Phúc Lai - Về cuộc chiến tranh xâm lược Ukraine của Putler ngày 01/11/2026

 

Mùa đông 2026-2027: Điểm gãy

Belshina là ai?

1. Đó không phải tên của một người phụ nữ đẹp, mà là tên một hãng lốp Belarus. Các sản phẩm của nó rất nổi tiếng ở thị trường Nga-Belarus, mạnh về từ lốp chuyên dụng cho xe siêu nặng chạy trong mỏ, đến lốp siêu trọng cho xe tải hạng nặng, cho đến lốp thông thường đa dụng.

Đặc biệt sản phẩm lốp mùa đông cho xe tải của hãng này rất tốt và cùng một số hãng Nga khác, họ cung cấp phần lớn lốp mùa đông cho xe tải.

Câu chuyện là, tháng Tư năm 2026, Belshina đã cùng các nhà sản xuất lốp của Nga thuộc thuộc EAEU (như Cordiant, Kama, Ikon Tyres) đồng loạt đệ đơn lên Ủy ban Kinh tế Á-Âu (EEC) yêu cầu áp dụng các biện pháp bảo hộ và thuế chống bán phá giá đối với lốp xe nhập khẩu từ Trung Quốc. Trong khi đó, chính Trung Quốc lại là nhà cung cấp lớn cho các hãng Nga-Belarus này về nguyên liệu đầu vào. Bản chất của câu chuyện là gì vậy?

Tìm hiểu dữ liệu chuỗi cung ứng thực tế và các diễn biến công nghiệp của khu vực EAEU (Liên minh Kinh tế Á-Âu), ngành lốp ô tô Nga-Belarus đã kích hoạt làn sóng nhập khẩu nguyên liệu từ Trung Quốc về từ khi cuộc Chiến tranh xâm lược Ukraine nổ ra, nhưng bắt đầu tăng mạnh từ mùa sản xuất 2024- -2025. Tuy nhiên, quá trình này chỉ giải quyết được một phần, chủ yếu yêu cầu số lượng, còn chất lượng như thế nào lại là một việc cần bàn.

Tại sao họ lại kiện chống bán phá giá với lốp Trung Quốc? Chỉ trong 6 tháng đầu năm nay, lượng lốp ô tô nhập khẩu từ Trung Quốc tăng 26 % so với cùng kỳ năm ngoái, chủ yếu tập trung ở lốp xe du lịch và là lốp mùa hè. Nhu cầu đối với lốp mùa đông còn nguyên. Nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Quốc về sẽ được các doanh nghiệp lốp Nga Belarus này sử dụng như thế này:

+ Dần dần tăng lượng nhập khẩu cao su nhân tạo là sản phẩm của công nghiệp hóa dầu, bình thường được các nhà máy lọc dầu Nga cung cấp và bây giờ tại sao thiếu, chúng ta biết rồi.

+ Nhập khẩu phụ gia thay thế từ Trung Quốc vì lệnh trừng phạt và cấm vận không mua được của Tây nữa, vốn chiếm từ 8 – 10 % khối lượng của một chiếc lốp. Chẳng hạn cứ sản xuất ra một tấn lốp thành phẩm cần từ 80 đến 100 ki-lô-gam phụ gia.

+ Thử nghiệm các công thức pha chế với các nguyên liệu mới.

Kết quả, chẳng hạn các kỹ sư Belshina ghi nhận rằng lốp xe tải ra lò dùng công thức mới chạy rất tốt trong điều kiện mùa hè/mùa thu, nhưng khi đưa vào chạy thử nghiệm trong môi trường nhiệt độ âm sâu (-25 đến -40 độ C), cao su vẫn có xu hướng bị chai cứng nhanh và suy giảm ma sát bám băng hơn hẳn so với công thức cũ dùng phụ gia phương Tây.

Hơn thế nữa, dù nhập được nguyên liệu thô (cao su/hóa chất) từ Trung Quốc, dây chuyền lưu hóa và máy đúc của Belshina lại gặp vấn đề tự động hóa và linh kiện thay thế (vốn trước đây do Đức/Ý cung cấp). Điều này khiến tổng sản lượng lốp xe tải nặng ra lò năm 2025 chỉ đạt khoảng 60 – 70 % so với công suất thiết kế.

2. Vậy Belshina có những ai?

Trên đây tôi thống kê ngoài hãng lốp Belarus này, còn có Cordiant, Kama, Ikon Tyres... là các hãng lốp Nga. Ngoài ra, từ sau 2/2022 các hãng nước ngoài rút đi để lại nhà máy và được doanh nghiệp Nga tiếp quản với giá rẻ như cho, như Tatneft là một hãng dầu Nga múc được một nhà máy nào đó của Tây. Có thể kể nhà máy Nokian Tyres tại Vsevolozhsk nay đổi thành Ikon Tyres, hay nhà máy Continental ở Kaluga...

Nói chung, họ để lại những dây chuyền thiết bị tự động hóa cực kỳ hiện đại như máy đùn cao su vạn năng, máy định hình lốp tự động, hệ thống ép lưu hóa cao áp...

Tuy nhiên, cái giá trị nhất mà họ mang đi mất là “know-how”. Chẳng hạn hãng lốp Nokian (không phải sản xuất điện thoại di động đâu) mà nổi tiếng thế giới nhờ các dòng lốp mùa đông cao cấp như “Hakkapeliitta” chuyên trị băng tuyết Bắc Âu nhờ công thức hợp chất cao su pha trộn độc quyền với các chất dẻo hóa chịu lạnh sâu và hợp chất silica sinh học thế hệ mới. Không có những thứ này, lốp mùa đông của Nga và Trung Quốc tự đúc chẳng ra hồn gì.

Các hãng cung cấp phụ gia nổi tiếng trong lĩnh vực này chẳng hạn BASF, Evonik hay Lanxess... đại khái thế.

Tổng hợp tất cả mấy hãng sản xuất lốp của hai nước này, ta gọi tượng trưng là “Belshina” đi (có ngoặc kép).

3. Trước chiến tranh, Nga cần bao nhiêu quả lốp mùa đông mỗi đầu mùa?

Vì lốp mùa đông thường bền và cất kho suốt mùa hè, nên họ sẽ lắp vào cuối tháng 10, và lốp mùa đông thường rất bền và do khí hậu bên đó, họ cất trữ vào mùa hè thoải mái và không sợ hỏng. Tuy nhiên, cứ vào đầu mỗi mùa đông là mùa thay lốp hè cất đi, lắp lốp đông vào... bao giờ cũng nảy sinh nhu cầu thay một số % nào đó, từ 30 đến 40 %.

Một quả lốp mùa đông xe tải chuyên dụng có tuổi thọ trung bình từ hai, ba mùa đông (khoảng 8 vạn đến 12 vạn ki-lô-mét). Nga có 2,4 đến 2,5 triệu xe tải các loại, nếu chỉ tính 400.000 xe tải nặng đường dài với 18 quả lốp mỗi xe, thì họ cần cũng đến 7,2 triệu quả lốp. Như vậy cứ mỗi đầu mùa, họ cần thay từ 2,2 đến 2,5 triệu quả lốp.

4. Có thể dựa vào lốp Tàu không?

Hiện nay có thể điểm mặt các “đại gia lốp” Trung Quốc như ZC Rubber, Linglong, Sailun... đều là những hãng có sản phẩm lốp từ tốt, đến cực tốt. Nhiều mẫu của họ dám thách thức cả thương hiệu lớn như Michelin, Good Year... về nhiều tiêu chí. Hiện nay lốp Trung Quốc từng bước đánh bại các thương hiệu nước ngoài từ thị trường nội địa đến thị trường toàn cầu.

Một trong những nguyên nhân của việc tăng trưởng vũ bão này là do bùng nổ số ki-lô-mét đường cao tốc chất lượng rất cao của Trung Quốc. Dẫn đến việc tăng trưởng số lượng khổng lồ các dòng lốp tiêu chuẩn, chạy êm, giá rẻ, chịu mòn tốt ở điều kiện thời tiết thông thường, chiếm 80 % thị phần.

Các tập đoàn này hoàn toàn có thể đáp ứng được nhu cầu của Nga nếu đặt hàng sản xuất lốp xe tải mùa đông. Nhưng nếu so sánh năng lực của tập đoàn là khoảng 60 triệu sản phẩm / năm mà tập trung sản xuất cho Nga 1 triệu lốp, là cả bài toán giá thành, sản xuất được nhưng giá thành cao lắm. Đó là chưa nói đến chất lượng.

Lốp mùa đông chạy băng giá âm 30 – 40 độ C bắt buộc phải sử dụng các loại chất xúc tác lưu hóa, dầu dẻo hóa, và silica đặc chủng độ tinh khiết cao... Các hóa chất phụ gia độc quyền này trước nay phần lớn do các tập đoàn hóa chất Đức, Mỹ hoặc Nhật Bản như trên đây đã liệt kê nắm giữ know-how.

Nếu hãng Trung Quốc dùng chất phụ gia nội địa thay thế để tránh trừng phạt thứ cấp, chất lượng lốp sẽ không đảm bảo. Còn nếu cứ mua bừa rồi đúc cho Nga, thì trên đây tôi đã báo cáo, khối lượng phụ gia chiếm từ 8 đến 10 %, vì vậy để đúc cho Nga 1 triệu quả lốp, tạm tính lốp đông nặng 75 kg/quả, và phụ gia là 8 % thì sẽ cần 6.000 tấn phụ gia. Đây là con số không lấp liếm được, ví dụ nếu phụ gia bằng 1 thìa mì chính cho vào nồi lẩu to kỷ lục ở xứ Giao Chỉ thì còn hy vọng.

Nói chung, nguồn Trung Quốc chỉ bù đắp được lốp hè/lốp tiêu chuẩn, hoàn toàn trống rỗng phân khúc lốp xe tải nặng mùa đông chuyên dụng.

5. Câu chuyện vận tải Nga trước mùa đông năm 2026

Thú thật lải nhải quá nhiều về những câu chuyện như... vòng bi cũng xấu hổ với quý vị nhưng không nói không được. Bây giờ đến chuyện lốp. Tôi có nói với mấy anh bạn đã lăn lộn chán chê, buôn bán các kiểu bên Nga rồi thì tất cả đều gặp nhau ở điểm chung: Đúng là phải chứng kiến cảnh vận tải mùa đông bên Nga mới thấy những câu chuyện nhỏ nhặt như lốp nó quan trọng như thế nào.

Như ở ta, chỉ cần ra hỏi ông lái xe container hay xe 4 cẳng xem mỗi khi đi mua một, hai quả lốp nó có phải là khoản tiền lớn không. Đây ở Nga lạnh toàn âm 20 với 30, đường thì rải đá dăm nhân tạo pha muối chống đóng băng (mà vẫn đóng băng, chỉ đỡ thôi, Nga chưa có công nghệ rải nhựa chống đóng băng gần như hoàn toàn như ở một số nước tiên tiến và nó quá đắt)...

Nhưng câu chuyện vòng bi tàu hỏa của Nga vẫn còn nguyên đó, không chạy đi đâu cả. Quý vị hãy cùng hình dung nhé: đường sắt Nga vận chuyển khoảng 2,5 đến 3 tỉ tấn hàng hóa mỗi năm (tính theo khối lượng thực tế). Năm nay chắc chắn là hệ thống này suy giảm năng lực rồi, không cần phải bàn cãi. Vậy nếu chỉ cần dịch chuyển 10 % cái khối lượng kia sang cho đường bộ thì sao? Thì nó là từ 250 đến 300 triệu tấn hàng hóa bao gồm vật liệu công nghiệp, than, nhiên liệu đóng bao, và hàng hóa thiết yếu... trăm thứ bà dằn buộc phải dịch chuyển sang xe tải đường dài trong mùa đông.

Một đầu kéo + rơ-moóc chạy liên tục, mỗi chuyến chở trung bình 20 tấn hàng, hệ thống đường bộ sẽ phải gánh hàng triệu lượt chuyến, tương đương với việc huy động liên tục khoảng 50.000 đến 60.000 lượt chuyến xe tải nặng chạy hết công suất suốt mùa đông. Với việc chạy cường độ cao như thế này, nhu cầu về lốp có thể tăng từ 30 % đến gấp rưỡi (50 %), thậm chí ở Nga thì tính 1,5 lần là khiêm tốn. Trên đây chúng ta đã tính mỗi đầu mùa cần 2,2 đến 2,5 triệu quả lốp mới; thì năm nay sẽ cần thêm cũng phải từ 1,1 đến 1,2 triệu quả lốp đông mới nữa.

Năng lực từ thời bình của “Belshina” tối đa chỉ là 1,5 đến 1,8 triệu quả lốp mùa đông cho một năm, đáp ứng được khoảng 70 % nhu cầu nội địa. Như vậy mỗi năm họ cần bù khoảng 700.000 đến 1 triệu quả lốp mùa đông, từ các hãng thương hiệu thế giới (sản xuất tại Nga) như Nokian Phần Lan, Michelin, Bridgestone, Continental...

Đến năm nay khi kho phụ gia đã cạn sạch, thiếu cao su nhân tạo từ công nghiệp hóa dầu, không mua được mành thép chất lượng cao của Tây để làm cốt lốp... tôi cho rằng năng suất đầu ra của “Belshina” may ra được 1 triệu quả lốp đông cho xe tải là nhiều – đó là tính toán có lợi nhất cho đương sự rồi đấy. Như vậy ngành vận tải đường bộ Nga sẽ thiếu khoảng 3 đến 3,2 triệu quả lốp xe tải mùa đông. Sẽ xảy ra các chuyện như đánh nhau để tranh mua lốp, và bắt đầu trò xài... lốp đắp, lốp phục hồi. Biết đâu các bố trẻ còn chế cả lốp mùa hè sang không chừng.

6. Thiếu lốp và cả nhiên liệu, sẽ dẫn tới đứt gãy chuỗi cung ứng...

Chưa hết. Câu chuyện người Ukraine đốt nhà máy lọc dầu còn để lại di chứng rất nặng nề. Mùa hè vừa qua thấy xếp hàng mua xăng đã thảm, nhưng mùa đông này còn dã man hơn nữa vì thiếu... dầu diesel mùa đông. Nghe lạ chưa?

Ví dụ bác nào lái cái Santa Fe hay Everest lên Mẫu Sơn hôm nhiệt độ âm, sẽ thấy động cơ nó hục hoặc, vì dầu của ta là dầu mùa hè. Trong thành phần của dầu Diesel tự nhiên có chứa các hydrocacbon mạch dài gọi là Paraffin mà từ dân dã gọi là... NẾN, he he. Ở nhiệt độ bình thường của chúng ta, cái món này nó hòa tan hoàn toàn. Khi nhiệt độ giảm xuống, thì nó đông lại thành tinh thể hay cái cục sáp gì đó, bưng kín bố nó kim phun lại, bơm cao áp có khi còn chẳng chạy được với nó.

Để sản xuất ra dầu diesel mùa đông, nhà máy lọc dầu thường phải dùng những trò khá tốn kém. Đại khái là loại bỏ tối đa cái thứ nến độc hại này ra, hoặc/và pha chế phụ gia hạ điểm đông. Một số trường hợp gấp gáp (chắc là đổ cho xe tăng đi đánh nhau) người ta pha dầu hỏa, thường là dầu máy bay A1 vào nhưng rất hại hệ thống bơm cao áp và kim phun.

Đấy, nhà máy lọc dầu mà cháy, sản lượng dầu diesel đã giảm, thì dầu diesel mùa đông còn thảm đến thế nào nữa. Hôm trước khi Trump giở trò, một số người đã lo lắng: Liệu Ukraine có bị ép dừng tấn công nhà máy lọc dầu Nga không? Tôi trả lời: có nghỉ chứ, nhưng không phải do Trump ép, mà là để cho nó chữa, rồi lại đánh tiếp. Và cuối cùng đánh tiếp thật. Mấy bác đưa tin đều được tôi hỏi: Bác xem lại cái nhà máy này đánh lần thứ mấy rồi? Hóa ra toàn đánh nhắc lại cả, he he.

7. Điểm gãy

Mùa đông năm nay giá cước vận tải của Nga chắc chắn tăng. Như ở xứ Nam Quảng Tây, chi phí logistic hiện chiếm khoảng 16 % đến 20 % GDP, cao hơn nhiều so với mức trung bình thế giới vốn chỉ khoảng 10 %, trong đó vận tải đường bộ chiếm tỉ trọng áp đảo. Vì vậy với nước này, hỏng vòng bi tàu hỏa vô tư. Nhưng với Nga thì khác. Việc suy giảm năng lực vận tải đường sắt là một vấn đề cực kỳ nghiêm trọng vì vận tải đường bộ không bao giờ gánh được, dù chỉ 10 % dồn sang như trên đây ta tính.

Vì vậy nếu đem tất cả thông tin trên đây mà ấn vào bất cứ công cụ A.I nào nó cũng dám tính ra cho chúng ta, giá cước vận tải của Nga trong mùa đông này tăng nhẹ cũng 200 %, thậm chí tùy thời điểm và quãng đường, có thể đến 300 % đến hơn nữa. Lại còn chưa nói đến cơ cấu hàng hóa được vận tải, chẳng hạn những thứ như... xi-măng, thì chờ đấy mà được chở trước. Các thứ được ưu tiên sẽ phải là hàng quân sự phục vụ sản xuất quốc phòng, phục vụ mặt trận, sau đó là nhu yếu phẩm... gì chứ bồn cầu vòi nước thì xếp hàng còn lâu.

Vậy câu chuyện này dẫn đến cái gì? Dẫn đến chi phí toàn xã hội tăng, trong đó có cả sản xuất quốc phòng và cả phục vụ chiến trường. Chính bộ máy hậu cần quân sự cũng phải trả giá đắt hơn gấp nhiều lần để mua nhiên liệu, lốp xe và vận chuyển nhu yếu phẩm ra tuyến đầu, khiến chi phí chiến tranh tăng lên theo cấp số nhân.

Không phải dân kinh tế, tôi cũng nhìn thấy ma trận sụp đổ dây chuyền ở đây rồi. Chi phí logistic tăng bội là một cái bẫy cực kỳ dã man: Càng cố vận hành nền kinh tế, thì chi phí hao tổn của cả nền kinh tế ấy càng lớn. Trước đây, hồi 2022 – 2023 tôi đã hình dung ra chuyện này rồi: nó như cỗ máy, hỏng dần từng bộ phận, rồi các ổ bi khô dầu mỡ không được bôi trơn... cứ cố mãi thì nó ngốn nhiên liệu, rồi đến một ngày chính người vận hành vừa không đủ tiền mua nhiên liệu cùng một lúc chính cái máy đó lăn ra vỡ tung thành từng mảnh.

Bài báo mới nhất kể về chuyện... hết tiền tại đây.

Kể từ ít nhất năm 2008 (thậm chí từ thời Liên Xô theo các chỉ thị năm 1986), toàn bộ quân nhân Nga luôn được nhận lương tháng 12 trước ngày 25 hoặc ngày làm việc cuối cùng của tháng 12 tức trước kỳ nghỉ Tết Dương lịch. Đây là lần đầu tiên sau gần hai thập kỷ, Bộ Quốc phòng Nga phải soạn một văn bản pháp quy để chính thức hoãn khoản chi này sang khoảng thời gian từ 11/01 đến 21/01 năm sau. Như vậy chính là để trả tiền cho thằng này (bọn đang bắn nhau ngoài mặt trận) thì bọn ở văn phòng phải bị hoãn trả lương.

Không nên quên, quỹ phúc lợi Quốc gia đang bị rút ruột. Ngân hàng Trung ương Nga phải duy trì lãi suất ở mức trên 20% để ghìm lạm phát. Ngay ngày mai thì chưa sụp đổ, nhưng hết quý MỘT năm 2027 là hoàn toàn có thể.

Trong một diễn biến khác, chiến dịch Vivaldi của Ukraine đang đánh một đòn xẻ nách vào điểm giao giữa hai tỉnh Donetsk và Zaporizhia, từ tháng Hai đến nay đã giải phóng được đến 600 ki-lô-mét vuông một cách chắc chắn, quý vị có thể theo dõi tại đây.

Nếu từ nay đến thời điểm hết quý 1 năm 2027 mà họ tiến được đến điểm mà làm hành lang trên bộ của Nga nối Donbas với Crimea bị vô hiệu hóa, Crimea và cả mặt trận miền nam Ukraine của Nga sẽ rung chuyển, thậm chí sụp đổ lớn.

ĐIỂM GÃY là đó chứ còn đâu nữa.

PHÚC LAI 01.11.2026