Hiệu Minh - Đẻ con không phải là đầu tư và thu hồi vốn bằng chữ hiếu

Hồi bé, tôi thường được mẹ dạy, con ngoan học giỏi, lớn lên làm ra nhiều tiền để bố mẹ già được nhờ. Khi tôi được du học, mẹ tôi như thấy được trời cứu, có một đứa nuôi cả nhà 10 người… Bà nhìn tôi mãi khi ra tiễn con trên chiếc xe bus cà tàng ở cầu Gián.

Nhưng rồi “ước mơ con đè nát cuộc đời con…” do y chả dung dưỡng bố mẹ như ý các cụ vì y đi biền biệt. Khi quay về thì các cụ đã đắp chiếu.

Rồi đời cũng đến lúc phải trả nợ. Lão có hai ông con ở bên Mỹ, vài tháng a lô cho bố một lần. Tuy vậy, y vẫn vui, vì trên đời này có đứa gọi mình là bố mà không cần khoản tiền đến hạn đáo nợ. Vui vui vào nhóm Con ghét bố mẹ đọc vài status thấy cũng thường ở đời.

Có một quan niệm rất Việt Nam mà tôi nghĩ nên đem ra kiểm kê lại. Đó là đẻ con là một khoản đầu tư tiền bạc, công sức, thời gian. Đầu tư xong thì đến tuổi già thu hồi vốn bằng chữ hiếu.

Nào là con phải nghe lời, phải thành đạt, phải cưới người bố mẹ thích, phải sinh cháu cho ông bà bế, phải mua nhà, phải gửi tiền phụng dưỡng bố mẹ và chăm sóc cho tới khi họ khuất núi. Hàng trăm chữ PHẢI và tuyệt đối không được có ý kiến.

Nếu chẳng may đứa con có ý khác, lập tức bộ máy đạo đức khởi động theo kiểu AI “Mày là con mà dám nói với bố mẹ thế à?” Đấy là lúc “sinh thành” được nâng cấp thành giấy phép sở hữu.

Tôi cứ thắc mắc mãi, bố mẹ sinh con để yêu thương hay để có một người phục vụ mình trong tương lai?

Nếu là để yêu thương thì tại sao cứ mỗi lần con không làm theo ý mình lại lôi hóa đơn 20, 30 năm trước ra tính? “Tao nuôi mày ăn học.” “Tao thức bao đêm chăm mày.” “Tao không ăn để dành tiền cho mày.” “Tao hy sinh cả đời.”

Nghe mà thấy bố mẹ giống một ngân hàng thương mại. Chỉ có điều ngân hàng còn công khai lãi suất. Còn khoản vay mang tên “công sinh thành” thì không có ngày đáo hạn. Con 18 tuổi vẫn nợ, 25 tuổi vẫn nợ, đến 40 tuổi có gia đình riêng vẫn nợ. Đến khi bố mẹ 80 tuổi, có khi vẫn nghe “Ngày xưa tao nuôi mày thế nào, mày quên rồi à?” kiểu như nói với em bé 3 cân.

Xin lỗi, nhưng con cái không ký hợp đồng vay tiền để được sinh ra, cũng chẳng có quyền lựa chọn bố mẹ. Tất cả do ông bà nổi hứng rồi trứng thụ tinh ra một cục cưng mà khi không vừa lòng thành cục nợ. Vậy tại sao bố mẹ lại mặc nhiên cho rằng mình có quyền lựa chọn toàn bộ cuộc đời của nó? Đẻ một đứa trẻ ra đời không có nghĩa là mua được quyền sở hữu cuộc đời nó.

Nếu đã sinh con, trách nhiệm đầu tiên của cha mẹ là giúp nó trở thành một con người độc lập, chứ không phải biến nó thành một phiên bản kéo dài của chính mình.

Không được học ngành khác, không được yêu người khác, không được sống xa nhà, không muốn sinh con là “bất hiếu”. Lấy nhau rồi mà ly hôn thì con làm nhục gia đình. Không cho bố mẹ can thiệp vào chuyện riêng vì con “có lớn mà không có khôn”.

Đến lúc con phát điên vì bị kiểm soát thì lại hỏi: “Sao nó thay đổi thế nhỉ? Ngày xưa nó ngoan lắm.” Vâng. Ngày xưa nó ngoan vì nó chưa có quyền lựa chọn. Đấy là hai chuyện hoàn toàn khác nhau. Nhưng cũng đừng tưởng cứ nói “bố mẹ độc hại” là con cái lập tức trở thành nạn nhân cao quý.

Có những đứa con được bố mẹ yêu thương tử tế, cho ăn học đàng hoàng, chẳng bị đánh đập hay xúc phạm, nhưng lớn lên coi bố mẹ như cái ATM. Cần tiền thì gọi, cần trông con để đi chơi thì gọi, cần nhờ vả thì gọi. Đến lúc bố mẹ ốm thì con bận lắm. Đến Tết thông báo vẻn vẹn, năm nay con sang Lào. Khi chia tài sản thì ra lệnh cho đấng sinh thành phải công bằng.

Loại này cũng đừng đem chữ “độc lập” ra làm bình phong. Độc lập mà vẫn chờ bố mẹ trả tiền thì gọi là độc lập dùng viện trợ không hoàn lại.

Thế nên chuyện con ghét bố mẹ không thể phán bằng một câu “bất hiếu” mà cũng không thể phán ngược lại rằng cứ con ghét là bố mẹ có lỗi, mà phải hỏi chúng ghét vì cái gì?

Nếu bố mẹ đánh đập, xúc phạm, bỏ rơi, thao túng con suốt nhiều năm, thì đừng bắt nó phải yêu chỉ vì hai chữ “cha mẹ”.Nhưng nếu bố mẹ chỉ không đồng ý cho nó làm mọi thứ theo ý mình thì cũng đừng vội phong cho nó danh hiệu “nạn nhân”.

Có một ranh giới rất quan trọng là bố mẹ có quyền yêu con nhưng không có quyền sở hữu con. Con có quyền biết ơn bố mẹ nhưng không có nghĩa vụ phải giao nộp cả cuộc đời để trả nợ.

Và có lẽ điều cay nhất nằm ở đây, một đứa con còn cãi bố mẹ là một đứa con vẫn còn hy vọng bố mẹ hiểu mình. Còn giải thích, còn khóc, còn giận, còn nói “tại sao bố mẹ lại làm thế với con?”, nghĩa là nó vẫn còn muốn một mối quan hệ.

Đáng sợ hơn là một ngày nó không cãi nữa, không giải thích, không trách, không khóc, không về, không gọi điện, không cần tiền, không cần xin phép… Nó tự sống, tự kiếm tiền, tự nuôi con và tự chữa những vết thương mà bố mẹ để lại.

Lúc ấy, bố mẹ có thể rất tự hào “Con tôi trưởng thành rồi.” Đúng là con trưởng thành rồi, chỉ tiếc là nó trưởng thành ở một nơi không có bố mẹ trong cuộc đời nó.

Và khi ấy, đừng vội kể với thiên hạ: “Tôi nuôi nó lớn mà nó bất hiếu.” Hãy thử kể nốt phần còn lại: “Tôi đã nuôi nó lớn, nhưng có thể tôi đã quên mất rằng mục tiêu cuối cùng của việc nuôi một đứa trẻ là để nó có thể sống mà không cần tôi quyết định thay.”

Cha mẹ tốt không phải là người khiến con cái không bao giờ dám rời đi mà là người khiến con cái có thể đi rất xa nhưng vẫn muốn quay về. Bởi cuối cùng, con cái không phải khoản đầu tư, không phải bảo hiểm tuổi già, không phải người giúp việc miễn phí, không phải cái máy ATM ngược. Và càng không phải cái gương để bố mẹ nhìn thấy những ước mơ mà mình chưa thực hiện được.

Đẻ một đứa trẻ ra rất dễ (trừ người đẻ khó), nuôi nó lớn cũng đã khó, nhưng khó nhất là đến ngày nó đủ lớn, biết buông tay mà không biến tình yêu thành quyền sở hữu.

Còn nếu cứ giữ chặt nó bằng câu: “Tao là bố mẹ mày!” thì xin lỗi. có ngày nó sẽ trả lời: “Vâng. Bố mẹ là bố mẹ con. Nhưng con cũng là một con người.”

Thế là chúng lập trang “Con ghét bố mẹ” trên Facebook kéo theo hàng triệu view trong đó có lão vào xem và…cười. Chợt nhớ phần mở đầu bài viết này về bà mẹ tiễn con du học để hy vọng đổi đời.

HIỆU MINH 03.10.2026