Lương Quang - Không thể hình sự hóa vai diễn

Vụ khởi tố các nghệ sĩ Tấn Bo, Hoàng Mèo cùng một số cá nhân liên quan đến phim ca nhạc "Huy Bến Xe" phát hành online nhiều năm trước đặt ra một vấn đề pháp lý đáng suy ngẫm: Ranh giới nào giữa hoạt động sáng tạo nghệ thuật và hành vi lợi dụng không gian mạng để thực hiện tội phạm?

Theo tôi, cần phân biệt rõ ba vấn đề:

Thứ nhất, nội dung tác phẩm không đồng nhất với hành vi của người tham gia sáng tạo.

Một nghệ sĩ đóng vai giang hồ, diễn cảnh đâm chém, bảo kê hay tranh giành địa bàn không có nghĩa người đó thực hiện hoặc cổ súy những hành vi phạm pháp ngoài đời thực. Nghệ thuật có quyền phản ánh những mặt tối của xã hội, kể cả tội ác và bạo lực.

Thứ hai, phải chứng minh bản chất trái pháp luật của hành vi phát tán thông tin.

Việc đăng tải một MV có nội dung bạo lực lên YouTube, dù có hàng chục nghìn lượt xem, không mặc nhiên cấu thành tội Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông theo Điều 288 BLHS. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định chính xác thông tin nào trái pháp luật, mục đích phát tán, hành vi cụ thể và các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Thứ ba, phải cá thể hóa trách nhiệm hình sự của từng người.

Theo Điều 17 BLHS, đồng phạm đòi hỏi từ hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Vì vậy, không thể đánh đồng trách nhiệm của người đầu tư, tổ chức sản xuất, viết kịch bản với người chỉ nhận lời tham gia diễn xuất. Quan trọng hơn, phải chứng minh nhận thức, ý chí và vai trò của từng cá nhân trong hành vi bị cáo buộc.

Dưới góc độ luật sư tranh tụng, tôi cho rằng vấn đề cốt lõi của vụ án này không phải là các nghệ sĩ đã đóng vai gì, mà là họ thực sự đã làm gì, biết gì và có ý chí như thế nào đối với hành vi bị cho là phạm tội, mặc dù chỉ với vai trò đồng phạm.

Đồng ý là không thể lấy danh nghĩa nghệ thuật để che chắn cho hành vi phạm pháp. Nhưng cũng không thể lấy nội dung một tác phẩm nghệ thuật làm căn cứ hình sự hóa những người tham gia sáng tạo, khi chưa chứng minh đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Một vai diễn tội phạm không biến người diễn viên thành tội phạm. Và trách nhiệm hình sự phải được xác định bằng chứng cứ, được khởi tố, điều tra, truy tố thận trọng dựa trên nguyên tắc suy đoán vô tội, chứ không phải bằng suy diễn.

Đó là ranh giới mà pháp luật hình sự cần bảo vệ cho nghệ sĩ.

Lưu ý: Những phân tích trên là quan điểm pháp lý chủ quan của cá nhân dựa trên thông tin ban đầu báo chí đã đưa, không phải kết luận về trách nhiệm hình sự của bất kỳ cá nhân nào trong vụ việc nói trên vì hiện chưa có hồ sơ. Tuy nhiên hình nghệ sĩ bị còng tay trông khá là phản cảm.

LƯƠNG QUANG 13.11.2026