Đảng Dân chủ thắng lớn tại Quốc hội Mỹ, California tiếp tục thuộc về phe xanh. Nhưng Donald Trump vẫn ngồi trong Nhà Trắng đến năm 2029, nắm quyền phủ quyết và ân xá. Lá phiếu đã thay đổi Quốc hội, còn cuộc đối đầu với Trump mới bắt đầu.
California chưa kiểm phiếu xong đã biết người thắng
Đúng 20 giờ ngày 03-11-2026, các điểm bỏ phiếu tại California đóng cửa. Chừng 1 phút sau, hãng tin Associated Press xác định Xavier Becerra, ứng viên Đảng Dân chủ, thắng cuộc đua thống đốc trước Steve Hilton của Đảng Cộng hòa. Hàng triệu lá phiếu vẫn đang được kiểm đếm. Một cuộc bầu cử kéo dài nhiều tháng kết thúc bằng lời công bố nhanh đến mức người theo dõi có thể tưởng kết quả đã được chuẩn bị từ trước.
California có gần 40 triệu dân, là bang đông dân nhất nước Mỹ. Đảng Dân chủ đã thắng liên tiếp các cuộc bầu cử cấp bang suốt 16 năm. Từ năm 2011, sau nhiệm kỳ của Arnold Schwarzenegger, Đảng Cộng hòa chưa đưa được người trở lại ghế thống đốc. Becerra tiếp tục chuỗi thắng ấy, trở thành thống đốc gốc Mỹ Latinh đầu tiên được bầu tại California sau hơn 150 năm.
Theo số liệu kiểm phiếu ban đầu được công bố trong đêm, Becerra giành khoảng 65 %, Hilton nhận 35 %. Chênh lệch lớn cùng dữ liệu bỏ phiếu sớm giúp các hãng tin xác định người thắng trước lúc kiểm hết phiếu. Việc công bố kết quả thuộc trách nhiệm dự báo của báo chí, còn kiểm phiếu và chứng nhận thuộc cơ quan bầu cử. California có thời hạn đến ngày 11-12-2026 để chứng nhận kết quả chính thức.
Hilton từng làm cố vấn cho Thủ tướng Anh David Cameron, được Trump ủng hộ và vận động thay đổi chính sách thuế, giá xăng, chi phí sinh hoạt. Becerra từng phục vụ 24 năm tại Quốc hội, làm tổng chưởng lý California rồi giữ chức bộ trưởng trong chính quyền Joe Biden. Cử tri đã chọn người có kinh nghiệm điều hành, đồng thời duy trì sự đối đầu giữa Sacramento và Nhà Trắng.
California là nơi Trump gặp sự chống đối dai dẳng từ chính quyền bang, đặc biệt trong các vấn đề nhập cư, môi trường và y tế. Becerra từng tham gia nhiều cuộc đấu tranh pháp lý với chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu. Việc ông trở thành thống đốc báo hiệu những tranh chấp ấy sẽ tiếp diễn, dù Đảng Dân chủ vừa giành thắng lợi lớn hơn tại Washington.
Đảng Dân chủ chiếm Quốc hội, Trump còn lá chắn phủ quyết
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 03-11 đem lại cho Đảng Dân chủ cả Hạ viện lẫn Thượng viện. Theo kết quả được các hãng tin Mỹ xác định, phe Dân chủ giành lại ít nhất 7 ghế Thượng viện từ Đảng Cộng hòa, đồng thời lấy thêm hơn 24 khu vực bầu cử Hạ viện. Những bang như Texas, Ohio, Iowa và Kansas góp phần tạo nên thất bại nặng nề cho đảng của Tổng thống Trump.
Đây là thất bại chính trị nghiêm trọng. Quốc hội mới có thể chặn các dự luật do Nhà Trắng đề xuất, điều tra hoạt động của chính quyền, triệu tập quan chức ra điều trần và sử dụng ngân sách để gây sức ép. Thượng viện do Đảng Dân chủ kiểm soát còn có thể ngăn nhiều đề cử nhân sự cấp cao của tổng thống.
Nhưng Trump vẫn là tổng thống đến ngày 20-01-2029. Hiến pháp Mỹ trao cho ông quyền phủ quyết những dự luật đã được cả hai viện thông qua. Muốn vượt qua sự phủ quyết ấy, Hạ viện và Thượng viện đều phải đạt ít nhất 2/3 số phiếu. Đảng Dân chủ giành đa số thông thường chưa đồng nghĩa có đủ phiếu buộc tổng thống ký luật.
Năm 2019, Hạ viện do Đảng Dân chủ kiểm soát thông qua nghị quyết bác bỏ tình trạng khẩn cấp quốc gia mà Trump tuyên bố nhằm huy động kinh phí xây tường biên giới Mexico. Thượng viện cũng bỏ phiếu phản đối. Trump sử dụng quyền phủ quyết ngày 15-03-2019. Hạ viện sau đó không tập hợp đủ 2/3 số phiếu để vượt qua.
Tiền lệ ấy giải thích vì sao một tổng thống vẫn có thể bảo vệ nhiều quyết sách trước Quốc hội đối lập. Tuy nhiên, phủ quyết không giúp Trump tự thông qua ngân sách hay bổ nhiệm người cần Thượng viện phê chuẩn. Từ tháng 1-2027, ông sẽ phải thương lượng với những người vừa đánh bại đảng mình trong cuộc bầu cử.
Trump còn quyền ân xá, nhưng Quốc hội có thể khóa ngân sách
Vũ khí thứ hai của Trump là quyền ân xá theo Điều II Hiến pháp Mỹ. Tổng thống có thể tha tội, giảm án hoặc miễn hình phạt đối với những hành vi phạm luật liên bang, ngoại trừ trường hợp luận tội. Quyền này không cần Quốc hội đồng ý. Các thống đốc bang vẫn giữ thẩm quyền riêng đối với tội phạm thuộc pháp luật tiểu bang.
Ngày 20-01-2025, ngay sau lễ nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai, Trump ký lệnh ân xá cho khoảng 1.500 người liên quan vụ tấn công Điện Capitol ngày 06-01-2021. Ông còn ra lệnh giảm án cho 14 người khác. Quốc hội không thể dùng một đạo luật thông thường để thu hồi các lệnh ân xá hợp hiến đã được ban hành.
Nhưng quyền ân xá không giải quyết được cuộc đối đầu về ngân sách, thuế và chính sách đối ngoại. Tổng thống chỉ huy quân đội, điều hành ngoại giao và có thể ban hành nhiều mệnh lệnh hành pháp. Quốc hội kiểm soát việc cấp tiền, phê chuẩn luật và giám sát hoạt động chính phủ. Thượng viện còn giữ vai trò phê chuẩn các hiệp ước theo quy định hiến pháp.
Năm 2019, sau thất bại của Đảng Cộng hòa tại Hạ viện, Trump vẫn tiến hành nhiều hoạt động đối ngoại lớn. Ông gặp nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un tại Hà Nội ngày 27-02-2019, tiếp tục chính sách gây sức ép với Trung Quốc và duy trì các biện pháp trừng phạt Iran. Quốc hội đối lập gây khó khăn cho chương trình trong nước nhưng không thể trực tiếp thay tổng thống điều hành ngoại giao.
Lần này, Trump đối mặt sức ép lớn hơn vì Đảng Dân chủ giành cả Thượng viện. Những cuộc điều tra, phiên điều trần và tranh chấp ngân sách có thể khiến Nhà Trắng phải phân tán nguồn lực. Chính sách đối ngoại của Mỹ vẫn do tổng thống điều hành, nhưng các khoản viện trợ, chi tiêu quân sự và nhiều quyết sách dài hạn cần sự tham gia của Quốc hội.
Chiến thắng ngày 03-11 trao cho Đảng Dân chủ khả năng kiềm chế Trump trong 2 năm cuối nhiệm kỳ. Trump vẫn giữ quyền phủ quyết và ân xá. Hai bên sẽ phải đối đầu bằng những công cụ hiến định cụ thể. Cử tri Mỹ đã thay đổi Quốc hội, còn cuộc tranh chấp giữa Nhà Trắng và phe Dân chủ vừa bước sang giai đoạn mới.
DƯƠNG PHONG 04.11.2026
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire
Remarque : Seul un membre de ce blog est autorisé à enregistrer un commentaire.