Phan Dương Hiệu - Giữ được không?

Đi ăn quán sinh viên nhiều chỗ đẹp long lanh như quán này, trên du thuyền sông Seine, mà sinh viên chỉ phải trả 1 euro (30 nghìn vnđ)  cho một bữa có khai vị, món chính và tráng miệng.

Chi phí thực để đào tạo mỗi sinh viên ở Pháp là khoảng 13.500 euro (400 triệu). Mỗi sinh viên nước ngoài sang học là chính phủ phải gánh một khoản lớn. Ngoài việc được miễn phần lớn học phí thì nhiều bạn còn được nhận thêm học bổng, đi thuê nhà được chính phủ trợ cấp và được giúp trả cho đôi khi tới 40 % tiền thuê nhà.

Pháp liệu còn gồng được đến bao giờ để giữ được những thứ đẹp đẽ này?

Họ đã bắt đầu phải buông dần trợ cấp tiền thuê nhà, bắt đầu tăng học phí từ gần zero (200-300 euro/năm) lên hai, ba nghìn cho sinh viên nước ngoài. 

Trong khi chính những giáo sư, sinh viên Pháp biểu tình để cản điều đó vì muốn mọi sinh viên được công bằng bất kể nguồn gốc, thì rất nhiều sinh viên nước ngoài lại luôn than vãn về sự bất tiện không có tàu xe mỗi khi có biểu tình (không nói đến bạo lực là cái mọi người đều không muốn). Biểu tình lớn ngày 05/11 vừa rồi diễn ra rất hòa bình, đầy màu sắc âm nhạc.

Đôi khi biết là sẽ chẳng có giải pháp thần kỳ gì đâu, nhưng việc được xả ra những bức xúc xã hội dồn nén làm con người ta cảm thấy cuộc sống đỡ nặng nề hơn. Một chút điên điên phá cách của tuổi trẻ sẽ có thể làm người ta sâu sắc hơn khi trưởng thành. Đó là những thứ mà nếu ta theo khuôn mẫu "ưu việt" của AI sẽ không bao giờ có được.

Giải pháp ư? Nhìn vào ngân sách, nợ nần thì thấy bế tắc. 

Nhưng nhìn vào nền tảng khoa học, công nghệ và con người của họ thì lại thấy yên tâm. Các lĩnh vực thiết yếu, năng lượng, quân sự, công nghiệp nặng v.v...của họ đều tốt; kỹ sư của họ rất giỏi; con người có được không gian riêng tư cho sáng tạo.

Với đại học, họ không làm markerting, không chạy theo xếp hạng. Nhưng nhìn những nhà khoa học Pháp khi đi ra thế giới, thực sự họ được tôn trọng và có uy tín, bởi khi đối thoại trực tiếp thì chẳng còn ai cần xem anh có bao nhiêu bài báo, bao nhiêu trích dẫn.

Nhà khoa học giỏi sẽ là người khi lên lớp chỉ cần viên phấn trong tay mà thu hút được mọi ánh mắt sinh viên, là người khi đối thoại với những đồng nghiệp giỏi nhất luôn có cái nhìn bản chất, sâu sắc và bật ra những ý tưởng bất ngờ. Bởi họ có sự tự do trong gốc rễ.

Mô hình thế giới hiện tại đang làm hạ thấp những giá trị cốt lõi của con người, có thể giết chết dần nó. Nhưng mình luôn tin là sau cùng, nó sẽ trở lại.

Một thời kỳ đầy thử thách, nhưng những "sáng tạo bên bờ hỗ độn" của con người rồi sẽ vượt lên - nếu ta không buông mà thả mình cho phương án dễ nhất là chìm vào AI.

PHAN DƯƠNG HIỆU 07.11.2026