Mai Quốc Ấn – Chuyện tiến sĩ

 

- Nước mình rất nhiều tiến sĩ nhưng lại ít tiến sĩ so với thế giới.

Báo Vietnamnet viết: “Cả nước hiện có gần 94.000 giảng viên đại học, nhưng số giảng viên có trình độ giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ vẫn chiếm tỉ lệ khiêm tốn so với chuẩn mực quốc tế.”

- Nước mình tiến sĩ hay khoe lâu năm, khoe nghiên cứu nhiều:

Tôi gặp khá nhiều dạng tiến sĩ này. Có người khoe nghiên cứu 30-40 năm. Vấn đề là 30-40 năm đó, tiến sĩ có nhiều nghiên cứu… đút tủ nhưng không có sáng chế, không có sản phẩm ứng dụng ra hồn. Thậm chí nghiên cứu nền tảng cũng không áp dụng làm nền tảng cho khoa học ứng dụng được. Có tiến sĩ tuyên bố “đi Tây cả nghìn lần, đi Tàu cả nghìn lần”. Vấn đề là tiến sĩ đem chuyện đi nhiều để đảm bảo cho việc… bán máy Tàu.

- Nước mình tiến sĩ tuy ít so với thế giới nhưng báo Thể Thao & Văn Hóa trước đây của Thông tấn xã Việt Nam có viết một câu đáng ngẫm: “Nước mình thạc sĩ đầy đường, tiến sĩ đầy trường.”

Tôi gặp hai vấn đề với một số không nhỏ tiến sĩ Việt Nam:

1-    Họ được nhà đầu tư mời đánh giá về công nghệ.

2-    Họ được nhà nước mời góp ý kiến về công nghệ.

Nhà đầu tư mời tiến sĩ đánh giá đã thuộc loại nhà đầu tư bài bản (Có một số thì mời kỹ sư hay người làm lâu năm trong lĩnh vực đánh giá.) Vấn đề nằm ở chỗ các tiến sĩ rất hay xài tính từ khi đánh giá công nghệ. Tôi gọi đây là những tiến sĩ giấy, thậm chí có loại tiến sĩ “thơ quốc doanh cười cợt thơ Đường” như anh Bùi Chí Vinh viết.

Một bài báo khoa học xuất sắc được tính 20 điểm trong khi một sáng chế chuyển giao công nghệ được tính 25 điểm. Chỉ riêng việc tôi hỏi lại tiến sĩ rằng một bài báo khoa học xuất sắc được tính 20 điểm thì anh có bao nhiêu điểm đã giúp tôi loại ra được 90 % tiến sĩ giấy.

Tương tự, nhà nước mời tiến sĩ lâu năm góp ý về chính sách. Những góp ý chỉ cần nghe qua đã có thể biết tiến sĩ góp ý thuộc “trường phái” định tính hay định lượng. Định tính ắt là tiến sĩ giấy! Định lượng mặt dùng số liệu mấy chục năm trước mà không cập nhật, cũng tiến sĩ giấy!

Không chỉ là tiến sĩ giấy, loại này còn “làm thuê” cho doanh nghiệp/hiệp hội và nói bằng quyền lợi của nơi trả tiền cho họ. Như vậy, sự tác động chính sách kiểu này cũng bao gồm khả năng thao túng chính sách vì nhóm lợi ích hay nhóm đặc quyền đặc lợi.

Tại Ý, giới tiến sĩ thực hiện đánh giá tác động môi trường rúng động, khi một nhóm tiến sĩ bị bắt vì thao túng số liệu đánh giá tác động môi trường theo hướng có lợi cho chủ đầu tư nhưng mang nguy cơ đến cho người dân và môi trường. Ở Việt Nam chưa thấy không có nghĩa là không có những nguy cơ về thao túng số liệu dẫn tới thao túng chính sách bởi các tiến sĩ giấy.

Tôi đề nghị nhà nước khi lấy ý kiến các tiến sĩ cần định lượng tiến sĩ bao nhiêu điểm khoa học thay vì chọn tiến sĩ lâu năm. Đề nghị này được tôi nêu chính thức trong mọi cuộc họp lấy ý kiến về xử lý chất thải kèm một câu đủ rõ ràng:

Quốc gia này bị các tiến sĩ giấy, các học phiệt thao túng quá lâu rồi. Cứ đặt hết số liệu khoa học, số liệu kinh tế được quốc tế đánh giá xuống bàn và so sánh chất lượng số liệu của các ý kiến đóng góp chính sách! Tránh việc chính sách bị thao túng.

So sánh có định lượng bằng số liệu quốc tế công nhận thì tiến sĩ fake “hiện nguyên hình” ngay! Kiểu như tiến sĩ mua bằng và tự xưng “quốc trung hiền sĩ” như Vương Tấn Việt ấy mà.

Boong!

MAI QUỐC ẤN 12.11.2026