Hoàng Quốc Dũng - Sức mạnh và vai trò của báo chí

Nước Pháp đang bước vào thời kỳ chuẩn bị cho cuộc bầu cử quan trọng nhất: bầu cử Tổng thống. Vào những dịp này, chính trường trở nên đặc biệt sôi động.

Đây là lúc các đảng giới thiệu chương trình, cũng là mùa của những lời hứa hẹn, và cũng là lúc xuất hiện những đòn hiểm có thể khiến những ứng cử viên đang sáng giá bỗng rơi vào tình thế vô cùng khó khăn.

Nếu kể lại những trường hợp tương tự trong quá khứ thì bài này có thể rất dài. Hôm nay, tôi chỉ kể một câu chuyện đang gây chấn động chính trường Pháp, liên quan đến Jordan Bardella, Chủ tịch đảng cực hữu, Tập hợp Quốc gia.

Mặt trận Quốc gia (Front national – FN) được thành lập năm 1972 và trong một thời gian dài do Jean-Marie Le Pen lãnh đạo, một nhân vật tiêu biểu của phe cực hữu Pháp. Năm 2002, ông gây ra một cơn địa chấn chính trị khi lọt vào vòng hai cuộc bầu cử Tổng thống. Con gái ông, Marine Le Pen, kế nhiệm cha lãnh đạo đảng vào năm 2011. Marine Le Pen cũng đã hai lần lọt vào vòng hai bầu cử Tổng thống, vào các năm 2017 và 2022.

Năm 2018, Mặt trận Quốc gia đổi tên thành Tập hợp Quốc gia (Rassemblement national – RN). Đảng này vẫn được xếp vào phe cực hữu, nhưng ảnh hưởng và sức mạnh bầu cử ngày càng tăng đáng kể. Đây cũng là một xu hướng đang diễn ra ở nhiều nước châu Âu, nơi các đảng cực hữu phát triển rất mạnh trong những năm gần đây.

Chính trong quá trình chuyển biến đó, Jordan Bardella xuất hiện.

Ông gia nhập Mặt trận Quốc gia khi mới 16 tuổi. Trẻ, ăn nói khá tự tin trước ống kính và đặc biệt khéo léo trong việc sử dụng mạng xã hội, Bardella thăng tiến với một tốc độ đáng kinh ngạc. Năm 2022, khi mới 27 tuổi, ông trở thành Chủ tịch Tập hợp Quốc gia.

Tôi sống ở Pháp đã 36 năm. Đây là lần đầu tiên tôi thấy người đứng đầu đảng cực hữu lớn này lại không mang họ Le Pen. Chỉ riêng điều đó cũng cho thấy sự xuất hiện của Bardella có ý nghĩa như thế nào đối với RN. Bardella được đảng này đưa lên như một gương mặt của thế hệ mới, có khả năng thu hút những cử tri trẻ mà hình ảnh gia đình Le Pen khó tiếp cận hơn.

Sự thăng tiến của Bardella thật ngoạn mục. Nhưng lý lịch của ông cũng có một điểm yếu khá rõ: Không có bằng đại học và hầu như chưa có kinh nghiệm nghề nghiệp nào đáng kể ngoài hoạt động chính trị. Điều đó không ngăn cản uy tín và sự nổi tiếng của ông tiếp tục tăng lên.

Có thời điểm, khi khả năng Marine Le Pen ra tranh cử Tổng thống năm 2027 bị đe dọa bởi những rắc rối pháp lý, Bardella thậm chí đã có động thái nghiêm túc nghĩ đến chuyện chính mình trở thành ứng cử viên Tổng thống.

Khi Marine Le Pen tiếp tục là ứng cử viên của RN cho cuộc bầu cử Tổng thống 2027, Bardella trở lại vị trí số hai. Nhưng sự việc đã cho thấy một điều: người học trò đã trở nên đủ mạnh để một ngày nào đó có thể vượt qua người thầy của mình.

Và chính từ đây, câu chuyện bắt đầu trở nên thú vị.

Trong nhiều tháng qua, báo chí Pháp đã nói đến những căng thẳng và cạnh tranh quyền lực bên trong RN. Những người xung quanh Bardella thậm chí còn nghi ngờ có một “nội gián” đang chuyển cho báo chí những thông tin bất lợi về đời tư của ông cũng như những xung đột nội bộ trong đảng. Chưa có đủ căn cứ để khẳng định rằng có một âm mưu được tổ chức nhằm hạ bệ Bardella, nhưng câu chuyện cho thấy cuộc đấu tranh giành quyền lực có thể khốc liệt đến mức nào, kể cả giữa những người cùng một phe.

Rồi vụ Mediapart nổ ra.

Tờ báo điều tra này cho biết đã tìm thấy hàng chục cuộc trao đổi riêng tư từ năm 2013, khi Bardella mới 17-18 tuổi, trong đó có những phát ngôn mang tính bài Do Thái và thuyết âm mưu, rất trầm trọng. Mediapart khẳng định đã kiểm chứng độc lập tính xác thực của những trao đổi này và kiên quyết bảo vệ kết quả điều tra của mình. Về phía Bardella, ông hoàn toàn phủ nhận, gọi đó là những “đồ giả thô thiển” và đã kiện về tội phỉ báng.

Vì vậy cần nói cho chính xác: vào thời điểm tôi viết những dòng này, những phát ngôn trên được một cuộc điều tra báo chí mà các tác giả khẳng định có đầy đủ căn cứ quy cho Bardella, nhưng chính ông bác bỏ và chúng chưa được xác nhận bằng một phán quyết của tòa án.

Mới vài ngày trước, Bardella dường như vẫn đang ở trên mây. Hôm nay, ông đã thực sự trở lại mặt đất.

Các nhà báo ngày càng khẳng định chắc chắn hơn về độ tin cậy của những thông tin họ công bố. Trong khi đó, ngay trong RN cũng đang có những nghi ngờ về một “nội gián” cung cấp thông tin bất lợi cho báo chí. Vì vậy, không thể loại trừ khả năng một số đòn đánh vào Bardella xuất phát ngay từ những cuộc đấu đá nội bộ, dù hiện nay chưa có bằng chứng để khẳng định điều đó.

Những người chống cực hữu mấy hôm nay đương nhiên hài lòng, vì đây là một đòn rất mạnh đánh vào hình ảnh của Bardella và đảng RN.

Bây giờ kết luận vụ việc này sẽ đánh gục Bardella thì còn quá sớm. Nhưng rõ ràng nó đã giáng một đòn rất mạnh vào hình ảnh mà ông và RN đã mất nhiều năm xây dựng.

Điều khiến tôi quan tâm hơn cả là quyền lực của báo chí trong một nền dân chủ.

Trước một cuộc bầu cử Tổng thống, bao giờ cũng bắt đầu một kiểu “tàn sát” chính trị. Người ta không chỉ trình bày chương trình tranh cử của mình. Người ta đào bới quá khứ của đối thủ, tìm kiếm những sai lầm, những mâu thuẫn, những lời nói dối nếu có, những phát biểu từ nhiều năm trước. Các đối thủ chính trị tìm cách đánh nhau, nhưng các nhà báo cũng tiến hành những cuộc điều tra của riêng họ.

Đôi khi điều đó có vẻ quá đáng, tàn nhẫn, thậm chí bất công. Nhưng đằng sau sự khốc liệt ấy có một nguyên tắc dân chủ vô cùng quan trọng: Quyền lực chính trị không được độc quyền thông tin.

Một tờ báo có thể tự mình quyết định điều tra một ứng cử viên có khả năng trở thành Tổng thống. Họ không cần xin phép chính phủ, cũng không cần xin phép đảng của người đó. Họ có thể tìm nhân chứng, tìm tài liệu, đối chiếu thông tin và công bố những gì họ cho rằng đã được xác minh. Người bị điều tra cũng có quyền trả lời, phủ nhận và, nếu cho rằng mình bị vu khống, đưa vụ việc ra tòa.

Và cuối cùng, người dân kiểu gì cũng có thông tin.

Đối với người Việt Nam, có lẽ đây mới là khía cạnh đáng suy nghĩ nhất của câu chuyện.

Ở Việt Nam, môi trường báo chí rất khác. Báo chí chính thống nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Đảng Cộng sản, và quyền sở hữu các cơ quan báo chí thuộc về Nhà nước hoặc các tổ chức trực thuộc hệ thống chính trị. Trong điều kiện như vậy, thật khó hình dung một tờ báo lớn của Việt Nam có thể hoàn toàn tự mình quyết định bỏ ra nhiều tháng điều tra quá khứ của người lãnh đạo cao nhất đất nước rồi công bố những gì tìm được, bất chấp người đó có muốn hay không.

Trong một vài năm vừa qua, chúng ta đã chứng kiến sự ngã ngựa của rất nhiều lãnh đạo cao cấp nhất của Việt Nam, nhưng chẳng phải vì một tờ báo độc lập nào điều tra và phanh phui cả. Những biến động đó diễn ra chủ yếu từ bên trong hệ thống quyền lực và thường do một người quyết định. Dân chủ đến thế là cùng!

Dân chủ rất ồn ào. Nó tạo ra những vụ bê bối, những lời buộc tội, những tiết lộ, những sự quá đà và đôi khi cả những bất công. Trước một cuộc bầu cử Tổng thống, nó thậm chí có thể giống như một cuộc “tàn sát”.

Nhưng chính sự hỗn độn ấy cũng có một ưu điểm rất lớn: Không ai có thể hoàn toàn đứng ngoài mọi cuộc điều tra.

HOÀNG QUỐC DŨNG 30.09.2026