Phan Mạnh Tường – Hiến tạng : Sao lại đặt trách nhiệm lên vai trẻ ?

 

Nhóc nhà tui 12 tuổi, học lớp 7, hôm vừa rồi có bạn gái cùng lớp tổ chức sinh nhật. Nhóc tự lên mạng tìm quà, rồi nhờ bố đặt mua để tặng bạn.

Thế là cả nhà được một phen náo loạn, người lo đặt hàng, người chờ nhận hàng, người hí hoáy đóng gói sao cho thật đẹp. Đến tối, bố còn phải đích thân chở nhóc đến nhà bạn dự sinh nhật rồi lại đón về.

Nhìn cái cách nhóc tự tìm quà, biết quan tâm đến bạn bè, đôi lúc tui cũng thấy nó ra dáng người lớn phết. Nhưng suy cho cùng, mối quan tâm hàng đầu của nhóc vẫn là game, gà rán, Coca-Cola, mì ống và những màn làm nũng bố mỗi khi muốn vòi vĩnh thứ gì đó. Đấy mới là thế giới của một đứa trẻ 12 tuổi!

Hôm nghe chuyện khảo sát học sinh về việc hiến tạng, tui cũng đem ra trao đổi với nhóc. Nó nghe, nhưng thái độ khá hờ hững, chẳng mấy quan tâm. Không phải vì nó vô tâm, mà đơn giản vì đó là một vấn đề quá xa vời, vượt khỏi những mối bận tâm và khả năng nhận thức mà một đứa trẻ ở độ tuổi ấy thường có.

Vậy mà người ta lại nghĩ đến chuyện lấy ý kiến trẻ em về một vấn đề nghiêm trọng như hiến tạng!

Trẻ em có thể hiểu chuyện tặng một món quà cho bạn, nhưng điều đó không có nghĩa các cháu đã đủ trưởng thành để hiểu hết ý nghĩa, hệ quả và những vấn đề đạo đức, pháp lý liên quan đến việc hiến tạng.

Biết tìm quà sinh nhật không đồng nghĩa với việc đã đủ khả năng cân nhắc những quyết định liên quan đến sự sống, cái chết và cơ thể con người.

Tất nhiên, trẻ em có quyền được tìm hiểu về hiến tạng, được giáo dục về lòng nhân ái và được bày tỏ suy nghĩ của mình. Nhưng giáo dục để trẻ hiểu biết là một chuyện; khảo sát để lấy ý kiến về một đề xuất nhạy cảm như vậy lại là chuyện khác. Càng không thể lấy sự tò mò, thái độ đồng tình hay những câu trả lời còn non nớt của trẻ để làm căn cứ tạo ra sự đồng thuận cho một chính sách của người lớn.

Một đứa trẻ có thể trả lời “đồng ý” mà chưa hiểu hết điều mình vừa đồng ý. Cũng có thể trả lời “không” chỉ vì sợ hãi hoặc chưa từng được giải thích đầy đủ. Những câu trả lời ấy, nếu thiếu bối cảnh và phương pháp phù hợp với lứa tuổi, liệu có phản ánh được một quan điểm thực sự có ý nghĩa hay không?

May mắn là việc khảo sát trẻ em về vấn đề này đã được dừng lại.

Nhưng cần nói rõ một điều: Dừng khảo sát không có nghĩa là dừng đề xuất. Và việc dừng lấy ý kiến trẻ em cũng không đồng nghĩa với việc mọi vấn đề đã được giải quyết.

Nếu vẫn muốn tiếp tục bàn về đề xuất hiến tạng, trước hết cần công khai mục đích, căn cứ pháp lý, cơ sở khoa học, những hệ quả có thể phát sinh và cơ chế bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Cần lấy ý kiến từ những người có đủ hiểu biết, đồng thời bảo đảm rằng mọi cuộc tham vấn đều minh bạch, đúng đối tượng và không tạo ra áp lực lên trẻ.

Trẻ em cần được bảo vệ, được học cách suy nghĩ độc lập và được lớn lên đúng với lứa tuổi của mình. Các cháu không phải công cụ để hợp thức hóa một đề xuất, càng không nên bị đặt vào tình thế phải đưa ra ý kiến về những vấn đề mà ngay cả người lớn cũng cần cân nhắc hết sức thận trọng. Đừng nhầm lẫn giữa việc cho trẻ em quyền lên tiếng, với việc đẩy những quyết định vượt quá tầm nhận thức của các cháu xuống cho các cháu trả lời.

Người lớn có trách nhiệm suy nghĩ thấu đáo trước khi đề xuất chính sách. Đó không phải là trách nhiệm mà chúng ta nên đặt lên vai những đứa trẻ.

PHAN MẠNH TƯỜNG 24.10.2026