Tino Cao - Abdul El-Sayed và thất bại của chính trị bài Hồi giáo

Ngay sau khi có tin Abdul El-Sayed đắc cử thượng nghị sĩ Hoa Kỳ tại Michigan, một bộ phận người Việt ủng hộ Donald Trump và phong trào MAGA đã lên mạng xã hội công kích ông bằng những lời lẽ thô tục.

Họ vẽ ra cảnh nước Mỹ sắp bị người Hồi giáo xâm chiếm, nền văn minh Kitô giáo đứng trước nguy cơ bị hủy diệt. Một cuộc bầu cử hợp hiến bị mô tả thành thảm họa quốc gia; một công dân được cử tri tín nhiệm bị xem như kẻ thù vì đức tin của mình.

Tôi kinh ngạc trước sự hung hãn và thái độ thù địch ấy, nhất là khi nhiều người đang sống tại Mỹ, thụ hưởng những quyền tự do được Hiến pháp Mỹ bảo đảm, lại phẫn nộ trước việc một công dân Hồi giáo được cử tri tín nhiệm bầu vào Thượng viện theo đúng các nguyên tắc dân chủ. Họ không ngớt ca ngợi một nước Mỹ tự do, bày tỏ tình cảm với đất nước này, nhưng lại công khai cổ vũ sự Kỳ thị tôn giáo. Tôi đang tự hỏi họ thực sự hiểu được bao nhiêu về nguyên tắc bình đẳng công dân mà Hiến pháp Mỹ bảo đảm.

Ngày 3 tháng 11, Abdul El-Sayed đánh bại Mike Rogers, ứng cử viên đảng Cộng hòa, trở thành người Hồi giáo đầu tiên đắc cử Thượng viện liên bang. Sinh ngày 31 tháng 10 năm 1984 tại Rochester Hills, Michigan, El-Sayed năm nay vừa tròn 42 tuổi, là con của một gia đình nhập cư gốc Ai Cập. Trong chiến dịch tranh cử, ông tập trung vào những vấn đề thiết thân của người dân như chi phí sinh hoạt, chương trình bảo hiểm y tế toàn dân Medicare for All và hạn chế ảnh hưởng của giới tài phiệt đối với hoạt động chính trị.

Chiến thắng tại Michigan đánh dấu một sự kiện lịch sử đối với cộng đồng Hồi giáo Mỹ, nhưng ý nghĩa biểu tượng ấy không đủ để giải thích vì sao El-Sayed được cử tri tín nhiệm. Sự ủng hộ dành cho ông thực tế là xuất phát từ những cam kết chính trị của ông liên quan trực tiếp đến đời sống người dân và khả năng đại diện cho lợi ích của họ. Ngay trong cộng đồng cử tri Hồi giáo, sự tương đồng tín ngưỡng không mặc nhiên quyết định lá phiếu, bởi mỗi cử tri có những nhu cầu kinh tế, quan điểm xã hội và ưu tiên chính trị khác nhau.

Trong khi El-Sayed nói về nhà ở, chăm sóc sức khỏe và đời sống người lao động, nhiều đòn công kích từ phía Cộng hòa lại nhắm vào tên gọi và tín ngưỡng của ông. Trump gọi ông là một phần tử thánh chiến, mô tả chiến thắng của ông như mối nguy đối với nước Mỹ và người Kitô giáo. Rogers đem công việc trước đây của mẹ El-Sayed tại một tổ chức bị cáo buộc hỗ trợ Al Qaeda ra công kích, dù không có bằng chứng bà tham gia hoạt động khủng bố.

Những phát biểu ấy khiến cuộc tranh luận về chính sách bị đẩy sang việc xét đoán lòng trung thành của một người theo Hồi giáo. Đây là thủ pháp quen thuộc của chính trị dựa trên nỗi sợ hãi. Thay vì trả lời những bất mãn có thật của xã hội, người ta hướng sự phẫn nộ của công chúng vào một cộng đồng bị mô tả là xa lạ và nguy hiểm.

Một sự kiện xảy ra tại cuộc gặp gỡ cử tri ở Michigan ngày 17 tháng 10 đã phơi bày sự bất nhất trong cách nhìn nhận vai trò của tôn giáo đối với đời sống chính trị. Một người đàn ông yêu cầu El-Sayed công khai bác bỏ Huynh đệ Hồi giáo, vốn là phong trào Hồi giáo chính trị có nguồn gốc từ Ai Cập. Câu hỏi được đưa ra giữa lúc phe Cộng hòa liên tục tìm cách gán ghép ông với tổ chức này, dù không có bằng chứng xác thực về mối liên hệ ấy.

El-Sayed, người trước đó đã công khai phủ nhận những cáo buộc, lập tức khẳng định ông không ủng hộ Huynh đệ Hồi giáo. Nhưng ông cũng chất vấn sự nghi ngờ hàm chứa trong câu hỏi, rằng liệu một ứng cử viên là công dân Mỹ theo Hồi giáo có thể đặt lòng trung thành với một tổ chức bên ngoài cao hơn nghĩa vụ đối với Hiến pháp Mỹ không. Khi người đối thoại xác nhận mình là tín đồ Kitô giáo, El-Sayed hỏi liệu anh ta có phản đối việc đưa giáo lý tôn giáo vào luật pháp quốc gia hay không. Người đàn ông trả lời rằng anh ta không phản đối.

Cuộc đối đáp đã làm lộ rõ tiêu chuẩn kép ở đây. Người chất vấn đòi hỏi ứng cử viên Hồi giáo phải chứng minh lòng trung thành với Hiến pháp, nhưng bản thân lại không chấp nhận bác bỏ việc sử dụng tín điều tôn giáo làm căn cứ xây dựng pháp luật. Mâu thuẫn ấy cho thấy quan niệm về tự do tín ngưỡng và trách nhiệm công dân có thể bị diễn giải thiên lệch đến mức nào, khi thành kiến tôn giáo chi phối cách đánh giá con người.

Điều VI của Hiến pháp Mỹ cấm dùng điều kiện tôn giáo để chi phối quyết định người được đảm nhiệm chức vụ công ở cấp liên bang. Tu chính án thứ nhất bảo vệ tự do tín ngưỡng và ngăn Quốc hội thiết lập quốc giáo. Những quy định này cho phép công dân giữ đức tin, tranh luận về các giá trị đạo đức và tham gia hoạt động chính trị, đồng thời bảo vệ xã hội trước việc áp đặt giáo lý của bất cứ cộng đồng nào lên toàn thể dân chúng.

Trường hợp El-Sayed gợi nhớ cuộc tranh cử tổng thống năm 1960, khi John F. Kennedy phải giải thích rằng một tổng thống Công giáo sẽ phục vụ Hiến pháp Hoa Kỳ chứ không chịu sự chỉ đạo của Vatican và Giáo hoàng. Hơn sáu thập niên trôi qua, đối tượng bị chất vấn thay đổi, nhưng câu hỏi về lòng trung thành vẫn được đặt lên vai ứng cử viên thuộc tôn giáo thiểu số. Sự bất bình đẳng thể hiện ngay trong cách đánh giá con người khi nguồn gốc và tín ngưỡng trở thành căn cứ để công khai nghi ngờ tư cách công dân của họ, bất chấp năng lực và hành vi thực tế.

Định kiến ấy có mức phổ biến đáng lo ngại. Theo khảo sát được Trung tâm Nghiên cứu Pew công bố tháng 9 năm 2026, có tới 51 % người trưởng thành ở Mỹ cho rằng Hồi giáo có xu hướng khuyến khích bạo lực nhiều hơn các tôn giáo khác, so với 25% vào tháng 3 năm 2002. Tỉ lệ này là 76 % trong nhóm người thuộc hoặc nghiêng về đảng Cộng hòa và 29 % trong nhóm tương ứng của đảng Dân chủ.

Những con số phản ánh sự gia tăng nghi kỵ cùng tình trạng phân cực sâu sắc theo khuynh hướng đảng phái. Sau một phần tư thế kỷ kể từ biến cố khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001, cộng đồng Hồi giáo Mỹ vẫn phải đối diện với những thành kiến nặng nề. Tuy nhiên, kết quả tại Michigan cho thấy định kiến không nhất thiết quyết định lá phiếu. Theo những người vận động trong cộng đồng, các lời công kích còn thúc đẩy một bộ phận cử tri Hồi giáo tích cực tham gia bầu cử hơn.

Cũng cần tránh diễn giải chiến thắng ấy như một cuộc tập hợp tín đồ nhằm đưa người cùng tôn giáo vào Thượng viện. Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024, nhiều cử tri gốc Ả Rập tại Michigan bất mãn với chính quyền Joe Biden vì chính sách đối với Gaza, khiến sự ủng hộ dành cho đảng Dân chủ suy giảm. Một bộ phận trong số họ thậm chí đã bỏ phiếu cho Donald Trump.

Điều đó cho thấy các cộng đồng thiểu số không phải là những khối chính trị đồng nhất, và lòng trung thành đảng phái của họ không phải là thứ tài sản mà bất cứ chính đảng nào cũng có thể mặc nhiên sở hữu. Họ có quyền đánh giá ứng cử viên bằng lợi ích, kinh nghiệm và quan điểm của mình. Đây là một biểu hiện đáng chú ý của tư cách công dân độc lập trong xã hội dân chủ.

Cuộc chiến tại Gaza là một vấn đề nổi bật trong lập trường đối ngoại của El-Sayed. Trong cuộc phỏng vấn với NPR ngày 4 tháng 11 hôm qua, ông tiếp tục phản đối việc Mỹ cung cấp viện trợ quân sự và bán vũ khí cho Israel, đồng thời cáo buộc nước này thực hiện hành vi diệt chủng và phân biệt chủng tộc có hệ thống đối với người Palestine. Những quan điểm ấy nhận được sự đồng tình của nhiều cử tri Hồi giáo và giới cấp tiến, nhưng cũng gây tranh cãi trong cộng đồng người Mỹ gốc Do Thái tại Michigan. Vấn đề đặt ra còn liên quan đến trách nhiệm của Washington trong việc cung cấp vũ khí cho Israel giữa những cáo buộc nghiêm trọng về vi phạm luật nhân đạo quốc tế.

Công chúng Mỹ có quyền chất vấn cách sử dụng ngân sách quốc gia, cũng như trách nhiệm của chính phủ đối với những hậu quả từ sự hỗ trợ quân sự ấy. Phê phán chính sách của nhà nước Israel không mặc nhiên đồng nghĩa với thái độ bài Do Thái, cũng như việc lên án các hành động khủng bố của Hamas không thể biện minh cho hành vi trừng phạt tập thể người Palestine. El-Sayed tuyên bố ủng hộ quyền sống trong hòa bình, nhân phẩm và quyền tự quyết của cả người Palestine lẫn người Israel gốc Do Thái.

Tuy nhiên, quan điểm của ông về sự tồn tại của Israel với tư cách một nhà nước Do Thái vẫn gây bất đồng, bởi quyền tự quyết của một dân tộc và tính chất tôn giáo, sắc tộc của một nhà nước là hai vấn đề cần được phân biệt rõ ràng. Chiến thắng bầu cử không miễn trừ trách nhiệm của El-Sayed trong việc giải thích lập trường và thực hiện những cam kết của mình. Với tư cách một nhà lập pháp, ông phải bảo vệ các nguyên tắc nhân quyền một cách nhất quán, trong đó quyền sống và sự an toàn của thường dân Palestine cũng như Israel đều phải được tôn trọng, bất kể bên nào thực hiện hành vi xâm phạm.

Chiến thắng của El-Sayed cũng diễn ra trong bối cảnh những chính khách cấp tiến như Zohran Mamdani và Alexandria Ocasio-Cortez tại New York, James Talarico tại Texas đang gia tăng ảnh hưởng. Họ khác nhau về tín ngưỡng, xuất thân và nhiều quan điểm, nhưng đều quan tâm đến chi phí sinh hoạt, nhà ở, chăm sóc sức khỏe, bất bình đẳng và ảnh hưởng của giới tài phiệt. Sự hưởng ứng dành cho họ phản ánh yêu cầu của một bộ phận cử tri đối với đảng Dân chủ về những chương trình cải cách kinh tế và xã hội cụ thể, thay vì chỉ tập trung phản ứng trước các chính sách của Trump.

Dẫu vậy, thắng lợi bầu cử không tự bảo đảm hiệu quả của những đề xuất. El-Sayed vẫn phải giải thích nguồn tài trợ cho Medicare for All, chịu sự giám sát về các cam kết đối ngoại và chấp nhận phê phán như mọi nhà lập pháp khác. Tư cách người Hồi giáo đầu tiên đắc cử Thượng viện mang giá trị biểu tượng, nhưng ông có trách nhiệm đại diện cho toàn thể cư dân Michigan, kể cả những người đã bỏ phiếu chống mình.

Có một điều khiến tôi đặc biệt khó chịu trong những cuộc vận động chính trị dựa trên nỗi sợ hãi. Người ta cố tình gieo vào đầu công chúng ý nghĩ rằng sự tiến bộ của cộng đồng này sẽ đe dọa quyền lợi và địa vị của cộng đồng khác. Một người Hồi giáo đắc cử bị xem là thất bại của người Kitô giáo, cũng như kêu gọi công nhận quyền lợi cho người nhập cư thì lập tức bị diễn giải thành sự thiệt thòi của công dân bản xứ.

Tôi thực sự không hiểu vì sao quyền bình đẳng lại bị nhìn nhận như một cuộc tranh giành hơn thua giữa các cộng đồng. Một người Hồi giáo được bầu vào Thượng viện đâu có làm suy giảm tự do của người Kitô giáo. Việc bảo vệ công dân Do Thái trước sự Kỳ thị cũng đâu có phủ nhận quyền lợi của người Palestine. Thế nhưng, sự nhầm lẫn giữa quyền bình đẳng và đặc quyền của đa số vẫn được khai thác để kích động tâm lý bài ngoại và thù địch tôn giáo, với sự hưởng ứng không kém phần ồn ào của một bộ phận người Mỹ gốc Việt ủng hộ MAGA.

Sau tất cả những lời hù dọa về thánh chiến và sự diệt vong của văn hóa Kitô giáo, người Kitô giáo vẫn đến nhà thờ, người Do Thái vẫn thực hành tín ngưỡng, và Abdul El-Sayed đã được bầu vào Thượng viện theo đúng tinh thần tự do của Hiến pháp Mỹ. Tôi chúc mừng ông, ông Abdul El-Sayed. Tôi không ảo tưởng rằng chiến thắng tại Michigan có thể xóa bỏ những định kiến tôn giáo đã tồn tại lâu đời trong xã hội Mỹ. Nhưng kết quả ấy cho thấy một điều đáng suy nghĩ.

Khi cử tri thực sự quan tâm đến đời sống của mình và đòi hỏi những giải pháp thiết thực về kinh tế, y tế, an sinh xã hội, các luận điệu kích động thù hận có thể mất đi sức thuyết phục. Đó là thất bại của thứ chính trị bài Hồi giáo, đã tìm cách biến tín ngưỡng thành mối hiểm họa quốc gia để thao túng dư luận và tranh thủ lá phiếu của một bộ phận cử tri bị dắt mũi.

Người Việt MAGA đang hăng hái tiếp tay cho thứ chính trị ấy có lẽ cũng nên tự hỏi mình được lợi gì từ những cuộc công kích đầy thành kiến. Bởi lòng thù ghét người Hồi giáo chẳng giúp họ thanh toán được hóa đơn bệnh viện, chẳng khiến giá thực phẩm hay xăng dầu hạ xuống, càng không thể bù đắp những tổn thất về kinh tế và uy tín quốc tế mà các chính sách của Donald Trump gây ra cho nước Mỹ. Trớ trêu thay, dù liên tiếp bị Trump cho ăn quả lừa, họ vẫn hết lòng tung hô ông.

TINO CAO 05.11.2026