Tạ Duy Anh - Giá của một ký ức đẹp (13)

19-TIẾNG GỌI ĐÒ

Giật mình còn tưởng tiếng ai gọi đò

(Tú Xương)

Từ nhà tôi ra bến đò chỉ cách đúng một thân đê. Qua sông sang bên kia một quãng ngắn là đến chợ Mai. Ba ngày phiên xép, năm ngày phiên chính. Vào những hôm ấy từ sớm tinh mơ bến đò đã huyên náo tiếng người, với đủ thứ hàng hóa mang đến chợ.

Lái đò là một chị gái góa. Chồng chị đi bộ đội vào Nam rồi không về nữa. Ngày ngày, không kể nắng mưa, từ sáng tỏ mặt người đến tối mịt, chị chỉ biết lặng lẽ chèo đò. Hàng trăm hàng ngàn người đã qua sông nhờ con đò cũ kỹ của chị, nhưng riêng chị thì vẫn cắm sào một mình.

-Đò ơi... ơ... ơ ơ ơ...Ơi…đò!

Người gọi đò là bất cứ ai, nhưng cái lối gọi kéo dài giọng như lời mời hò đối đáp, như cầu xin hoặc thúc giục, thì trăm người vẫn chỉ một kiểu. Thông thường, sau tiếng gọi đò là tiếng khỏa nước của mái chèo. Chẳng cần nhìn tận nơi cũng hình dung rõ mồn một vẻ mặt im lìm của chị lái đò. Chị chẳng để ý đến người gọi là ai. Việc của chị là đưa họ qua sông.

Vào những hôm trăng sáng, bầu trời thanh cao thì kể cả đêm đã rất khuya, thi thoảng vẫn thấy vẳng lên từ bến sông tiếng gọi đò của ai đó lỡ độ đường.

Đò ơi... ơ... ơ ơ ơ...Ơi…đò!

Những lần như vậy, không biết chị lái đò nghĩ gì và có động lòng chiều khách? Nhưng lần nào, hễ tiếng gọi đò giữa đêm vang lên, có lần bị gió làm chảy dài ra, méo đi, chạy lan theo bãi dâu nghe vừa tha thiết vừa tuyệt vọng, là lòng tôi lại buồn man mác, một nỗi buồn vô cớ không sao cắt nghĩa được. Dường như tiếng gọi đò cho tôi cảm thấy kiếp người dễ trôi dạt lắm trong khi cuộc đời thì vô cùng vô tận.

Tiếng gọi đò ăn sâu vào ký ức tôi. Lâu lâu không được nghe tự dưng thấy trống trải, thiếu vắng.

Sau khi công trình thủy điện Hòa Bình hoàn thành và một phần do sai lầm của con người mà con sông của tuổi thơ chúng tôi chỉ còn là một lạch nước nhỏ. Mặt sông phủ kín rau muống bè và bèo Nhật Bản. Nơi bến đò xưa người ta bắc một chiếc cầu gỗ bằng cách đóng cọc và đặt lên những tấm ván sơ sài, trông như chiếc cầu vồng nhưng vô cùng thô kệch. Song sự tiện lợi của nó thì không thể phủ nhận. Bọn trẻ có thể vẫn ngồi nguyên trên xe đạp, xe máy lao vụt qua trong tiếng hét sợ hãi và thán phục của ai đó.

Chẳng ai nhớ và hình dung nổi xưa kia, nơi giờ đây dòng sông có chỗ nhỏ đến mức cho cảm giác có thể lấy đà nhảy qua, từng là bến đò ngang sầm uất mênh mang sóng nước.

Và như vô số sự lãng quên ở đời, chị lái đò góa chồng cũng biến mất hút khỏi ký ức của mọi người. Nghe đâu cuối cùng chị cũng tìm được một nơi neo đậu mới cho đời mình: Chồng chị bây giờ hình như chính là ông khách lỡ đò năm nào, quyết ngồi ôm gối chờ đến sáng mà không nỡ gọi đò.

Từ bấy tiếng gọi đò chỉ còn lại trong giấc ngủ chập chờn chợt giật mình vì tiếng động mạnh. Mỗi bận như vậy tôi thường dỏng tai về phía bến đò xưa. Và lạ thế, chẳng cơn cớ gì cũng cứ thảng thốt, cứ nghĩ ngợi đâu đâu, thương nhớ và lo lắng đâu đâu. Để rồi cứ buồn!

Một đêm mưa nọ, đúng vào hôm tôi ngủ lại căn nhà xưa, trong tiếng gió giật đùng đùng, chợt vang lên tiếng gọi đò, nghe mơ hồ như thật như mơ. Tiếng gọi của người có vẻ đã luống tuổi. Bọn trẻ con bỗng cười phá lên. Có lẽ chúng nghĩ ông khách nào mà lại ngớ ngẩn đến thế, thời nào rồi cơ chứ! Tôi chẳng tìm được cớ gì để mắng chúng. Chúng chẳng liên quan gì với nỗi buồn của tôi nhân việc ai đó vừa tha hương trở về...

20- LỘC GIỜI

Vào cữ lúa vụ mùa sắp chín, người ta bắt đầu tháo nước từ ruộng ra mương, để kịp khi gặt thì nền ruộng cũng vừa khô. Mặt ruộng thường cao thấp không đều nên thể nào cũng có những vũng trũng, nhiều khi chỉ bằng cái nong đựng thóc, nơi cuối cùng để nước dồn đến. Chúng tôi gọi những cái vũng ấy là “rốn tụ lộc”. Người nào số đỏ lắm may ra mới có duyên gặp được.

Nhưng mà chỉ cần gặp một lần thôi, cũng coi như người được giời thiên vị để mắt đến mà ban cho quà, đủ để nhớ cả đời.

Thường khi đó là cuối thu, nắng sánh như rót mật. Gió trời mát hơn quạt hầu. Chỉ đứng giữa đồng lúa mà nhìn trời đất, nhâm nhi niềm khoái cảm về thành quả của lao động, cũng đã đủ để chả muốn gì hơn. Thế rồi, khi đang đi giữa cánh đồng lúa vàng rực, bất ngờ nghe tiếng lục sục, lúc to lúc nhỏ. Ấy là giời cho lộc. Quanh quất đâu đây nhất định phải có một vũng bùn. Việc lâu hay mau tìm ra chúng hoàn toàn phụ thuộc vào ý thích của mình: Kéo dài thời gian hồi hộp cũng là một thú vui đáng đồng tiền bát gạo.

Khi đã chắp tay tạ ơn giời, việc còn lại chỉ là nhẹ nhàng gạt những khóm lúa ra rồi dùng tay (hoặc mũ lá, mũ cối...) múc nguyên cả bùn đổ lên bờ ruộng. Cái thứ bùn sền sệt ấy cứ rùng rùng động đậy, sướng đến gai cả người. Sau ít phút bùn chảy đi, phơi ra hàng chục, hàng trăm con cá rô đồng béo nần nẫn. Chúng đồng loạt giương những chiếc vây lưng nhọn như kim và bạn phải hết sức cẩn thận nếu không muốn bị đâm thủng tay.

Thịt cá rô đồng thơm, ngon và lành vào hàng đệ nhất trong các loại thủy sản nước ngọt. Không có loại cá nào có chất thịt hảo hạng như cá rô đồng và nếu ai không tin thì có nghĩa là họ chưa bao giờ gặp may. Còn trứng cá rô, nếu đã ăn một lần, thì đừng khoe với tôi bất cứ loại cao lương mỹ vị nào nữa.

Những con đực, mình thon và dầy, có thể xâu ngay vào que tre tươi hơ thẳng lên lửa. Cá đốt và cá nướng là hai món hoàn toàn khác nhau. Hơ thẳng lên lửa gọi là đốt cá. Tận dụng sức nóng trực tiếp của ngọn lửa táp thẳng vào con cá. Nhớt và vảy cứng đen thui tạo thành lớp vỏ giữ nguyên hương vị thịt tươi ở bên trong. Khi ăn cạo nhẹ lớp than đi, bửa con cá ra, hơi nóng bốc ngùn ngụt, thơm ngậy, ngọt, dai thịt, ngon lành đến mức nói gì lúc ấy cũng thành nhạt nhẽo.

Nướng than cũng có cái ngon riêng, trước hết nó giữ được màu vàng óng của con cá, thịt săn hơn và nếu muốn có thể ướp thêm gia vị. Thịt cá rô đồng nấu canh cải, nấu miến đều ngon vào hàng đệ nhất. Vừa sang vừa nhanh là đem rán vàng sau khi bỏ ruột. Đầu và xương đều giòn tan, nhắm với rượu quê có cái thú riêng. Đơn giản nhất là đem kho tương có riềng thái lát ở đáy xoong. Khi cạn nước đem ủ vùi vào tro nóng. Cá rô vùi tro bằng nồi đất thực sự là một bí ẩn trong ẩm thực dân dã.

Nhưng tuyệt thú hơn cả là cái cảm giác về sự trù mật của đồng quê, mùa màng. Ở đó luôn luôn ẩn chứa những bí mật của trời đất, được cất giấu ngay giữa thanh thiên bạch nhật.

(Kỳ tiếp theo: KẸO KÉO, NƯỚC CHÈ XANH)

TẠ DUY ANH 15.11.2026

Các kỳ trước : 12, 11, 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1