Phúc Lai - Con ghét bố mẹ

Hôm qua cậu em đề nghị viết bài về vấn đề này, và cũng gửi luôn cho bài viết của một bác nào đó. Điều thú vị là dù cùng thấy gợn với bài viết, nhưng về cơ bản tôi lại đồng ý với bác ấy... tuy đồng ý nhưng lại có nhiều chuyện phải bàn.

Đúng bác Giang Đặng đang nổ súng vào quan niệm truyền thống. Chẳng hạn từ góc độ Nho giáo hay Phật giáo cũng đều khuyên con người là phải biết ơn cha mẹ, có được thân người này là nhờ có cha mẹ. Nhưng sau vài nghìn năm, cái vế cha mẹ phải có trách nhiệm nuôi dưỡng dạy bảo con cái bị mai một dần đi. Hai vế này phải cân bằng.

Tác giả này đánh trúng vào quan niệm nổi loạn của lũ trẻ cách đây 20 năm giờ làm cha mẹ. Ông ta yêu cầu cha mẹ sinh con ra phải có trách nhiệm, vì thời xưa còn có cả chuyện cha mẹ sinh con ra mang bán, có thể do đông con quá bán bớt đứa này nuôi đứa khác..

.

Nhưng khi viết “đứa con không có (1) trách nhiệm yêu và (2) nghĩa vụ bày tỏ lòng biết ơn bố mẹ”. Vừa đúng (tình cảm không thể bắt buộc, vì nó là có đi có lại, bố mẹ không có tình yêu thương và trách nhiệm với con cái thì cũng rất khó yêu cầu chúng có tình cảm trở lại được)... Lại vừa không đúng, vì cái yêu cầu đầu tiên về Đạo lý, không có cha mẹ và hành động thụ thai sinh đẻ, thì không có cái thân mình trên đời. 

Hiện đại thì hiện đại, nhưng truyền thống cũng vẫn cứ phải giữ nếu nó là tốt đẹp, đó là điều nếu có thể, tôi sẽ nói với bác Giang Đặng như vậy. Thân làm KOL, đừng sa đà theo cảm xúc, kích động số đông thì dễ, viết cái hay cái đúng để nhiều người đồng tình, khó hơn rất nhiều.

Mạng xã hội đang sục sôi lên vì chuyện một nhóm mang tên Con ghét bố mẹ của các cháu lập ra. Rồi các bố mẹ “chui” vào, người chia sẻ thống thiết khóc mếu, người rủa xả xỉ vả... từ mấy chục nghìn mem, chỉ sau một đêm đông lên gấp mấy lần.

Có người viết: “tâm lý nổi loạn” là đương nhiên có. Ơ hay, trừ phi làm nhà tu hành sống độc thân, còn đã xác định lập gia đình, sinh con đẻ cái thì một trong những nhiệm vụ phải học, là học tất cả các lý thuyết từ cơ bản đến chi tiết, rồi thực hành lý thuyết ấy làm sao cho “nuôi con khỏe, dạy con ngoan” chứ. Mà đã dạy con ngoan, làm sao cho nó khỏi nổi loạn cũng là một nội dung quan trọng.

Tui hỏi quý vị cái này nhé: có những điều đã bao giờ mỗi chúng ta bình tĩnh ngồi tự suy ngẫm, rằng chính cái bài viết trên đây của tác giả Giang Đặng, cũng là đang nổi loạn hay chưa? Thậm chí tôi còn có cảm giác bác ta không chỉ ghét bố mẹ mình, mà còn ghét chính cái vị thế cha mẹ của mình (lấy tư cách một phụ huynh!) Một người cha như vậy liệu có thể dạy ra được những người con có trách nhiệm với xã hội?

Thêm câu nữa, liệu chúng ta đã bao giờ suy ngẫm rằng, chính lũ trẻ hôm nay đang nổi loạn, chúng cũng rất mệt chưa? Ai muốn đối đầu bao giờ, sống hòa hợp, vui vẻ với nhau còn chưa ăn ai, nữa là cổ vũ cho nổi loạn.

Sai hết cả.

Nhận được đề nghị của cả chục bác: Viết đến dăm bảy cuốn chia sẻ dạy con, mà sao không lên tiếng được lấy một  bài. Lên tiếng gì được, khi mà những cái đúng, cái hay cái tốt... chẳng ai quan tâm, những cái ra vẻ ta đây, nhưng sai lầm bét nhè, thì cổ vũ nhiệt liệt? Tui lại nói thế này: bất cứ chuyện gì chúng ta gặp thường ngày, đừng lên mạng oang oác cái mồm vội. Nghĩ đi, ngẫm đi. Ngẫm xem bản thân mình ở đâu trong câu chuyện đó. Từ đó thấy mình đúng chỗ nào, sai chỗ nào, nếu có thể thì làm gì để tránh cái sai trong tương lai... chuyện ấy mới quan trọng. Đừng phê phán vội.

Cũng không nên vội cho rằng tôi phê phán tác giả Giang Dang, vì tôi vẫn khẳng định bác ta đúng. Đúng một phần lớn, thì vẫn có cái chưa đúng, đó mới là cuộc sống, chẳng có cái gì trắng đen tuyệt đối, mà bao giờ cũng có phần nào đó của màu kia, nhờ nhờ nước hến. Thế nên, ngay cả chuyện Con ghét bố mẹ, cũng chẳng có ai đúng ai sai ở đây cả đâu, nó đòi hỏi mỗi chúng ta phải suy nghĩ. Nào.

Các bác ngẫm thử xem nhé, cả đời sống với người xung quanh, có phải cũng có lúc thấy quý người ta, yêu người ta và bực lên, ghét người ta đúng không? Thì quan hệ cha mẹ con cái cũng vậy, sóng gió dữ dội hơn với hàng xóm nhiều lần, đương nhiên rồi. Câu chuyện của quan hệ cha mẹ con cái là phải sống với nhau đến hai chục năm đến hơn. Và cái nhức nhối là ở chỗ, tại sao cái tâm trạng ghét nó lại trở nên có tính hệ thống lặp đi lặp lại kéo dài đến vậy?

Đương nhiên dẫn đến Con ghét bố mẹ, cái sai đầu tiên phải từ cha mẹ, vì cha mẹ là nguồn gốc của các cơ thể vật lý đó, và là cái nhân của mười mấy năm giáo dục đầu đời đứa trẻ. Ghét, chỉ là quả của câu chuyện này mà thôi. Theo tôi với những người chịu ngẫm nghĩ, chỉ cần đoạn viết này là đủ.

Còn sa đà vào phân tích thì nhiều. Chẳng hạn trong cuốn Bố bỉm sữa dạy con thành công dân toàn cầu, tui viết phần lớn cha mẹ Việt, mà điều đáng nói là rất nhiều gia đình tính truyền thống cao lại sai cơ bản ở phương của giáo dục, nôm na là phương pháp giáo dục ngược.

Ông bà nạt bố mẹ: nó còn bé biết cái gì, để cho nó chơi! Bố mẹ cũng vậy, lúc con còn bé chiều thật lực, lớn lên thấy con bắt đầu tuột khỏi tay thì xiết. Càng xiết càng mâu thuẫn thế hệ, dần dần không thể dung hòa nổi. Nào, quý vị có thấy ghét thậm tệ ở chỗ nào chưa? Trong cuốn đó tui đã dẫn cụ Nguyễn Hiến Lê: Con còn thơ, phải nghiêm khắc, rồi càng lớn càng phải giải phóng, gọi là quá trình giải phóng từ từ. Và đến 18 tuổi phải giải phóng hẳn, nếu có thấy cái gì cũng chỉ khe khẽ nhắc nhở, khuyên bảo tí ti thôi.

Một cái sai nữa, là sai về chiều của giáo dục. Giáo dục là quá trình tương hỗ, cha mẹ cũng phải sửa mình, không mẫu mực thì đừng có nói ai được.

Lại thêm cái sai nữa, là chỉ nói mà không làm. Giáo dục không phải “Ngồi xuống đây bố bảo” mà là làm gương.

Đấy, chỉ cần sơ sơ 3 điểm đó, nếu bạn làm tốt, con nó yêu quý bạn không hết, ghét sao được. Tui đảm bảo khi chúng nó nhớ đến lúc mưa rét bạn vượt chục cây số đi đón, chúng nó không đủ nước mắt khóc đâu. Để đến lúc nó phải ghét, thì bạn như thế nào tự suy nghĩ. Cuốn sách tui quan sát những người cùng làm cha mẹ xung quanh và đọc từ sách vở của những người đi trước, chiêm nghiệm bản thân... đến 400 trang, (bán ế chỏng), viết vào đây vài dòng thì hết làm sao?

Vì thế, bài của bác Giang Đặng kia, tưởng nổ súng vào cái tâm lý một chiều của cha mẹ, cổ vũ trẻ con, chẳng có gì tốt hơn, mà làm cái ghét nặng nề hơn, tui đảm bảo luôn. Tại sao bác ta lại viết “không có nghĩa vụ biết ơn” như một tuyên ngôn mang tính triệt hạ như vậy? Biết ơn ở đây không phải là trả nợ hay chịu sự thao túng, mà là sự tri ân nguồn gốc sự sống của chính mình. Một con người cắt đứt hoàn toàn gốc rễ tri ân đối với đấng sinh thành thì rất dễ rơi vào trạng thái hư vô, coi mình là trung tâm vũ trụ và xem mọi thứ xung quanh phục vụ mình là điều hiển nhiên.  

Lên án sự bóp méo khái niệm đạo hiếu của thời phong kiến là đúng, nhưng nó phải được hiểu đúng bản chất tốt đẹp vốn có từ ban đầu của nó. Vẫn phải dạy con người biết trân trọng nguồn cội, sống có trước có sau, biết hy sinh cái tôi vì tình thân, gia đình... nhưng lại cần bổ sung vào đó sự tôn trọng ranh giới cá nhân, quyền trẻ em, và trách nhiệm của cha mẹ.

Hôm kia đi ra đường có hai chuyện. Một ông xe ôm đi cái xe màu xanh, phanh gấp vì phải tránh một cháu học sinh đi ngang qua đường, chửi rống lên rất độc địa. Tui muốn nói: Bác sai rồi, cháu nó đi trên vạch cho người đi bộ sang đường. Nhưng nhìn ông ta mặt mũi đen đúa, lại đang quá giận dữ, thôi để cho qua, như vậy còn êm đẹp hơn. Có những trường hợp không thể giải thích được, dù là lâu dài nữa là trong chốc lát.

Chuyện sau có tui trong đó. Rẽ trái ở đèn xanh, vào đường vuông góc thì một đám người đông đảo tràn lên chặn đường. Một bà phụ nữ đến 45-50 nhanh nhẹn cho xe chặn cứng đường của tui lại. Hỏi: Tại sao chị đi thế, thì chửi luôn. Chỉ xuống cái mũi tên dưới mặt đường, bảo: Chị đi ngược chiều đấy! Thì càng chửi khỏe.

Theo các bác, với những người không bao giờ biết lẽ phải, có bị con cái cho vào diện bị ghét hay không? Khả năng cao.

Lúc ăn cơm nói chuyện với ông con: Con cũng đến tuồi có bạn gái để tìm hiểu rồi, sau còn lập gia đình. Để ý một chút, bạn nào biết điều sống có trước có sau, biết nhận lỗi xin lỗi, là những bạn có giáo dục... Người như thế đáng được để ý rồi từ từ tìm hiểu tiếp. Lấy phải cái đứa lăng loàn rồi khổ lắm con ạ. Dâu dữ mất họ, chó dữ mất xóm giềng.

PHÚC LAI 02.10.2026