Tạ Duy Anh – Giá của một ký ức đẹp (11)

 

16- CỎ MAY

Cũng là một sự lạ của Tạo hóa và nhân sinh khi đem cây cỏ may ra làm cái cớ cho bao nhiêu là triết lý, bao nhiêu là ví von, bao nhiêu là cảm hứng thi ca.

Cái loài cỏ vô hương, vô duyên ấy còn có thêm cái tội là vô dụng! Tận khi lớn, ngoài nghe đồn có thể làm thuốc, tôi vẫn chưa từng thấy ai dùng cỏ may vào việc gì. Cả đời sinh trưởng và tàn lụi, cỏ may vẫn chỉ ở nguyên một chỗ.

Tầm thường như cỏ rày nhưng là món ăn hảo hạng cho trâu bò. Thô kệch như cỏ bồ mà có lúc còn được ngự ở những nơi linh thiêng. Cỏ xước đáng ghét, có thể gây chảy máu như chơi, nhưng từng là vị thuốc cứu người. Cỏ gà chỉ mỗi việc làm rối chân cũng có lúc khiến cuộc đời thêm hương vị...

Chỉ cỏ may là sinh lão bệnh tử đều nguyên một kiếp cỏ.

Nhưng cái vô dụng ở đời đôi khi lại chính là cái trời tạo ra với nhiều ý tứ sâu xa nhất. Chẳng hạn với tuổi thơ của mỗi người thì cỏ may quan trọng đến thế nào! Khó mà bỏ qua được cỏ may, trừ phi đó là thứ tuổi thơ nghèo xác nghèo xơ, đơn điệu và nhàm chán. Có thể không cần tất cả các loại cỏ khác, nhưng tuổi thơ thực sự thì nhất định phải có cỏ may.

Thiếu cỏ may hồn chông chênh lắm. Thiếu cỏ may những buổi chiều hè hay cuối thu, đầu đông thành ra nhạt thếch. Thiếu cỏ may ký ức biết lấy gì mà ghim vào đó những kỷ niệm; gió trở nên lang thang một cách vô hồn vô cảm. Và thiếu cỏ may thì muôn loài cỏ khác thành “áo gấm đi đêm”. Còn với những đôi trai gái đã biết hẹn hò thì cỏ may là nhân chứng của mọi bí mật mà ngay cả trời đất có thể cũng không biết... Câu thơ: “Áo em sơ ý cỏ găm đầy”, của nữ sĩ Xuân Quỳnh, dù chẳng nêu rõ tên cỏ, nhưng ai cũng thừa biết, đó là cỏ may. Chỉ có thể là cỏ may. Còn thứ cỏ nào khác được nữa!

Vào cữ rực rỡ nhất của đời cỏ may, mỗi triền đê trở thành thánh đường của những loài côn trùng. Nền trời ngăn ngắt xanh khiến mầu tím nhạt cỏ may thành một thứ ẩn ngữ của đất. Ai từng thấy khung cảnh đó, thể nào cũng thốt lên: Lạ lùng nhất trên đời là cỏ may!

Với tôi cỏ may còn là một thứ cỏ đa tình. Mỗi lần qua con đê trước khi về làng và ngược lại, cỏ may đều níu chân tôi, đều nài xin tôi, đều tinh nghịch trêu trọc tôi. Mỗi khi buồn hay thất bại, cỏ may giống như tri kỷ, luôn thành tâm cầu nguyện cho tôi. Còn lâu tôi mới hiểu ngôn ngữ của cỏ may nhưng tôi cảm nhận được ở đó một điều gì đó vô cùng quan thiết, rất đỗi ngọt ngào và thiêng liêng. Cỏ may khâu tôi vào với mọi người, với những tháng ngày vút qua nhanh như ngựa phi nước đại nhưng thanh bình.

Giờ đây có lúc tôi thèm khát được thấy lại cảm giác nhoay nhoáy vào da thịt của những hạt cỏ chết rồi vẫn da diết với sứ mệnh sinh ra làm một ngụ ý. Khi đó thường hiện lên trong kí ức tôi khuôn mặt nhăn nheo của bà nội. Bà ngồi nhặt cỏ may găm vào quần áo tôi, miệng lẩm nhẩm đọc truyện Kiều. Cuộc đời phiêu bạt đã nhiều nơi, nhưng chưa khi nào tôi tìm lại được cái cảm giác hạnh phúc như những khi nằm dài trên chõng bên bà nội, quần áo chi chít cỏ may. Kể cả khi đã về với tổ tiên, bà vẫn luôn hiện lên trong giấc mơ của tôi bằng vẻ mặt thật hiền hậu, với lời mắng yêu: “Gặp cỏ may thì phải tránh ra chứ!”

Có lẽ vì thế mà cứ khi nào thấy lòng không bình yên, thấy phải nghĩ ngợi về điều gì đó hơn thiệt ở đời, tôi lại tìm đến cỏ may, nghĩ đến có may. Ở đó, đôi khi chỉ là trong hồi ức, tôi nhặt lại được những gì đẹp nhất bị tôi quăng quật khi lao theo những thứ hào nhoáng.

Chẳng hiểu sao tôi cứ nhất định tin rằng chỉ cỏ may là thứ cỏ duy nhất có hồn.

 

17- HOA BƯỞI

Lần ấy, khi xé rào đi tắt qua một khu vườn, tôi bỗng như bị dính chặt chân xuống đất. Tôi vừa bị ngào vào mùi hương gì lạ quá. Cứ thoảng nhẹ mà vương vấn, quấn quýt như níu người ta lại. Hít sâu cho thật căng lồng ngực, tôi tưởng mình vừa uống chứ không phải thở. Cái thứ hương ấy vừa ấm nóng vừa mát rượi, cực kỳ thanh cao, đủ sức tẩy hết mùi trần nhưng lại hướng người ta tới những ngọt ngào bình dị của đời sống.

Thôi chết rồi, hương của hoa bưởi. Không có thứ hoa nào làm nổi điều kỳ diệu đó.

Tôi từ bất ngờ chuyển sang ngỡ ngàng rồi cuối cùng là tâm trạng của người có lỗi, lỗi của kẻ vô tình, mau quên.

Thời nghèo đói của tôi việc ngắt hoa bưởi từ trên cây bị nghiêm cấm. Bởi bưởi trồng để lấy quả. Vả lại những cây bưởi ngày ấy đều thân to, tán cao như cổ thụ, không dễ trèo. Vì thế, nói đến hoa bưởi ngày xa xưa ấy, là nói đến thứ hoa chỉ được nâng niu trên tay khi nó đã chết tả tơi, nằm trắng xóa trên mặt đất.

Nhưng nếu có loài hoa nào ướp thơm tuổi thơ bằng thứ hương tinh khiết nhất, linh thiêng nhất, thì chính là hoa bưởi. Hơn thế, hoa bưởi còn tạo ra một thứ keo bền chặt gắn con người vào đất đai, xứ sở, vào với một đời sống đơn giản nhưng cám dỗ đến bí ẩn.

Suốt cả một thời bé con tôi luôn tin rằng trong mỗi bông hoa bưởi có một nàng tiên bé xíu, diện bộ cánh vàng rực. Chị hàng xóm của tôi trở thành thiếu nữ cũng nhờ những bông hoa rụng tôi vẫn nhặt mỗi sáng rồi gói lại đem về cho chị. Chị đặt gói hoa nơi đầu giường để “đêm đêm chàng hoàng tử của chị theo mùi hương tìm đến”.

Ông họ tôi (người tôi luôn gần gũi như ruột thịt) thì cứ hóng suốt mùa đông để hễ thấy chớm có gió ấm là nhất định đem chõng kê dưới gốc cây bưởi già-như một nhân chứng đáng tin cậy nhất-thưởng trà mỗi sáng. Ở đó luôn có lũ chim, sau suốt cả mấy tháng đằng đẵng trốn rét, tụ về họp chợ khiến không gian như chật lại. Hoa bưởi đã quyến rũ chúng, như từng quyến rũ con người vậy. Dưới gốc bưởi, ngập trong mùi hương làm thơm cả đất, ông họ của tôi thành hiền triết có thể thấu suốt cõi người.

Không biết bao nhiêu lần tôi chạy dưới nắng cuối xuân, lõn cõn theo mẹ nhặt hoa bưởi rụng. Chúng rụng trắng xóa quanh mỗi gốc cây. Nồi nước nấu bằng hoa bưởi của mẹ làm cha tôi như trẻ lại mỗi khi ông tần ngần ngắm tóc mẹ sổ tung trong gió. Trong khi tôi cùng chị hàng xóm - tôi tin rằng chị là thôn nữ cuối cùng - mải mê tìm công chúa và hoàng tử, thì nồi bánh trôi ướp hương hoa bưởi của mẹ khiến tôi cồn cào với những giấc mơ. Một lần, trong lặng lẽ của đêm thơm, chị thôn nữ kéo tôi ra sau trái nhà, nóng hổi nói vào tai tôi: “Anh ấy đến rồi nhưng chị nhớ em khôn xiết”.

Tôi nửa tin, nửa ngờ, nửa sống trong mơ, nửa sống giữa đời thực, cầu mong mình không còn là trẻ con.

Ngay cả giờ đây, mỗi khi ngập trong hương thơm tri kỷ, tôi lại ước mình biến thành cậu nhóc ngày nào, bé bỏng lon ton chạy theo mẹ, theo chị đi nhặt hoa bưởi...những ngày xuân còn chưa kịp tàn...

Và...

Để đêm đêm lại được dỏng tai sang nhà chị hàng xóm...

Kỳ tiếp theo: TIẾNG CUỐC KÊU

TẠ DUY ANH 13.11.2026

Các kỳ trước : 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1