Nguyễn Thông – Án văn Vũ Hoàng Chương (4)

 

Quay về với thi sĩ Vũ Hoàng Chương. Tại phòng tư liệu của cô Quý thầy Hạo thầy Ngọc, tôi lần đầu được đọc Vũ Hoàng Chương, Nguyên Sa, Thanh Tâm Tuyền, Du Tử Lê, Lâm Vị Thủy (trong cuốn in roneo tư liệu thì đề là Lam Vị Thủy), Đinh Hùng, Tô Thùy Yên, Bùi Giáng…

Những tập thơ in trên giấy đen sì quay roneo, mới vỡ ra biết rằng thơ của họ đâu phải như mình từng nghe tuyên truyền, chửi bới, rằng nọc độc này, rác rưởi nọ.

Suốt bao năm, bị đọc mãi nghe mãi giọng thơ sắt máu, ùng oàng, giờ được lẩm nhẩm trong cảnh lén lút phòng tư liệu những câu như “Trả núi sông ta! lời dĩ vãng/Thiên thu còn vọng đến tương lai/Trả ta sông núi! câu hùng tráng/Là súng là gươm giữ đất đai” (Vũ Hoàng Chương).

Hoặc “Em chợt đến, chợt đi, anh vẫn biết/Trời chợt mưa, chợt nắng chẳng vì đâu/Nhưng sao đi mà không bảo gì nhau/Để anh gọi, tiếng thơ buồn vọng lại” (Nguyên Sa), "Những tháng năm chìm Mai Lĩnh Hà Đông/Mồ hôi nước mắt/Em còn nhớ không/Cống Trắng, Nam Đồng/Chữ học ban đầu/Em còn nhớ không" (Lâm Vị Thủy)… Từ cái phòng tư liệu con con chật chội ấy, tự thấy mở ra một thế giới mới khác hẳn những gì mình được nhồi nhét, bị bít bùng. Nhưng không phải dạng “cơm áo là đây, hạnh phúc đây rồi” mà là thứ giản dị gần gũi hơn.

Năm 1977 tôi vào Nam nhận việc. Những khi rảnh, mượn chiếc xe đạp từ quận 5 mò lên quận 1, lang thang đường Lê Lợi, Đặng Thị Nhu mua sách cũ. Sau cuộc đốt sách (may mà họ không giết học trò) bài trừ văn hóa đồi trụy năm 1975 - 1976, vẫn còn sót lại những tàn dư, người ta bán lén lút trên hè phố.

Tôi mua được cả tác phẩm của Xuân Diệu, Nguyễn Tuân, Hàn Mạc Tử, Vũ Hoàng Chương, Nguyễn Bính, Vũ Trọng Phụng… Lúc ấy bần thần tự vấn, sao “bọn ngụy” nó lại không cấm sách những người phục vụ cho chế độ ngoài bắc nhỉ. Sao nó không sắt máu, cấm đoán, đè bẹp như ngoài kia đã làm nhỉ… Cuốn "Vang bóng một thời" của Nguyễn Tuân được in trên giấy lụa có hoa văn chìm đẹp vô cùng. Cuốn này ngay cả khi Nguyễn Tuân còn sống cũng bị miền Bắc xếp kho.

Thầy Vy vào trước một năm, có lần kể cho tôi nghe chuyện Vũ Hoàng Chương không đi di tản. Hình như ông còn hơi tin tin vào sự tử tế của “bên thắng cuộc” (khi ấy chưa có mấy chữ này, mà là phe giải phóng). Ông cũng không bị bắt bớ, đi tù, nằm trại cải tạo như nhiều văn nghệ sĩ bạn bè ông, như Thanh Tâm Tuyền, Du Tử Lê, Tô Thùy Yên, Doãn Quốc Sĩ, Nguyễn Mạnh Côn, Trần Dạ Từ, Nhã Ca, Dương Nghiễm Mậu, Phan Nhật Nam…

Tưởng là may, nhưng chỉ một năm sau, 1976, họ tóm ông nhốt vào Chí Hòa, được mấy tháng thả về thì ông qua đời, ngày 06.09. Không chết trong tù thì cũng coi như chết bởi tù. Giờ cũng chẳng mấy ai rõ mộ ông ở đâu. Một bi kịch thời đại.

NGUYỄN THÔNG 03.09.2026

Nguyễn Thông - Án văn Vũ Hoàng Chương (3)

Nguyễn Thông - Án văn Vũ Hoàng Chương (2)

Nguyễn Thông - Án văn Vũ Hoàng Chương (1)