi một quốc gia cộng sản, mất bao xương máu đánh đuổi thực dân Pháp, nhưng thẩm mỹ kiến trúc ngày nay lại bị tái nô dịch bởi kiến trúc thực dân một cách tình nguyện và hoan hỉ. Trong khi lại ghẻ lạnh với kiến trúc xã hội chủ nghĩa!

Đây lẽ ra là một nội dung cần được quan tâm hơn so với cái Khải hoàn môn. Để xử lý khủng hoảng truyền thông về cái Khải hoàn môn, thì bên Hồ Thiệu Trị chỉ việc xin ghi nhận ý kiến của nhân dân sáng suốt với tinh thần cầu thị, đổi cmn tên cái tượng đài đó đi hoặc cùng lắm là bỏ nó đi là xong chuyện chứ gì! Theo mình thì bỏ cái đó đi luôn thì hợp lý hơn. Hoặc có một thiết kế tượng đài khác với khối tích bé hơn ở vị trí đó.

Ngoài ra, đồ án này cũng đề xuất xây dựng vài tòa khách sạn cao cấp 7 sao với khối tích khá là đồ sộ ở rất gần hồ Gươm, đây cũng là điều cần phải cân nhắc. Đã có một khách sạn mới xây xong ngay cạnh.

 

Khách sạn cao cấp xây cạnh trụ sở báo Hà Nội Mới trước đây.

Thêm nữa, việc đập đi cái bưu điện Bờ Hồ rồi chế lại một cái nhà cổ rồi gọi là gợi nhớ lại cái chùa Báo Ân, kể ra cũng khiên cưỡng. Mình thấy không cần thiết, nhất là xây có một cái nhà giả cổ cô đơn giữa các kiến trúc Tân cổ điển và cả hiện đại (các tòa mới xây). Không biết có phải có mục đích tâm linh gì chăng?

 

Một công trình giả cổ chơi vơi giữa các kiến trúc Tân cổ điển "gợi nhớ” chùa Báo Ân.

Đồ án này có một nội dung y chang như dự đoán của mình từ khi có tin đập đi (gọi là hạ giải cho sang mồm) cái Hàm cá mập. Mình đã dự là họ sẽ giải phóng mặt bằng luôn cả dãy phố Đinh Tiên Hoàng lân cận và đào hầm để xe và thương mại full đất quảng trường. Đồ án này thể hiện đúng ý đồ đó. Mình thấy làm quảng trường như vậy mới xứng tầm.

 

Quảng trường Đông Kinh nghĩa thục với Khải hoàn môn và hầm bên dưới.

 

Mình thấy có người phê phán chỗ quảng trường thời đại bên cạnh, nhưng mình thấy cái đó vẫn cần, nó là chỗ để xuống ga metro ngầm bên dưới, cần diện tích rộng để thoát người.

 

Quảng trường thời đại với kiến trúc, cảnh quan hiện đại, tương phản với những kiến trúc còn lại.

 

Việc biến khu vực phía sau Nhà hát lớn thành khu vực sân khấu biểu diễn ngoài trời cũng là ý tưởng khá táo bạo. Nó có thể thay thế cho việc cứ phải dựng sân khấu dã chiến ở trước cửa nhà hát lớn khi tổ chức các sự kiện tạp kỹ kiểu countdown khá là nhếch nhác.

 

Nhà hát ngoài trời phía sau Nhà hát lớn

Tóm lại, đây là một đồ án quy hoạch với rất nhiều ý tưởng táo bạo, gây tranh cãi, với nhiều giằng xé giữa bảo tồn ký ức thời bao cấp và đập bỏ (hạ giải) để hiện đại hóa, giữa việc giữ lại không gian trầm mặc cổ kính, yên bình của hồ Gươm và việc hiện đại hóa, quảng trường hóa và biến khu này thành điểm giao lưu sầm uất, náo nhiệt gấp bội theo phong cách phương Tây.

 

Cổng khu "tưởng niệm” chùa Báo Ân

Đồ án này đang được xin ý kiến nhân dân. Nhưng sau vài ngày quan sát trên Facebook, mình thấy đa số nhân dân lẫn KOL vẫn bị cuốn đi bởi cái khải hoàn môn, và chả thấy ai đánh giá cho đúng về một đồ án quy hoạch có vô vàn vấn đề gây tranh cãi. Bài viết vội lúc nửa đêm này chắc chắn không đánh giá đủ đồ án này đâu. Chỉ là một ý kiến nhỏ gợi mở để mọi người cần quan tâm vào đúng nội dung thôi.

DƯƠNG QUỐC CHÍNH 08.09.2026