Nguyễn Ngọc Chu – Tăng tiết dạy của giáo viên : « Thượng sách, trung sách hay hạ sách » ?

 

Gần đây Chính phủ và Bộ Giáo dục & Đào tạo (GD&ĐT) đã ban hành một số chính sách nhằm cải thiện vị thế nghề giáo qua việc tăng lương và giảm áp lực công việc. Với chính sách mới, tổng thu nhập thực tế của giáo viên ước tính tăng thêm khoảng 16 % (Tiểu học là 16,13 %, còn THCS và THPT là 16,44 %).

Dù được cải thiện, nhưng tổng thu nhập thực tế của giáo viên vẫn chưa tiệm cận với nhóm ngành nghề thuộc bậc cao nhất trong khu vực công, đó là chưa kể đến các nguồn thu nhập ngoài lương khác của nhóm bậc cao này.

Nhưng giống như chuyện ‘Tái Ông thất mã’ – mất ngựa chưa chắc đã hoạ, được ngựa chưa chắc đã may. Chính sách giảm thiểu áp lực hành chính chưa biết sẽ san gánh nặng được bao nhiêu, nhưng dự kiến tăng định mức tiết dạy trên lớp lại là một áp lực hiển hiện trước mắt.

I. GÁNH NẶNG LAO ĐỘNG VÀ THU NHẬP CỦA GIÁO VIÊN VIỆT NAM

Khi Bộ GD&ĐT đề xuất tăng định mức tiết dạy (Tiểu học - từ 23 lên 24 tiết/tuần, THCS từ 19 lên 20 tiết/tuần và THPT từ 17 lên 19 tiết/tuần) chắc là các chuyên gia của Bộ đã tham khảo định mức ở các quốc gia khác. Dưới đây xin đưa ra định mức giờ dạy bậc phổ thông của Việt Nam và 6 cường quốc Mỹ, Đức, Pháp, Anh, Nhật Bản, Trung Quốc. Quy định về giờ dạy của giáo viên tại 6 cường quốc này được thiết lập dựa trên các báo cáo thường niên của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và hệ thống luật pháp riêng của từng nước.

VIỆT NAM: Tiểu học: 17,25 giờ (23 tiết) | THCS: 14,25 giờ (19 tiết) | THPT: 12,75 giờ (17 tiết).

MỸ: Tiểu học: 26 giờ | THCS: 27 giờ | THPT: 26 giờ.

ĐỨC: Tiểu học: 21 giờ | THCS: 19,5 giờ | THPT: 18,5 giờ.

PHÁP: Tiểu học: 24 giờ | THCS: 18 giờ | THPT: 16 giờ.

ANH: Tiểu học: 20,5 giờ | THCS: 18,5 giờ | THPT: 18,5 giờ.

NHẬT BẢN: Tiểu học: 19,5 giờ | THCS: 17,5 giờ | THPT: 13,5 giờ.

TRUNG QUỐC: Tiểu học: 16,5 giờ | THCS: 15 giờ | THPT: 13,5 giờ

(Lưu ý: Nếu áp dụng dự thảo tăng định mức tiết dạy mới của Việt Nam lên 24 tiết ở Tiểu học, 20 tiết ở THCS và 19 tiết ở THPT, số giờ đứng lớp tương ứng sẽ tăng lên thành 18,0 giờ, 15,0 giờ và 14,25 giờ/tuần).

Chỉ nhìn thuần túy vào giờ dạy học, thì định mức giờ dạy của Việt Nam ít hơn các quốc gia phương Tây, nhất là Mỹ. Nhưng trên thực tế không phải vậy. Sau đây là ba nhân tố cốt lõi cho thấy giáo viên Việt Nam chịu gánh nặng giáo dục cao hơn nhiều so với giáo viên các nước Mỹ, Đức, Pháp, Anh, Nhật Bản, và Trung Quốc.

1. Gánh nặng số 1: Giờ dạy và sĩ số học sinh - tải trọng công việc thực tế nặng nhọc gấp 1,5 đến 2 lần

Mặc dù số giờ dạy của Việt Nam (12,75 – 17,25 giờ/tuần) thấp hơn phương Tây (18,5 – 27 giờ/tuần), nhưng sĩ số lớp rất đông (35–45 em, có nơi 50-60 em, so với 18–25 em) đã nhân đôi chuỗi khối lượng việc. Giáo viên Việt Nam phải quản lý trung bình 160–220 học sinh (so với 80-100 học sinh của giáo viên phương Tây), đồng nghĩa với gánh nặng chấm bài, quản lý hành vi và kiểm soát trật tự đông gấp đôi. Cộng thêm áp lực kiêm nhiệm (thu chi, bán trú, phong trào) – điều mà giáo viên phương Tây hoàn toàn được miễn – tổng tải trọng lao động thực tế của giáo viên Việt Nam nặng nề hơn gấp 1,5 đến 2 lần.

2. Gánh bặng số 2: Thu nhập thực tế thấp hơn khoảng 10-15 lần

Lương giáo viên trung bình ở Mỹ trong khoảng 65.000 – 68.000 USD/năm; giá trị giờ dạy đạt 65 – 68 USD (khoảng 1,6 – 1,7 triệu VNĐ). Lương giáo viên ở Đức trung bình khoảng 60.000 – 75.000 Euro/năm; giá trị mỗi giờ đứng lớp thực tế đạt 85 – 95 Euro (khoảng 2,3 – 2,6 triệu VNĐ). Một giờ đứng lớp của giáo viên phương Tây có giá trị từ 1,6 đến 2,6 triệu VNĐ (từ nguồn lương cứng). Trong khi đó, một giờ dạy của giáo viên Việt Nam quy đổi từ lương cứng chỉ đạt 140.000 đến 300.000 VNĐ.

Xét về tổng thu nhập chính quy trọn gói từ ngân sách, giáo viên Việt Nam nhận mức thu nhập thấp hơn từ 10 đến 15 lần so với đồng nghiệp phương Tây. Còn so với các nước có thu nhập cao hàng đầu, mức lương giáo viên Việt Nam thấp hơn khoảng 20 lần.

So với Trung Quốc, sĩ số học sinh gần tương đương. Nhưng giờ dạy của Việt Nam nặng hơn một ít, ở mức 12,75 – 17,25 giờ/tuần, còn Trung Quốc duy trì mức 13,5 – 16,5 giờ/tuần. Giáo viên Việt Nam chịu sự kiêm nhiệm nặng hơn giáo viênTrung Quốc. Mức lương của giáo viên công lập Trung Quốc khoảng 15.000 – 30.000 USD/năm. Quy đổi theo giá trị giờ dạy và sức mua thực tế, thu nhập chính quy của giáo viên Việt Nam thấp hơn đồng nghiệp Trung Quốc từ 3 đến 5 lần.

3. Gánh nặng số 3: Chất lượng giảng dạy và sức ép thành tích

Với sĩ số 35–45 em/lớp, mỗi đợt kiểm tra, giáo viên Việt Nam phải chấm lượng bài gấp đôi đồng nghiệp phương Tây. Không còn nhiều thời gian dành cho chuẩn bị bài giảng, sửa lỗi chi tiết, viết nhận xét sâu sắc cho từng học sinh, trong khi phải gánh chịu áp lực thành tích từ nhà trường, sở và phụ huynh. Đây là một gánh nặng xã hội khó cầm cự.

II. “THƯỢNG SÁCH, TRUNG SÁCH HAY HẠ SÁCH”?

Thời phong kiến, dù mức sống của xã hội còn thấp, nhưng nhà giáo luôn được đề cao. Ba ngày Tết, ngày thứ ba được dành cho thầy, sau bố và mẹ. Trong dân gian lưu truyền câu ngạn ngữ: "Mồng một tết cha, mồng hai tết mẹ, mồng ba tết thầy". Tiếc thay, vào thời buổi văn minh hiện đại, thật không ngờ lại xuất hiện nhiều sự vụ học trò vô lễ với thầy cô giáo (thậm chí cả bạo hành), làm xói mòn truyền thống tôn sư trọng đạo ngàn đời của cha ông.

Việc tăng thu nhập cho giáo viên là cố gắng đáng khích lệ. Nhưng “đỏ mà chưa chín”. Muốn để giáo viên không rơi và tình thế “nghèo sinh hèn” thì những điều đã làm còn xa mới đủ.

Muốn bảo vệ tổ quốc thì phải nuôi quân đội mạnh. Muốn có nền giáo dục tốt thì phải dưỡng đội ngũ giáo viên giỏi. Những số liệu trên cho thấy giáo viên Việt Nam đang rất thua thiệt so với giáo viên các nước. Nếu muốn nâng cao chất lượng giáo dục, sách lược đầu tiên là phải chăm sóc đội ngũ giáo viên.

Đừng nghĩ rằng tăng 1 tiết học/tuần chỉ là epxilon. Cái epxilon đó, như cha ông đã nói, đủ để đảo chiều cán cân, như “giọt nước tràn ly”.

Tăng giờ dạy trong bối cảnh sĩ số lớp học chưa giảm, công việc kiêm nhiệm chưa được cắt bỏ hoàn toàn, mức lương chưa thoả đáng với sức lực bỏ ra – có thể đẩy giáo viên vào trạng thái kiệt sức sinh học và tổn thương tinh thần. Điều này trực tiếp triệt tiêu sáng tạo bài giảng, làm giảm chất lượng giáo dục và không thu hút được nhân tài cho giáo dục phổ thông.

Giải pháp căn cơ cho giáo dục Việt Nam không nằm trong tăng 1 hay 2 tiết giảng bài của giáo viên. Muốn đưa giáo dục Việt Nam vào nhóm quốc gia có nền giáo dục tiên tiến thì trước hết phải tạo ra được môi trường giáo dục tiên tiến. Trong đó, rất quan trọng là mức lương đủ sống không buộc phải làm việc khác để mưu sinh, sĩ số học sinh phải thấp để đủ quán xuyến từng học trò, môi trường giáo dục phải trong sạch để “không bị ô nhiễm”, và rất quan trọng là tự do sáng tạo để dâng hiến.

NGUYỄN NGỌC CHU 24.10.2026