Trong
hàng chục năm, chủ nghĩa cộng sản tại Việt Nam xem chủ nghĩa duy vật biện chứng
và chủ nghĩa duy vật lịch sử là nền tảng tư tưởng để giải thích thế giới, tổ
chức xã hội và xây dựng con người mới. Tôn giáo, theo cách diễn giải phổ biến
từ học thuyết Marx Lenin, được xem là sản phẩm của những điều kiện lịch sử nhất
định, gắn với sự bất lực của con người trước tự nhiên và các quan hệ xã hội.
Việc
xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa được kỳ vọng sẽ làm suy giảm những điều kiện
sản sinh ra nhu cầu tìm kiếm sự an ủi nơi thế giới thần thánh siêu nhiên. Trong
thực tế, quan niệm ấy đã ảnh hưởng sâu sắc đến các chính sách quản lí tôn giáo,
bài trừ mê tín và cải tạo đời sống văn hóa tại Việt Nam.
Hơn
nửa thế kỷ sau, đời sống tôn giáo Việt Nam cho thấy những chuyển biến rất khác
xa với viễn cảnh được hình dung trong hệ tư tưởng ấy. Các cơ sở thờ tự được xây
dựng với quy mô ngày càng lớn, những lễ hội tôn giáo thu hút hàng vạn người,
hoạt động cầu an, giải hạn, cầu tài lộc và các dịch vụ tâm linh xuất hiện nhiều
như nấm sau mưa trong nhiều cơ sở Phật giáo. Nhà nước tham gia tổ chức, bảo trợ
hoặc sử dụng các sự kiện tôn giáo để quảng bá hình ảnh quốc gia, trong khi
những tổ chức tôn giáo hoạt động ngoài hệ thống được công nhận vẫn phải đối
diện với các biện pháp kiểm soát.