Cù Mai Công - Chưa bao giờ Sài Gòn và Nam kỳ hiển hiện đến vậy

“Tiền nhân lập chợ” ở đây là các bậc tiền hiền Nam bộ, “Hiền nhân mở cõi” ở đây là các vị thành hoàng Nam kỳ, “Nhân sinh bách nghệ” ở đây là những nghề nghiệp độc đáo đất phương Nam…

Đó là ba nội dung triển lãm - tọa đàm ở Trung tâm Lưu trữ Quốc gia 2 (2ter Lê Duẩn, phường Sài Gòn, TPHCM) từ 26-09-2026 tới nay. Thuộc Chương trình “Nếp nhà xưa - Mạch sống người Việt”, do Trung tâm Lưu trữ quốc gia II - Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, Hội quán Các bà mẹ và Nếp xưa - Tinh hoa Văn hóa Việt tổ chức.

Nếp nhà, mạch sống Sài Gòn - Gia Định - Chợ Lớn xưa vẫn còn đây, từ những bậc trí giả, thức giả, văn nghệ sĩ… cho tới rất đông những gương mặt trẻ là dân Sài Gòn, đang sống, làm việc ở Sài Gòn đã tìm đến đây trong một ngày cuối tuần - như tìm về một nơi chốn bình yên, thanh thản và đẹp đẽ, hồn nhiên.

Sáng 14-11-2026, dù khá căng thẳng với công việc, tôi đã tìm về buổi triển lãm - tọa đàm “Nhân sinh bách nghệ”, để lắng lòng giữa dòng đời xô bồ, để sững sờ trước bao nhiêu hình ảnh cũ, kỷ vật xưa nhưng lại như mới hôm qua của một “Gia Định là nhớ, Sài Gòn là thương”:

        “Phủ Gia Định, phủ Gia Định, nhà đủ người no chốn chốn,

        Xứ Sài Gòn, xứ Sài Gòn, ở ăn vui thú nơi nơi.

        Lạc thổ nhóm bốn dân: sĩ - nông - công - thương, ngư - tiều - canh - mục,

        Qui thành xây tám cửa: càn - khảm - cấn - chấn - tốn - ly - khôn - đoài…

(Phú cổ Gia Định - Khuyết danh)

Ở đây, tôi được nghe nghệ nhân Lê Bá Linh (Giám đốc Công ty TNHH MTV Sơn mài mỹ nghệ Tư Bốn) nói về kỹ thuật cẩn trứng, sự khắt khe của nghề sơn mài và chữ “Tâm”, chữ “Tín” giữ trọn qua bao đời thợ. Nghe lão nông Lê Quốc Việt (Nhà sáng lập Lúa mùa Tư Việt) kể về đồng ruộng, hạt lúa mùa - hạt ngọc phương Nam và bài học về lòng biết ơn đất đai, quý trọng mồ hôi sức lao động của người nông dân. Nghe chị Nguyễn Thị Thanh Thúy (Hội trưởng Hội quán Các bà mẹ) chia sẻ như thầm thì về đồng ruộng, về may thêu, về tánh hạnh người phụ nữ Nam kỳ xưa trong đời sống gia đình hôm nay.

Có thể nói, với Chương trình “Nếp nhà xưa - Mạch sống người Việt”, chưa bao giờ tôi và hàng ngàn người Sài Gòn, đang ở Sài Gòn lại thấy, lại chạm được một hồn cốt Sài Gòn đẹp và cụ thể như vậy.

Đây thật sự là một chương trình không làm theo phong trào, thành tích mà bằng cả một tâm tình yêu thương Sài Gòn - Gia Định - Chợ Lớn và Nam kỳ của rất nhiều anh chị em nơi đây và các bậc, những vị nghiên cứu, say mê một Sài Gòn xưa và hôm nay. 

Ngồn ngộn kiến thức - kiến văn, sống động tư liệu văn bản - hình ảnh và đẫm tình người Sài Gòn.

Chương trình còn cả chục nội dung, kéo dài tới năm sau. Tôi nghĩ sẽ khó có một dịp nào khác để chúng ta hiểu về đất Sài Gòn, người Gia Định, xứ Nam kỳ nhiều và lộng lẫy đến vậy.

Xin được bày tỏ sự ngưỡng mộ và niềm tin yêu đến các anh chị, các bạn đã khổ công tận lực cho chuỗi nội dung chương trình lớn lao - tâm huyết này.

Và có lẽ sẽ rất tiếc cho những trái tim yêu Sài Gòn chưa đến đây - một nơi chốn bình yên và thương nhớ. Giữa Sài Gòn của chúng ta…

CÙ MAI CÔNG 14.11.2026