Nguyễn Ngọc Chu – Xử lý vấn đề ở các tòa nhà tập đoàn Mường Thanh : Còn giải pháp nào tốt hơn không ?

 

Nghe tin có khoảng 3.900 căn hộ ở 12 tòa nhà của tập đoàn Mường Thanh đối mặt với nguy cơ bị phá dỡ, tác động trực tiếp đến nơi ăn ở, làm việc, học tập của hàng chục ngàn người dân, mà lòng bàng hoàng day dứt.

Mười hai dự án của tập đoàn Mường Thanh được cho phép xây dựng 6.759 căn hộ, nhưng số căn hộ xây dựng thực tế là 24.943 căn, số vi phạm là 18.184 căn.

Lãnh đạo Thành phố Hà Nội đã xây dựng cơ chế đặc thù dựa trên 7 nguyên tắc trong đó bao gồm sự khách quan, công khai, minh bạch và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, không thay đổi bản chất vi phạm, chủ đầu tư phải chịu chi phí khắc phục. Từ đó chia làm hai nhóm:

Nhóm 1 là nhóm: Đã hoàn thành xây dựng, đảm bảo an toàn chịu lực, đủ điều kiện phòng cháy chữa cháy (PCCC), hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội thiết yếu đáp ứng hoặc bổ sung được, đảm bảo khoảng cách theo quy chuẩn tại thời điểm xây dựng công trình và không vi phạm chỉ giới đường đỏ.

Nhóm 2 là nhóm buộc phải tháo dỡ vì: Không đáp ứng tiêu chí tại nhóm 1, không đảm bảo an toàn chịu lực, không khắc phục PCCC và vi phạm chỉ giới.

Biết rằng cơ quan chức năng của thành phố Hà Nội đã xem xét vấn đề trong một thời gian dài mới trình lên cấp có thẩm quyền để quyết định.

Nhưng đây có phải là lời giải tốt nhất chưa? Có phương án nào tốt hơn nữa không?

1. Xin đừng lãng phí nguồn lực xã hội

Sau khi phân loại có đến 3.900 căn hộ nằm vào diện phải phá dỡ. Nếu tính mỗi căn hộ bình quân có 4 nhân khẩu, thì đây là nơi ở của khoảng 15.000 người dân. Nếu tính trung bình mỗi căn hộ rộng 65 m2, mỗi m2 có giá thị trường 50 triệu đồng thì đây là tài sản trị giá 12.675 tỉ đồng.

Để tháo dỡ các căn hộ này ở các tòa cao tầng, chi phí ước tính khoảng 50 triệu đồng/căn hộ. Tổng tiền tháo dỡ sẽ là 195 tỉ đồng.

Để đền bù xây dựng 3.900 căn hộ mới, cũng tốn số tiền tương đương 12.675 tỉ đồng. Tổng số tiền phải chi ước tính khoảng 25.545 tỉ đồng.

Đây là sự lãng phí khổng lồ. Nếu không phá dỡ 3.900 căn hộ, số tiền 12.870 tỉ đồng có thể xây dựng được 3.960 căn hộ khoảng 65 m2, phục vụ cho khoảng 16.000 người dân. Đó là chưa nói đến tổn thất của người dân trong thời gian đợi chờ nhà mới, phải sống tạm, phải di chuyển trường học cho con cái, và không ít gia đình phải tìm kế mưu sinh mới.

2. Lời giải tốt nhất : Hỏi dân

Nếu không an toàn về mặt chịu lực, thì tháo dỡ phần vượt quá mức an toàn chịu lực là giải pháp bắt buộc. Nhưng không phải là phá bỏ hoàn toàn. Nếu chưa tuân thủ điều kiện PCCC thì bổ sung, bao gồm có thể tháo dỡ một phần để làm thang thoát hiểm và các yêu cầu kỹ thuật. Cũng là điều dễ hiểu.

Trên thực tế, các tòa nhà này đã tồn tại cả hơn chục năm nay, là nơi an cư lạc nghiệp của hàng vạn dân. Chính người dân ở các chung cư này hiểu rõ hơn ai hết là có an toàn không, có sống ở các căn hộ này được không? Và họ có yêu cầu gì thêm để yên tâm sống ở các căn hộ này?

Bởi thế điều đơn giản nhất là hỏi người dân:

- Cấp sổ hồng cho căn hộ, sửa chữa khiếm khuyết về an toàn và PCCC, dân có đồng ý ở lại các căn hộ này không ? Hay nhất quyết đòi di dời đến các căn hộ đền bù ở nơi mới ?

Đây là cách đơn giản nhất để biết lòng dân. Đây là cách đơn giản nhất để bảo vệ quyền lợi người dân. Đây cũng là lời giải tốt nhất về không lãng phí nguồn lực toàn xã xã hội. Tổng hợp lại, đây là giải pháp đúng nhất.

3. Cách nhìn biện chứng

Những vấn đè phức tạp, thường không dễ tìm ra lời giải. Vì phụ thuộc vào cách tiếp cận - lấy mục tiêu nào làm mục tiêu quyết định, mục tiêu nào thoả hiệp, mục tiêu nào thứ yếu. Cho nên chúng thường xung khắc nhau.

Trong giải quyết vấn đề ở các toà nhà của tập đoàn Mường Thanh, như trên đã đề cập, nên chọn hai mục tiêu chính. Mục tiêu thứ nhất là bảo vệ quyền lợi và đáp ứng yêu cầu của người dân. Mục tiêu thứ hai là sử dụng tối ưu nguồn lực xã hội.

Người dân đã sống trong các căn hộ ở các tòa nhà của tập đoàn Mường Thanh (thí dụ như khu Linh Đàm) từ hơn chục năm nay. Họ đã an cư. Con cái đã có chỗ học. Họ đã là chủ nhân đích thực căn hộ họ sống và không ai, kể chủ đầu tư, có thể đòi căn hộ của họ, ngoại trừ chính quyền. Điều họ cần là sổ hồng để không chỉ là chủ nhân trên thực tế mà còn là chủ nhân về pháp lý, được pháp luật bảo vệ. Về an toàn thì họ đã quyết định từ cả chục năm trước khi bước vào căn hộ.

Còn về vi phạm mật độ xây dựng, thì điều phải tránh. Nhưng không giáo điều. Với trường hợp cụ thể là các tòa nhà Mường Thanh ở Linh Đàm – về mặt an toàn mà đảm bảo, thì mật độ xây dựng tuy quan trọng nhưng đứng sau quyền lợi người dân và tối ưu nguồn lực xã hội.

4. Sòng phẳng

Vấn đề vi phạm quy định xây dựng của tập đoàn Mường Thanh đã rõ và đã nói nhiều. Cần sòng phẳng nhìn từ góc độ khác.

Trên cùng diện tích được phép xây dựng 6.759 căn hộ, tập đoàn Mường Thanh đã xây dựng 24.943 căn hộ, vượt mức cho phép 18.184 căn hộ. Số 18.184 căn hộ này là nơi an cư của 18.184 gia đình đã hơn 10 năm qua. Nhờ tập đoàn Mường Thanh, nhờ ông Lê Thanh Thản mà thành phố Hà Nội có dư thêm 18.184 căn hộ giải quyết chỗ ở cho khoảng 15.000 cư dân.

Căn hộ chung cư Linh Đàm của ông Lê Thanh Thản bán ở mức khoảng 13 -16 triệu đồng/m2, trong khi giá thị trường khu vực Hoàng Mai khoảng 23- 30 triệu đồng/m2, thấp hơn khoảng 1/3 vào thời điểm mở bán. Nhờ ông Lê Thanh Thản mà những người thu nhập thấp được mua những căn hộ giảm giá thành tại khu vực đắc địa. Không chỉ riêng cư dân Hà Nội, cư dân các tỉnh cũng về Hà Nội mua được căn hộ của Mường Thanh. Không thể không biết công của ông Lê Thanh Thản.

Không phải cổ vũ cho vi phạm, không phải thay đổi bản chất vi phạm, không phải bào chữa cho ông Lê Thanh Thản, mà là sòng phẳng. Những người mua nhà được hưởng giá thấp khoảng một phần ba, thành phố Hà Nội có thêm quỹ nhà, xã hội có thêm tài sản, nhà đầu tư có lời. Đây là trường hợp cả 4 bên cùng có lợi. Biết nói đến lỗi thì cũng phải nhớ đến công của ông Lê Thanh Thản.

5. Xót xa

Nhớ lại những ngày trộn bùn với rơm đắp lên xương tre làm tường nhà. Nhớ thời sau hàng chục năm sống tạm bợ, trưởng phòng được phân 24 m2 nhà lắp ghép, vụ trưởng được 36m2, còn thứ trưởng thì 48 m2.

Ngay cả vào thời điểm hiện tại vẫn còn hàng ngàn hộ vô gia cư - không nhà cửa; khoảng 12,6 triệu người sống trong điều kiện chui rúc chật hẹp; khoảng 277 000 căn nhà dột nát, thống gió. Riêng Hà Nội, khoảng 1,9 triệu người lao động và sinh viên sống trong những căn phòng chật hẹp.

Trong khi cả triệu người đang thiếu nhà ở, mà tháo dỡ 3 900 căn hộ - nơi cư trú cho khoảng 15 000 nhân khẩu, chỉ vì khoảng cách đầu hồi giữa các toà nhà không đạt 10,5 mét - không thể không xót xa.

6. Giáo điều, trách nhiệm và cái thế

Không cổ vũ cho vi phạm quy định, nhưng người lãnh đạo phải biết phá bỏ giáo điều, lỗi thời.

Bám vào khoảng cách đầu hồi các toà nhà không đạt 10,5 mét, hay giữa 2 cạnh dài của toà nhà không đạt 17,5 mét làm tiêu chí tháo dỡ nhà mà không nhìn vào thực tế một cách toàn diện để phân biệt lợi hại thì vai trò của con người không khác máy móc.

Những người bám vào quy chế một cách giáo điều, có thể đã nhìn thấy thấy lợi hại nhưng không giám đề xuất, vin vào tạo ra tiền lệ là phần nào sợ trách nhiệm. Cũng dễ hiểu. Bởi vì làm lợi cho xã hội nhưng không được thưởng, lại có nguy cơ phải chịu trách nhiệm.

Giáo điều và sợ trách nhiệm không thể giải quyết những vấn đề phức tạp của thực tiễn. Với các toàn nhà Linh Đàm của tập đoàn Mường Thanh, để đưa ra giải pháp có lợi nhất phải là bậc sáng trí, phân biệt được lợi hại và dám bước qua các khuôn mẫu cũ, giáo điều. Chưa đủ, phải là người có vị thế và quyền lực để vượt qua nỗi sợ hãi trách nhiệm. Vẫn chưa đủ - còn phải là người nghĩa khí và nhân văn. Có được những điều vừa nêu, là những bậc lãnh đạo hiếm hoi thuộc hàng cái thế.

Vấn đề xây quá mật độ cho phép ở các toà nhà của tập đoàn Mường Thanh không chỉ cần đến trí tuệ của lãnh đạo Hà Nội mà còn cao hơn nữa là ý kiến và sự ủng hộ của Thủ tướng Lê Minh Hưng.

Cựu thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc từng đã chỉ đạo giải quyết các vụ việc địa phương như quán cà phê “xin chào” ở Bình Chánh, đổi ngoại tệ 2,25 đô la tại Cà Mau, phạt 90 triệu đồng vì đổi 100 USD ở Cần Thơ… Độ phức tạp và phạm vi của chúng khác xa với vấn đề Mường Thanh.

Số 25 000 tỉ đồng là khoản tiền rất lớn. Đó không còn là vấn đề riêng của Hà Nội mà là của cả nước. Đó là tài sản của nhà nước, của toàn xã hội. Là người từng trải trong lĩnh vực tài chính Thủ tướng Lê Minh Hưng chắc chắn nhìn thấy lời giải.

Lợi ích của người dân, của nhà đầu tư, của chính quyền và của toàn xã hội, - chỉ khi đặt vào vị trí của từng nhân tố, cân bằng tổng thể, thấu đáo mọi khía cạnh, thì tất có lời giải đúng. Bổ sung các điều kiện an toàn và cấp sổ hồng cho người dân là giải pháp đơn giản và có lợi nhất cho người dân, cho chính quyền, cho chủ đầu tư và cho toàn xã hội.

Không có giải pháp hoàn hảo tuyệt đối. Tồn tại các cách nhìn khác nhau. Nhưng nếu là bạn ở vào vị trí ra quyết định, bạn sẽ chọn giải pháp nào?

NGUYỄN NGỌC CHU 29.10.2026