Tạ Duy Anh - Ai ký giấy khai sinh cho "Chuyện với Thanh"?

Một cuốn sách muốn ra đời ở Việt Nam, theo các quy định hiện hành, cần phải qua 5,6 chặng. Chặng nào cũng hướng tới việc không để lọt đến bạn đọc những nội dung "xấu độc".

Chặng cuối cùng mang tên hậu kiểm.

Phải qua nốt được cửa ải này, cuốn sách mới chính thức chào đời, mới có giấy khai sinh. Tất cả đều được vận hành bằng một quy trình chặt chẽ, gắn với trách nhiệm cá nhân.

Cuốn Chuyện với Thanh ra đời từ nhà xuất bản Hội Nhà văn, trách nhiệm thuộc về những người đã ký duyệt nó. Nhưng nó hoàn toàn có thể bị thiêu hủy từ nhà in, nếu khi đọc hậu kiểm các chuyên gia đưa ra yêu cầu như vậy. Cơ chế này nhằm đảm bảo nguyên tắc Việt Nam không kiểm duyệt bản thảo, nhưng không để lọt bất cứ mối nguy hại nào cuốn sách có thể gây ra. Có tới vài cuốn sách mà tôi cũng can dự ít nhiều trong khâu thẩm định, dù đã ra đời, nhưng bạn đọc không hề biết đến nó, là nhờ công tác hậu kiểm.

Vậy ai là người ký chữ ký quyết định, để Chuyện với Thanh trở thành cuốn sách hợp pháp, cho đến khi nó bị nhà chức trách thu hồi, thiêu hủy đi kèm những hệ lụy pháp lý với đội ngũ cán bộ làm ra nó?

Chắc chắn nhiều người chưa biết.

Tôi cũng mới biết.

Anh em kể lại rằng, để hậu kiểm cuốn "Chuyện với Thanh", Cục Xuất bản đã rất cẩn thận thành lập hẳn một Hội đồng. Tức là Cục đã ý thức rõ tầm mức quan trọng của việc cho cuốn sách lưu hành, ở mức cao hơn bình thường.

Hội đồng này có bao nhiêu thành viên, tôi không biết. Chỉ biết rằng người đứng đầu hội đồng là giáo sư, tiến sĩ Đinh Xuân Dũng. Bản nhận xét của vị giáo sư nổi tiếng, để từ đó làm căn cứ chính quyết định cho phép lưu hành cuốn sách, với chữ ký uy lực của ông, hiện được lưu trong hồ sơ của Cục Xuất bản và có thể cả trong hồ sơ điều tra!

Tôi không biết cụ thể giáo sư nói gì, viết gì, chỉ nghe anh em kể lại rằng đó là một văn bản mà chữ nào cũng "có cánh", khiến những người làm sách không chỉ yên tâm hoàn toàn về khả năng thẩm định của mình, mà còn ngầm tự hào!

Vẫn anh em kể, hôm Chuyện với Thanh ra mắt tại 65 Nguyễn Du, giáo sư Đinh Xuân Dũng được mời ở diện khách VIP, nhưng ông bận việc ở xa không tham dự được để phát biểu. Ông bày tỏ sự ủng hộ bằng việc gửi lời viết sẵn, nhờ người đọc? Nó chính là bản nhận xét lừng danh, mang tính kết luận, khi ông tham gia hội đồng hậu kiểm.

Như vậy giáo sư, tiến sĩ Đinh Xuân Dũng chính là người ký giấy khai sinh cho Chuyện với Thanh.

Tôi nói về cuốn sách bạn có thể không tin. Nhưng nhất định bạn phải tin vào lời nhận xét của giáo sư, tiến sĩ Đinh Xuân Dũng. Ông đã và vẫn đang là cây đa cây đề trong đội ngũ nghiên cứu, giảng dạy lý luận về lĩnh vực văn học, nghệ thuật.

Tôi đưa sự thật này ra không phải để tranh cãi chuyện đúng sai trong việc cuốn sách bị cấm. Chính quyền có quan điểm và lý do của họ khi làm vậy. Tôi chỉ muốn nói rằng, một người lão thành, từng trải cả về lý luận, học thuật và vốn sống như giáo sư Đinh Xuân Dũng, mà còn từng cổ vũ nhiệt thành cho Chuyện với Thanh (chữ ký cuối cùng của ông chỉ là bằng chứng pháp lý). Thì việc khép tội thiếu năng lực, thiếu trách nhiệm, thậm chí có thể còn đến mức "Theo đuổi âm mưu bôi nhọ lãnh tụ" cho những người làm sách, cần phải thật sự khách quan và rộng lượng.

Hoặc cái âm mưu đó tinh vi đến nỗi lừa được cả giáo sư Đinh Xuân Dũng (và những người như tôi), hoặc nó hoàn toàn không chứa theo điều đó. Tôi tuyệt đối tin rằng nó có thể dở, có thể vụng, nhiều lỗi, nhưng không có động cơ như vậy. Một cuộc đánh giá toàn diện, vô tư, công bằng và bao dung về cuốn sách và những người tham gia đọc duyệt để nó ra đời trước khi đưa ra bất cứ kết luận nào, theo tôi là việc làm cần thiết vào lúc này.

Google cho chúng ta thêm thông tin thú vị như sau:

"GS.TS Đinh Xuân Dũng (sinh năm 1945 tại Nghệ An) là một nhà giáo, học giả và nhà phê bình văn học nghệ thuật nổi tiếng tại Việt Nam. Ông từng giữ chức vụ Phó Chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận, Phê bình Văn học, Nghệ thuật Trung ương và nguyên Vụ trưởng Vụ Xuất bản.

Ông là chuyên gia uy tín trong việc nghiên cứu và xuất bản các tác phẩm văn học, văn hóa cũng như tư tưởng Hồ Chí Minh. Ông cũng là cố vấn cho nhiều hiệp hội và có nhiều bài viết sâu sắc trên các báo lớn như Báo Quân Đội Nhân Dân hay Báo Tin Tức..."

Ngoài ra, như tôi nghe kể, ông cũng là người thường xuyên chấp bút cho một yếu nhân.

Viết thêm: Kính thưa ông Đinh Xuân Dũng!

Dù kém ông 14 tuổi, nhưng tôi cũng tự thấy mình là người già, không còn coi trọng chuyện sống chết. Nhưng sống nốt thế nào và chết thế nào lại là chuyện khác.

Tôi mong ông vì lẽ công bằng, vì giá trị to lớn của sự thật và lòng trắc ẩn, hãy công khai lên tiếng.

Kính chúc ông mạnh khỏe!

Chú thích ảnh: Một buổi tọa đàm lớn về tác phẩm của giáo sư, tiến sĩ Đinh Xuân Dũng.

Tôi mong chờ những ý kiến mang tinh thần thảo luận trung thực. Mọi lời lẽ thiếu tôn trọng nhằm vào cá nhân, là điều tôi không bao giờ chấp nhận.

TẠ DUY ANH 15.07.2026