13- CHỢ CHIỀU
Chợ họp vào buổi chiều nên gọi là chợ chiều. Khác với chợ chính thường họp theo phiên (ba ngày, năm ngày hoặc bảy ngày...) chợ chiều ngày nào cũng có. Mưa không quá ngọ, gió không qua mùi, bóng bắt đầu ngả sang chiều là lúc chợ họp.
Chợ chiều ở quê phần lớn không có lều, lán. Một vạt đất bỏ không, một ngã ba, ngã tư có bóng cây là vị trí lý tưởng cho chợ.
Hàng bày bán chủ yếu là cá, cua, rau củ, vài thứ đồ ăn chín... nhưng không thành món lớn như của các chủ buôn chuyên nghiệp. Nó đáp ứng nhu cầu của những nhà có khách hoặc có việc đột xuất cần “lên” mâm vào bữa tối, hoặc của những ông chủ gia đình nghèo muốn có mấy cái đậu tẩm nghệ nướng vàng để tiễn cút rượu "đấm lưng”, sau cả ngày quần quật.
Chợ chiều không mấy khi đông, không bao giờ có cảnh tranh mua, tranh bán. Người có hàng cũng ra giá dông dài, người mua hàng thì ít kén, mặc cả lấy lệ, vì thế thường là mua đong, bán mớ, có thể thiệt, có thể lợi tí chút cũng vui vẻ cho qua. Bán nhanh còn về, buôn không phải nghề chính. Mua cho xong kẻo tối, lỡ việc.
Sống ở quê nhiều năm rồi đi nhiều nơi, mỗi lần có dịp về thăm nhà, thể nào tôi cũng phải đi chợ chiều. Trong bảng lảng hoàng hôn, sà vào hàng này, hàng nọ, lúng liếng mắt thôn nữ dưới vành nón, nghe xởi lởi mời chào sao mà ấm áp và an lòng đến thế. Cái vất vả, tất bật, cái nghèo, cái lam lũ hiện lên trong từng dáng đi, nhưng không hiểu sao cũng lại thấy cả cái trù mật, thơm thảo của đất đai.
Cảm giác rõ nhất là sự bình dị của hạnh phúc. Mỗi người bán và mua ở chợ chiều đều cảm nhận thấy cái hạnh phúc đó. Và bỗng chốc ta thấy thèm được trở lại thời bé con bám áo mẹ đi chợ chiều. Tại đó mẹ tất bật mua bán sau khi dắt ta vào một hàng nước chè xanh bảo ngồi chờ. Và thích nhất là được mẹ mua cho gói bánh rán rắc vừng, mỡ còn nổ lách tách, bọc trong lá chuối khô.
Nhá nhem mặt người thì hết chợ. Hôm sau quá ngọ sang mùi, lại đến buổi khác.
14- MƯA DẦM
Mưa dầm là thứ mưa mà người nhà quê thủa nghèo đói sợ nhất. Ngoài việc khiến trời đất xám xịt, có cảm tưởng sắp dính liền vào nhau, nó luôn gây khó nhọc cho mọi việc đồng áng.
Mưa có thể kéo dài cả tháng, nhiều tháng, đến "thối đất, thối cát" như các cụ hay nói. Gặp mưa dầm, mọi thứ để trong nhà đều lên mốc xanh mốc đỏ, các loại bọ rệp tha hồ hoành hành. Ngày bỗng buồn thê lương, trong khi đêm trở nên dài hun hút, thăm thẳm như chạy thẳng về thời hồng hoang.
Tiếng mưa rơi xuống mái ngói, xuống lá cây, xuống bùn nhão, xuống những vũng nước đọng... tạo ra vô số tiếng động não nề. Rồi chúng quện vào nhau làm bản hòa tấu mưa dầm như muốn đưa tiễn cả thế gian, khiến người nghe buồn nẫu gan nẫu ruột, chỉ muốn tan biến vào không gian sũng nước.
Ngày bé, vào những đêm như thế, tôi thường cuộn mình trên ổ rơm, chăn kéo quá đầu trong cái cảm giác mình đang chìm vào cõi khác. Nằm trong đêm nghe mưa rơi mà tưởng chính mình đang tan ra. Có giọt nhảy tanh tách như trò đùa phù thủy. Có giọt rơi cầm chừng như còn nghe ngóng xung quanh. Có giọt chờ gió thổi mới chịu rơi, phụ họa cùng những giọt khác, tạo thành cả chuỗi tiếng động.
Bỗng vẳng từ rất sâu, rất xa - sâu hơn cả đêm tối, xa hơn cả cảm giác về thời gian, có tiếng chân ai đó bấm xuống đường. Chả hiểu sao tôi mường tượng thấy rất rõ người ấy tùm hụp tơi lá, im lặng dò dẫm từng bước. Những vũng bùn sáng lên trước mặt, cũng là cội nguồn của câu “Mưa tránh trắng, nắng tránh đen”. Mưa xiên vào mặt. Đường làng trơn nhẫy, ram ráp mảnh sò, mảnh ốc ở mười đầu ngón chân ông bà ta. Thây mặc! Chân vẫn bám chặt xuống đất, như cố níu lại để khỏi tan vào đêm.
Ai đó sao giờ này chưa trở về nhà, như con vạc lẻ đàn, không một lời oán thán trời đất?
Thường khi đó tôi âm thầm trút ra một tiếng thở dài.
Nhưng ở giường bên mẹ còn nghe rõ tiếng chân người bước hơn tôi. Mẹ lặn sâu hơn tôi về phía quá khứ. Ở đấy, chỉ bà biết, còn nguyên vẹn nỗi thổn thức của một chinh phụ ngóng chồng.
Hồi đó, mẹ kể, mỗi lần có mưa dầm là mẹ lại khấp khởi mừng. Từ dưới hầm cha chui lên, mò mẫm, chân bấm nhẹ xuống nền đất. Chỉ mình mẹ nghe được tiếng chân cha đang trở về. Có vô vàn tiếng rỉ rả tạo nên bởi mưa dầm và chúng đều gieo vào tim mẹ nỗi buồn giá buốt. Nhưng chỉ một tiếng chân cha đủ xua đi tất cả: đêm tối, hiểm nguy và chết chóc. Chỉ còn lại trong mẹ niềm hy vọng với khát khao hòa nhập và hồi sinh.
Từ bấy, vẫn lời mẹ kể, mẹ có thói quen nằm nghe chân người bước dưới đêm khuya, những ngày mưa dầm, kể cả khi chả phải ngóng chờ ai.
Từ bấy tôi thành kẻ đồng lõa với mưa dầm che chở những hoài niệm của mẹ.
Nhưng phải đến một ngày rất lâu sau đó tôi mới khám phá được một bí mật lớn: Các anh chị tôi, tôi và những đứa em đều chui ra từ mưa dầm, luôn luôn bất ngờ với cha mẹ, như trò láu vặt của Tạo hóa, cũng là cách đền bù cho nỗi buồn thâm tím trời đất.
Mưa dầm thành ký ức, thành kỷ niệm ngọt ngào, thành nỗi thương nhớ khôn nguôi... từ bao giờ trong ký ức tôi?
Tận bây giờ, mỗi khi nằm nghe mưa trong đêm, tôi như vẫn cứ thảng thốt nghĩ: "Giờ này liệu còn có ai đó chưa trở về nhà?"
Kỳ tiếp theo: CÀY LỎI VÀ THỪNG ÓNG
Ảnh: Chợ chiều, sưu tầm
TẠ DUY ANH 11.11.2026
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire
Remarque : Seul un membre de ce blog est autorisé à enregistrer un commentaire.