Trịnh Kim Tiến - Không chịu đổi mới giáo dục mà lại triệt tiêu những con đường khác biệt

Điều đáng suy ngẫm xung quanh việc thầy hiệu trưởng trường Prinberk Academic bị bắt là các "nạn nhân bị chiếm đoạt tài sản" lại hết mực ủng hộ, tôn vinh thầy.

Phụ huynh biết ơn nhà trường, học sinh yêu mến thầy cô, chỉ có chính quyền là không thể dung thứ cho một loại hình giáo dục đang ngày một lớn mạnh, vượt tầm kiểm soát của họ. 

Trước khi rời Việt Nam, con mình từng theo học homeschool và có hơn một năm học tại một ngôi trường theo đuổi triết lý giáo dục riêng. Mô hình ấy không hoàn toàn giống Prinberk, nhưng cũng có tính độc lập và khác biệt so với giáo dục truyền thống.

Mình hiểu rất rõ là cha mẹ đã phải tìm hiểu và cân nhắc rất kỹ càng trước khi gửi con vào những ngôi trường như vậy. Khi đã chọn mô hình này, không bao giờ có chuyện họ hy vọng có bảng điểm hay bằng cấp. Họ lựa chọn bởi vì họ tin tưởng vào triết lý giáo dục. Cha mẹ nhận thấy được những giá trị tốt đẹp mà những ngôi trường này mang lại cho con cái họ, những thứ mà nền giáo dục hiện nay không thể đem lại.

Ở đó, trẻ không phải lớn lên dưới áp lực thường trực của điểm số, bài tập và những kỳ thi. Các em không phải học thuộc lòng để chạy theo thành tích, mà được khuyến khích học bằng sự tò mò, niềm vui và đam mê thực sự. Trong hơn 1 năm theo học, con mình không chỉ được học kiến thức mà phần lớn thời gian còn được rèn luyện kỹ năng sống, học cách yêu thương, chia sẻ và biết ơn cuộc sống.

Mình khôngdám nói rằng những ngôi trường ấy hoàn hảo hay những đứa trẻ với phương thức giáo dục ấy đều sẽ thành công. Nhưng mình biết nhiều đứa trẻ bước ra từ sự giáo dục tự do, khai phóng ấy đã tìm được một hướng đi riêng và xây dựng được một con đường tương lai vững chắc.

Và hãy thử nhìn lại nền giáo dục truyền thống mà chúng ta đã và đang trải qua. Một nền giáo dục nặng về bằng cấp, thành tích và những khuôn mẫu có sẵn. Biết bao nhiêu tấm bằng chỉ được cất trong ngăn tủ, bao nhiêu năm tháng thanh xuân của người trẻ trôi qua trong những cuộc chạy đua điểm số, thi cử, nhưng cuối cùng họ vẫn loay hoay không biết phải làm gì với những kiến thức đã học?

Không ít người Việt khi ra nước ngoài nhận ra rằng những kỹ năng, kiến thức và thậm chí cả bằng cấp mà họ từng nỗ lực đạt được ở quê nhà không dễ dàng chuyển đổi để tiếp tục con đường học tập và sự nghiệp.

Bản thân mình cũng đang trải qua điều đó. Mình từng có bằng Cao đẳng Dược tại Trường Cao đẳng Y Dược Pasteur, nhưng đến nay vẫn chưa thể sử dụng văn bằng ấy để phục vụ việc xét tuyển vào một chương trình học khác tại Canada.

Vấn đề không đơn thuần nằm ở việc bằng cấp Việt Nam có được nước ngoài công nhận hay không, mà còn ở những rào cản phát sinh từ chính quá trình xác minh văn bằng tại một số cơ sở giáo dục trong nước.

Khi các tổ chức đánh giá văn bằng quốc tế như WES hay Qualification Check yêu cầu phối hợp xác minh hồ sơ, nhà trường lại từ chối ký tên, đóng dấu vào những biểu mẫu theo yêu cầu của họ, dù đó là những thủ tục phục vụ quyền lợi của chính cựu sinh viên. Họ không sẵn sàng tìm hiểu, không chủ động phối hợp với những quy trình mới. Thậm chí từ chối thực hiện những việc nằm trong khả năng hỗ trợ của mình chỉ vì lo ngại những thủ tục mà họ chưa từng quen thuộc.

Điều khiến mình trăn trở là: Một tấm bằng có thể được cấp ra, nhưng nếu chính nơi cấp bằng không sẵn sàng phối hợp để xác minh giá trị của nó trong một môi trường quốc tế, thì người học sẽ phải gánh chịu những hệ quả gì?

Sự bảo thủ, tâm lý e ngại cái mới và nỗi sợ trách nhiệm trong một bộ phận của hệ thống giáo dục đã và đang dựng lên những rào cản vô hình, lấy đi không biết bao nhiêu cơ hội của người Việt.

Ngày nay, có bao nhiêu người mang tấm bằng cử nhân nhưng phải làm những công việc không liên quan đến chuyên môn, thậm chí chạy xe công nghệ hay lao động chân tay để mưu sinh? Bao nhiêu thế hệ sinh viên miệt mài học tập suốt nhiều năm nhưng khi ra trường vẫn không biết mình thực sự muốn làm gì, có thể làm gì và những điều đã học sẽ giúp ích gì cho cuộc sống?

Trong khi đó, khi xuất hiện những người thầy, người cô tìm kiếm những phương pháp giáo dục khác biệt, chú trọng sự phát triển toàn diện và khả năng tự học của trẻ, những mô hình ấy lại phải đối mặt với sự nghi ngờ và những rào cản pháp lý.

Điều đáng lo ngại nhất không phải là sự tồn tại của những mô hình giáo dục khác biệt, mà là một hệ thống giáo dục không ngừng nói về đổi mới nhưng lại kìm kẹp những ý tưởng mới và cách làm khác.

Giáo dục vốn phải mở ra nhiều con đường cho tương lai, chứ không phải buộc tất cả trẻ em bước đi trên cùng một con đường.

Một nền giáo dục không chịu đổi mới, nhưng lại nhân danh pháp luật để triệt tiêu những con đường giáo dục khác biệt, hành động này chẳng khác nào đang tự tay bóp nghẹt tương lai của dân tộc.

TRỊNH KIM TIẾN 01.11.2026 (Tựa bài do Thụy My đặt)