Thọ Nguyễn - Vịt què, vịt rửng mỡ

 

Sáng ra chưa kịp mở mắt đã có một ông bạn từ Mỹ gọi sang, nói rằng gã uống hết 2 chai rượu mừng cho kết quả bầu cử quốc hội. Gã bức xúc về Trump suốt mấy năm qua, không phải vì chính sách hay đường lối, mà vì vấn đề đạo đức (Moral) và lương tâm (Conscience).

Vẫn biết là các cuộc bầu cử giữa kỳ thường gây bất lợi cho các tổng thống đương nhiệm, nhưng chiến thắng long trời của đảng Dân chủ lần này có một ý nghĩa khác: Cử tri Mỹ đã tát vào mặt Trump. Họ tát vào những lời kêu gọi: "Các bạn hãy đi bầu như khi có tên tôi trong đó", "Nếu chúng tôi thắng cử mỗi người lớn sẽ được 5.000 USD".

Kết quả bầu cử này chủ yếu không phải là thành tích của phe Dân chủ, mà là thất bại của những người Cộng hòa nơm nớp và cung cúc chạy theo Trump. Ở Đức thủ tướng Merz đang mất uy tín nên ở các cuộc bầu cử nghị viện Bang vừa qua, các thủ lĩnh đảng CDU ở đó đều nhắn Merz đừng đến tiếp tay họ, làm xấu thêm tình hình. Ở Mỹ hiện nay, dù biết Trump đang mất uy tín nặng, không chính khách Cộng hòa nào dám bắn tin cho ông trùm: Bác tha cho em, đừng đến!

Nghị sĩ Dân chủ Eric Armstrong đã giành chiến thắng áp đảo (55,2 %) tại khu vực bầu cử số 20 bang Iowa, đánh bại ứng viên Cộng hòa Keith Jones. Vì lý do sức khỏe, từ đầu tháng 9 ông đã tạm dừng chiến dịch tranh cử để tập trung vào việc chữa bệnh. Trong khi bên Cộng hòa vẫn tung tiền đi vận động, hứa hẹn đủ thứ, ông nằm yên. Vậy mà cử tri vẫn bầu ông vào Hạ viện. Khổ thân ông, muốn nghỉ cũng không xong. Chỉ vì người dân ghét đám đệ tử hèn nhát của ông trùm.

Cho dù đảng Dân chủ đã giành được đa số tại cả hai viện nhưng bất cứ ai nghĩ rằng Trump hiện không còn quyền lực đều nhầm.

Về nguyên tắc, các luật mới ở Mỹ phải được cả Thượng viện và Hạ viện phê chuẩn. Đảng Dân chủ có thể chặn tất cả các dự luật của chính phủ tại Quốc hội. Trump cũng cần cả hai viện của Quốc hội thông qua ngân sách của mình: Nếu không có sự chấp thuận của đảng Dân chủ, tổng thống sẽ không còn được tiếp cận bất kỳ khoản tiền nào. Vì vậy Trump đã tỏ ý muốn hợp tác.

Đa số tại Hạ viện cũng cho phép đảng Dân chủ thành lập các ủy ban điều tra và do đó giám sát chính phủ. Đảng này hiện có thể triệu tập các cá nhân và thẩm vấn họ công khai. Kế hoạch cho các ủy ban như vậy được cho là đã được chuẩn bị sẵn: Chúng bao gồm các cuộc điều tra về hoạt động tại Bộ Quốc phòng, tham nhũng tiềm tàng trong chính phủ Hoa Kỳ và hoạt động của Cơ quan Thực thi Di trú (ICE).

Tội khai man trong một phiên điều trần như vậy có thể dẫn đến án tù nhiều năm. Tuy nhiên, quyết định truy tố không do Quốc hội đưa ra, mà do Bộ Tư pháp. Bộ này do Todd Blanche đứng đầu, người từng là luật sư của Trump trước khi trở thành bộ trưởng. Do đó, việc truy tố các thành viên chủ chốt của chính quyền Trump sẽ khó xảy ra.

Thượng viện đặc biệt quan trọng đối với chính phủ trong các vấn đề nhân sự. Trump không thể tự ý bổ nhiệm các quan chức cấp cao như các thành viên nội các. Những bổ nhiệm này phải được đa số Thượng viện phê chuẩn. Điều này cũng áp dụng cho các thẩm phán Tòa án Tối cao Hoa Kỳ.

Từ nay đến tháng 1.2027, rất có thể Trump sẽ tận dụng Thượng viện cũ để đưa một chánh án trẻ, thân cận vào Tối cao Pháp viện, nếu thuyết phục được thẩm phán bảo thủ Samuel Alito về hưu sớm.

Nhiều người mơ rằng đảng Dân chủ sẽ khởi xướng thủ tục luận tội ông Trump. Việc luận tội có thể được khởi xướng bằng đa số phiếu đơn giản tại Hạ viện. Điều này đã xảy ra hai lần trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump và đã thất bại cả hai lần. Tổng thống Mỹ chỉ có thể bị phế truất nếu có đa số hai phần ba phiếu bầu ủng hộ tại Thượng viện. Điều này sẽ không xảy ra.

Giả sử cả khi Trump bị phế truất, phó Tổng thống JD Vance sẽ tự động đảm nhiệm vị trí của đàn anh. Bạn này vừa trẻ vừa ít bị ghét hơn (vì ít nói nhảm), sẽ không kém phần nguy hiểm cho phe Dân chủ. Do vậy họ sẽ phải cân nhắc kỹ.

Ngay cả khi hai viện đều nằm trong tay đảng Dân chủ vào tháng Giêng, Trump vẫn không phải là bất lực. Hiến pháp Mỹ cho Tổng thống quyền "Veto" (Phủ quyết). Ông ta có thể từ chối ký các dự luật do Quốc hội thông qua. Về lý thuyết, Quốc hội có thể bác bỏ quyền phủ quyết đó, nhưng đòi hỏi đa số hai phần ba ở cả hai viện.

Trump cũng nổi tiếng với việc điều hành bằng sắc lệnh hành pháp, bất chấp quốc hội. Những lệnh này đã không ít lần bị đình chỉ, tạm thời hoặc thậm chí vĩnh viễn bởi tòa án.

Cơ chế "Check + Balance" (Kiểm soát và cân bằng) của Mỹ rối rắm như vậy. Nhưng điều này đã không làm Trump chùn tay trong quá khứ.

Cuối cùng thì chiến thắng của đảng Dân chủ có thể không thay đổi nhiều về nền chính trị Mỹ. Đơn giản vì Trump vẫn tiếp tục như trước, đơn giản vì báo chí tự do đã bị suy yếu, vì nhiều thiết chế dân chủ đã bị phá nát, vì xã hội đã chia rẽ hết mức... Đặc biệt nguy hiểm là kinh tế Mỹ vẫn bị đám tỉ phú Techno nắm chặt. Chưa bao giờ một tỉ phú như Musk có thể tác động đến chính sách quốc phòng như vụ Starlink/Starshield ở Ucraina. Quan trọng hơn nữa là đảng Dân chủ không thống nhất và thiếu nhân vật có đủ phẩm chất, năng lực cầm cờ.

Do vậy ảnh hưởng của Quốc hội đối với chính sách đối ngoại của Mỹ sẽ có giới hạn. Trump vẫn là tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Hoa Kỳ và chịu rất ít hạn chế trong chính sách đối ngoại.

Tuy nhiên, Quốc hội cũng không hoàn toàn bất lực trong lĩnh vực này: Quốc hội có quyền phê chuẩn ngân sách quốc phòng. Dự định tăng ngân sách năm 2027 lên 1,5 nghìn tỉ đô la có thể bị chặn lại.

Quốc hội là cơ quan duy nhất có thể tuyên chiến ở Mỹ. Mặc dù tổng thống có thể tự mình khởi xướng một chiến dịch quân sự, nhưng nó không thể kéo dài quá 60 ngày mà không có sự chấp thuận của Quốc hội. Một số tổng thống Mỹ đã lách luật, kể cả Trump: Chiến tranh Iran là một ví dụ.

Ngày 03/01/2027 Quốc hội mới sẽ bắt đầu làm việc, khởi đầu thời kỳ "vịt què" của Trump. Nhưng với một người bất chấp đạo đức, pháp luật như Trump thì vịt què giãy dụa có khi nguy hiểm hơn con vịt rửng mỡ.

THỌ NGUYỄN 05.11.2026