Nguyễn Văn Tuấn - “Nước mắt mùa thu khóc ai trong chiều”

Hà Nội đang vào thu. Nhìn những giọt nước mắt trong một cuộc thảo luận về hiến tạng trẻ em, tôi chợt nhớ đến những câu hát bất hủ trong ca khúc "Nước mắt mùa thu" của Nhạc sĩ Phạm Duy.

“Nước mắt mùa thu khóc ai trong chiều…”

Phạm Duy hỏi nước mắt mùa thu khóc cho ai?

Tôi đoán (chỉ dám đoán thôi) là khóc cho những người đã khuất, cho những phận đời bất hạnh, và cho những thân phận người bị xã hội lãng quên. Bằng chứng là nhạc sĩ viết ba câu sau:

Hàng cây trút lá, nghĩa trang đìu hiu,

Từng chiếc, từng chiếc, lệ khô vàng héo,

Buồn cho từng kiếp nằm trong mộ réo tên người, đời quên.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, và giữa mùa thu Hà Nội hôm nay, dường như những câu hát đó lại tìm được một hoàn cảnh để cất lên.

Nước mắt mùa thu khóc thương triền miên.

Giọt nước mắt coi vậy mà rất mạnh mẽ. Lúc nào nó cũng khiến cho chúng ta xúc động. Đặc biệt là khi những giọt nước mắt rơi vì những em bé đang nằm trên giường bệnh, từng ngày chờ đợi một trái tim, một lá gan, hay một cơ hội sống. Phía sau mỗi em là một gia đình đang sống trong thấp thỏm, hi vọng và tuyệt vọng. Có lẽ không ai có thể dửng dưng trước những số phận mong manh như thế.

Nhưng nước mắt, dù chân tình đến đâu, cũng chỉ soi sáng được một phần của câu chuyện.

Trong khi chúng ta thương cảm cho những em trẻ em đang chờ nhận tạng, có bao giờ chúng ta nghĩ đến những trẻ em có thể trở thành người hiến tạng? Các em cũng có một cuộc đời, một gia đình, và những quyền lợi cần được tôn trọng cùng bảo vệ. Có những em còn quá nhỏ để hiểu hết ý nghĩa của một quyết định liên quan đến thân thể, sự sống và cái chết của chính mình.

Ai sẽ nói thay cho các em đó? Ai sẽ bảo đảm rằng những quyết định được đưa ra một cách tự nguyện, không chịu áp lực hay sự chi phối của những lợi ích khác? Và ai sẽ bảo vệ các em khi lòng thương cảm dành cho người đang chờ được cứu sống trở nên quá lớn?

Làm tôi nhớ tới một hiện tượng gọi là” “identifiable victim effect” (tạm dịch là “hiệu ứng nạn nhân có danh tánh”). Một câu chuyện về một em bé có tên tuổi, khuôn mặt và hoàn cảnh cụ thể (như đề cập trong buổi thảo luận) thường khiến chúng ta xúc động hơn thân phận của hàng ngàn hay hàng triệu trẻ em khác mà chúng ta không thấy mặt và chẳng biết tên.

Đó là giới hạn của cảm xúc. Chúng ta thường thương người mà mình nhìn thấy, đau với nỗi đau mà mình nghe được, và đôi khi quên mất rất nhiều người đang đứng ngoài câu chuyện.

Lòng trắc ẩn là một phẩm chất đẹp của con người. Một xã hội thiếu lòng trắc ẩn sẽ trở nên lãnh đạm, dửng dưng với tha nhân. Nhưng lòng trắc ẩn dù cao cả đến đâu cũng không thế thay thế cho lý trí. Bởi vì những quyết định liên quan đến sanh mạng con người bị dẫn dắt bởi cảm xúc, thiện ý đôi khi có thể đưa đến những hậu quả mà chính người có thiện ý cũng không mong muốn.

Bởi vậy, người làm chánh sách cần có một tấm lòng biết rung động trước nỗi đau, nhưng cũng cần một trí óc đủ tỉnh táo để nhìn thấy những hậu quả mà cảm xúc nhất thời có thể che khuất. Mỗi quyết định phải được soi xét bằng chứng khoa học, nguyên tắc đạo đức và trách nhiệm đối với tất cả những người chịu ảnh hưởng.

Mùa thu Hà Nội rồi sẽ qua. Những chiếc lá vàng rồi sẽ rụng hết. Những giọt nước mắt hôm nay rồi cũng sẽ khô. Nhưng những quyết định được đưa ra trong lúc xúc động có thể để lại hậu quả cho nhiều thế hệ.

Và giữa mùa thu năm nay, câu hỏi của Phạm Duy vẫn cứ ngân nga, như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà ray rứt:

“Nước mắt mùa thu khóc ai trong chiều…”

NGUYỄN VĂN TUẤN 28.10.2026