Tino Cao – Đảng Dân chủ Mỹ và cuộc khủng hoảng lòng tin

 

Cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3 tháng 11 năm nay diễn ra trong một bối cảnh khá đặc biệt đối với đảng Dân chủ Mỹ. Sau thất bại trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024 và gần hai năm đứng ở vị thế đối lập tại Washington, đảng này đang có cơ hội giành lại quyền kiểm soát Quốc hội.

Sự bất mãn ngày càng lớn của công chúng đối với chính quyền Donald Trump, những lo ngại về kinh tế, chi phí sinh hoạt và chính sách đối ngoại đã tạo ra một môi trường tranh cử thuận lợi hơn cho các ứng cử viên Dân chủ. Nhiều cuộc thăm dò được công bố trong những tuần cuối chiến dịch ghi nhận sự gia tăng đáng kể mức ủng hộ dành cho đảng.

Tuy nhiên, đằng sau những kết quả ấy là những vấn đề đã tồn tại từ nhiều năm, liên quan đến cơ sở cử tri, cơ cấu tổ chức, sự phân hóa tư tưởng và khả năng lãnh đạo. Đảng Dân chủ có thể huy động được một lực lượng cử tri đáng kể để phản đối Trump, nhưng mức độ tín nhiệm dành cho bản thân đảng vẫn đặt ra những câu hỏi. Cuộc bầu cử lần này là dịp đánh giá thực lực của một tổ chức chính trị đang tìm cách phục hồi ảnh hưởng sau thất bại.

Các số liệu khảo sát cho thấy khá rõ sự khác biệt giữa mức ủng hộ trong bầu cử và uy tín của một đảng chính trị. Theo Pew Research Center, trong cuộc khảo sát thực hiện từ ngày 28 tháng 9 đến ngày 4 tháng 10, có 44 % cử tri đăng ký bỏ phiếu cho biết sẽ ủng hộ ứng cử viên Dân chủ tại Hạ viện, so với 36 % dành cho ứng cử viên Cộng hòa. Đáng chú ý, 84 % cử tri ủng hộ ứng cử viên Dân chủ xem lá phiếu của họ là hành động phản đối tổng thống Trump.

Trong khi đó, khảo sát Gallup công bố ngày 13 tháng 10 ghi nhận chỉ 43 % người Mỹ có thiện cảm với đảng Dân chủ. Con số ấy cao hơn mức 35 % của đảng Cộng hòa, nhưng vẫn cho thấy đa số công chúng không có đánh giá tích cực về đảng. Những dữ liệu này phản ánh một thực tế đáng suy nghĩ. Sự phản đối đối với chính quyền đương nhiệm đang góp phần huy động cử tri Dân chủ, trong khi niềm tin đối với tổ chức và chương trình chính trị của đảng lại vẫn hạn chế. Bối cảnh hiện nay cũng cho thấy tình trạng bất tín nhiệm đã lan rộng đối với cả hai đảng lớn, khiến thái độ của công chúng khó có thể được giải thích đơn giản bằng sự thay đổi cán cân ủng hộ giữa hai bên.

Đối với đảng Dân chủ, vấn đề ấy liên quan trực tiếp đến khả năng đại diện cho những thành phần xã hội có lợi ích và quan điểm rất khác nhau. Trong nhiều thập niên, đảng xây dựng cơ sở ủng hộ từ các tổ chức công đoàn, giới lao động, cộng đồng người da đen, cử tri gốc Latin, các nhóm thiểu số, giới trí thức và cư dân tại những đô thị lớn. Thành phần cử tri ấy tiếp tục thay đổi cùng với sự phát triển của xã hội Mỹ.

Ngày nay, nhiều khuynh hướng chính trị trong đảng thể hiện những ưu tiên khác biệt về kinh tế, nhập cư, giáo dục, quyền công dân và chính sách đối ngoại. Những người thuộc cánh cấp tiến muốn có các biện pháp cải cách mạnh hơn đối với hệ thống bảo hiểm y tế, thuế thu nhập, nhà ở và ảnh hưởng của các tập đoàn lớn đối với hoạt động chính trị. Giới Dân chủ trung dung thường chú trọng khả năng giành phiếu tại những địa phương có truyền thống bảo thủ, nơi các đề nghị cải cách sâu rộng có thể gặp sự phản đối của cử tri.

Những khác biệt ấy xuất phát từ các điều kiện xã hội trên thực tế. Chúng có thể đem đến sự phong phú cho các cuộc tranh luận chính sách, nhưng cũng khiến việc xây dựng một chương trình hành động thống nhất trở nên khó khăn. Một đảng muốn tranh cử trên phạm vi toàn quốc phải thuyết phục được nhiều cộng đồng có những mối quan tâm không hoàn toàn trùng hợp.

Những tranh cãi trong nội bộ đảng Dân chủ còn gay gắt hơn trước các vấn đề đối ngoại, đặc biệt là cuộc chiến tại Gaza và quan hệ giữa Hoa Kỳ với Israel. Một bộ phận cử tri cấp tiến và cử tri trẻ chỉ trích sự ủng hộ lâu nay của giới lãnh đạo Dân chủ đối với Israel, trong khi những nhân vật trung dung nhấn mạnh các cam kết an ninh và quan hệ đồng minh truyền thống. Cuộc tranh cử Thượng viện tại Michigan năm nay cho thấy những bất đồng ấy có thể ảnh hưởng đến quan hệ giữa các nhân vật trong cùng một đảng.

Ngày 1 tháng 11, dân biểu Haley Stevens, người thất bại trước Abdul El-Sayed trong cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Dân chủ, bất ngờ tuyên bố ủng hộ Mike Rogers, ứng cử viên Cộng hòa. Quyết định này được đưa ra sau những tranh cãi kéo dài giữa Stevens và El-Sayed liên quan đến chiến dịch tranh cử, Israel và những nhân vật vận động chính trị gây tranh cãi. Giới lãnh đạo Dân chủ tại Michigan cùng nhiều nhân vật cấp liên bang đã lên án hành động của Stevens. Dù ảnh hưởng của sự kiện đối với kết quả bỏ phiếu vẫn cần được kiểm chứng, nó cho thấy sự cạnh tranh giữa các khuynh hướng nội bộ có thể phát triển thành những xung đột công khai ngay trước một cuộc bầu cử có ý nghĩa đối với tương quan lực lượng tại Thượng viện.

Tình trạng phân hóa tư tưởng cũng liên quan đến vấn đề lãnh đạo mà đảng Dân chủ vẫn loay hoay giải quyết sau thất bại năm 2024. Chuck Schumer tại Thượng viện và Hakeem Jeffries tại Hạ viện tiếp tục đảm nhiệm vai trò lãnh đạo nghị viện, trong khi các thống đốc, dân biểu và những nhân vật trẻ đang phát triển ảnh hưởng tại các tiểu bang. Đảng có nhiều nhân vật có ảnh hưởng và được công chúng biết đến rộng rãi, nhưng nội bộ vẫn tồn tại những bất đồng về đường hướng chính trị và cách thức thực hiện vai trò đối lập với chính quyền Trump.

Một số người đòi hỏi thái độ đối đầu quyết liệt hơn trong các vấn đề pháp quyền, nhập cư và hoạt động của chính quyền liên bang. Những người khác cho rằng đảng cần tập trung vào các chương trình kinh tế cụ thể, tránh để các cuộc tranh luận về bản sắc và văn hóa lấn át mối quan tâm thường nhật của cử tri. Khảo sát AP NORC công bố đầu tháng 10 cho thấy 46 % cử tri Dân chủ cho rằng đảng của họ quá ôn hòa. Trong toàn bộ cử tri đăng ký tham gia khảo sát, 48 % nhận định đảng Dân chủ không có khả năng giải quyết các vấn đề lớn của đất nước.

Đây là những dấu hiệu cho thấy sự bất mãn đối với giới lãnh đạo không phải chỉ bắt nguồn từ các đối thủ Cộng hòa. Nó cũng xuất hiện trong hàng ngũ những người có khuynh hướng ủng hộ Dân chủ và mong đợi đảng hành động hiệu quả hơn.

Vấn đề kinh tế tiếp tục là một thách thức lớn đối với khả năng mở rộng cơ sở cử tri của đảng Dân chủ. Theo khảo sát Pew công bố tháng 10, 84 % cử tri đăng kí bỏ phiếu xem kinh tế là vấn đề có ảnh hưởng lớn đến quyết định bầu cử của họ. Tình trạng giá cả tăng, chi phí nhà ở, bảo hiểm y tế và khả năng tìm được việc làm ổn định đang chi phối đời sống của nhiều gia đình Mỹ. Đảng Dân chủ có những đề nghị chính sách liên quan đến tiền lương, bảo hiểm, thuế và hỗ trợ người lao động, nhưng việc thuyết phục cử tri về hiệu quả của các biện pháp ấy vẫn là một công việc khó khăn.

Nhiều cử tri thuộc tầng lớp lao động có thể đồng tình với những chủ trương bảo vệ việc làm và giảm chi phí sinh hoạt, đồng thời giữ quan điểm bảo thủ đối với nhập cư, tôn giáo hoặc các vấn đề văn hóa. Trong khi đó, nhiều cử tri thành thị có trình độ đại học ưu tiên những vấn đề về môi trường, quyền công dân và các cải cách xã hội. Sự khác biệt ấy đòi hỏi đảng Dân chủ phải xây dựng những chính sách có khả năng đáp ứng lợi ích kinh tế của nhiều nhóm dân cư mà vẫn giữ được sự ủng hộ từ các thành phần truyền thống. Những lời chỉ trích Trump có thể tạo sự đồng thuận trong chiến dịch tranh cử, nhưng không giải quyết được toàn bộ những bất đồng về phân phối nguồn lực và ưu tiên lập pháp.

Tuy nhiên, những khó khăn hiện nay không thể phủ nhận các nguồn lực đáng kể mà đảng Dân chủ vẫn duy trì. Đảng có hệ thống tổ chức rộng lớn tại nhiều tiểu bang, mạng lưới vận động cử tri, nguồn tài trợ từ các khoản đóng góp nhỏ và sự tham gia tích cực của các tổ chức xã hội. Khảo sát Pew ghi nhận 63 % cử tri ủng hộ ứng cử viên Dân chủ nói rằng họ có động lực rất cao để tham gia bầu cử, so với 46 % ở phía Cộng hòa. Những con số này cho thấy khả năng huy động cử tri của đảng trong cuộc tranh cử năm 2026. Tại nhiều địa phương, các ứng cử viên Dân chủ cũng đang tiếp cận cử tri bằng những thông điệp gắn với điều kiện kinh tế và chính sách của tiểu bang.

Nhưng do đặc điểm của hệ thống bầu cử Hoa Kỳ, mức độ ủng hộ một đảng trên phạm vi toàn quốc không phản ánh tương ứng số ghế mà đảng ấy có thể giành được tại Quốc hội. Các cuộc đua Hạ viện phụ thuộc vào đặc điểm của mỗi địa hạt, còn Thượng viện phân bổ hai ghế cho mỗi tiểu bang bất kể dân số. Đảng Dân chủ hiện phải cạnh tranh tại nhiều tiểu bang từng bỏ phiếu cho Trump trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024, nơi mà đảng Cộng hòa vẫn duy trì cơ sở cử tri vững chắc. Những bất lợi về cơ cấu bầu cử và truyền thống chính trị tại các địa phương này đòi hỏi đảng Dân chủ phải củng cố hệ thống tổ chức, xây dựng đội ngũ ứng cử viên có uy tín và phát triển các chương trình chính sách phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội cũng như những mối quan tâm thiết thực của cử tri.

Bên cạnh câu chuyện tranh giành ghế Quốc hội, cuộc bầu cử giữa kỳ còn phản ánh một vấn đề rộng hơn về quan hệ giữa các đảng chính trị với xã hội Mỹ. Kết quả khảo sát AP NORC cho thấy nhiều cử tri nghi ngờ khả năng giải quyết những vấn đề thiết thực của cả đảng Dân chủ lẫn đảng Cộng hòa. Sự hoài nghi ấy tồn tại trong một xã hội đang chịu tác động của bất bình đẳng thu nhập, biến đổi công nghệ, xung đột văn hóa và những tranh cãi kéo dài về vai trò của nhà nước liên bang.

Đảng Dân chủ có thể tìm thấy cơ hội tranh cử trong sự bất mãn xã hội đối với Trump, nhưng việc khôi phục niềm tin đòi hỏi nhiều hơn những cam kết phản đối các quyết sách của Nhà Trắng. Cử tri còn muốn biết đảng sẽ điều hành ra sao, xử lý những bất đồng nội bộ như thế nào và có khả năng thực hiện những chương trình đã cam kết hay không. Những câu hỏi ấy liên quan trực tiếp đến tính hiệu quả của hệ thống đại diện chính trị, nhất là khi một bộ phận công chúng ngày càng nghi ngờ khả năng của các thiết chế truyền thống trong việc bảo vệ lợi ích của họ.

Cuộc bầu cử giữa kỳ hôm nay, ngày 3 tháng 11, đem đến cho đảng Dân chủ cơ hội cải thiện vị thế tại Quốc hội. Nếu giành được đa số tại một trong hai viện, các nhà lập pháp Dân chủ sẽ phải thống nhất cách thức giám sát hoạt động của chính quyền Trump, giải quyết những tranh cãi về ngân sách và xác lập các ưu tiên lập pháp về kinh tế, nhập cư và đối ngoại.

Những công việc này đòi hỏi sự thỏa hiệp giữa các khuynh hướng trong nội bộ đảng, bởi việc cùng phản đối tổng thống chưa đủ để tạo nên tiếng nói đồng thuận về những chính sách cụ thể. Cuộc vận động tranh cử có thể tập hợp nhiều lực lượng dưới một mục tiêu trước mắt, nhưng hoạt động nghị viện buộc họ phải đối diện với những khác biệt về lợi ích, quan điểm và trách nhiệm. Đó mới là thử thách mà đảng Dân chủ phải giải quyết sau khi những lá phiếu cuối cùng được kiểm đếm.

TINO CAO 03.11.2026