Chương trình phát thanh RFI ngày 23.08.2025

 

Phúc Lai – Về cuộc chiến tranh xâm lược Ukraine của Putler ngày 22/08/2025

 

1. Tại sao Nga trả cho Ukraine nhiều thi thể binh lính, trong khi Ukraine chỉ trả được rất ít ?

Đó là một câu hỏi được gửi đến cho tôi, và tức thời lúc đó tôi trả lời : Tôi không biết, nói chung là phải đi hỏi. Ví dụ, nếu bạn hỏi bằng công cụ Google Search thì Gemini nó sẽ nhanh chóng trả lời chỉ sau mấy giây : “Có thể đúng như vậy. Một con số chênh lệch như thế cho thấy tỉ lệ thương vong giữa hai bên chênh lệch rất lớn, và lợi thế nghiêng về phía Nga.”

Tất nhiên, tôi thì không đi hỏi AI. Một câu trả lời như vậy sẽ dẫn bất kỳ ai tới suy nghĩ : Ồ, như vậy là Ukraine đang thua, chết nhiều thế kia mà. Gần đây còn có một dòng thông tin về thương vong của hai bên mà dòng này nó tung ra : Ukraine bị thiệt mạng đến 1,7 triệu quân.

Dương Quốc Chính – Ngu vì không có thông tin và ngu vì có quá nhiều thông tin

 

Mình thấy thuật toán của Facebook nó đang làm con người - nói đúng hơn là người Việt Nam, vì nước khác mình không rõ - ngu đi, vì nó nâng tính bầy đàn lên một tầm cao mới.

Do cái thuật toán của nó rất dễ dãi để tạo trend ảo kiểu tạo cơn bão trong tách trà. Facebook nó cho phép, một cách không chính thức, các tài khoản clone tạo thành nhóm ảo, bình luận, chia sẻ, like, tim...nói chung là tương tác hoàn toàn ảo. Mình dự là nó cố tình dung túng chuyện đó để kiếm tiền thôi. Chứ nó muốn thì chặn kiểu đó mấy hồi.

Chính đám này âm binh này là một tác nhân tạo sóng truyền thông ảo, có thể một thằng người nó quản cả trăm âm binh, cả biển bò luôn.

Giang Đặng – Chúng ta là bụi sao

 

Cái nghĩa trang nhỏ ở phía Nam Paris này là nơi đi dạo ưa thích của tôi. Bởi nó cho tôi nhiều suy ngẫm, đặc biệt về cách một thành phố ứng xử với cư dân của nó, với thiên nhiên, với quá khứ và tương lai.

Nghĩa trang được thành lập năm 1871, vậy những cây tiêu huyền này đã 150 tuổi ? Có hôm tôi gặp một người đàn ông ngồi bên một ngôi mộ, điện thoại mở loa ngoài, đang phát một bài ca Pháp. Hôm thì có một bà cụ đang lấy nước vào một trong những bình tưới vòi sen mà ban quản lý để ngay ngắn thành hàng ở gần cổng. Nhưng thường thì chả có ai, chỉ có mấy con mèo đen nằm bất động trên mộ đá, dõi theo hành vi của tôi, hoặc lặng lẽ qua đường.

Anh lính trẻ Millet Francois ngã xuống khi mới 19 tuổi (Ảnh 2). Cậu đã chết như thế nào ? Đạn pháo đã nổ trong chiến hào nhầy nhụa bùn đất của cậu ? Hay một viên đạn đã xuyên qua cậu khi cậu đang chạy trên một cánh đồng ? Mẹ của cậu đã sống tiếp ra sao ?

Lê Học Lãnh Vân - Giải Nobel hòa bình

 

Hổm rày, giải Nobel hòa bình được nhắc tới nhiều lần một cách đột biến. Do tò mò, tôi tìm hiểu giải này và xin chia sẻ chút hiểu biết. Trong các giải Nobel, giải Nobel hòa bình luôn là giải gây nhiều tranh luận nhứt.

A) Theo trang nobelprize.org, trong phần Giải Nobel Hòa Bình (The Nobel Peace Prize), có các đoạn dưới đây:

“Ủy ban Nobel Na Uy luôn tin tưởng mạnh mẽ vào các tổ chức quốc tế, từ Liên minh Liên nghị viện đến Hội Quốc Liên và Liên Hợp Quốc” (2). Theo đó, người được giải Nobel hòa bình phải là người tuân thủ, hỗ trợ mạnh mẽ các trụ cột và nguyên tắc của Liên Hiệp Quốc. Theo Hiến chương Liên Hiệp Quốc, “cơ quan này được xây dựng trên nguyên tắc bình đẳng chủ quyền của tất cả các Thành viên”, và không chấp nhận “việc đe dọa hoặc sử dụng vũ lực chống lại toàn vẹn lãnh thổ hoặc độc lập chính trị của bất kỳ quốc gia nào, hoặc bằng bất kỳ cách thức nào” (1). 

Lê Huyền Ái Mỹ - Rất hay!

 

Trong đời làm báo của tôi, ông là nhân vật gây “cảm hứng” nhiều nhứt. Thiệt luôn!

Trước những vấn đề của ngành mà xã hội rất quan tâm, xin hẹn phỏng vấn, gửi câu hỏi phỏng vấn hầu như không có hồi đáp. Cho đến khi nhận được lịch hẹn gửi câu hỏi, báo gửi về sở, chờ mãi vẫn không được. Tiếp tục hối thúc.

Cuối cùng cũng nhận được phúc đáp, trong đó trả lời 3 câu, 5 câu để trống. Những vấn đề cần làm rõ, cần có tiếng nói của ngành cho phụ huynh, học sinh tường tận thì vẫn im bặt. Chúng tôi quyết định đăng nguyên văn. Sáng báo phát hành, nhìn 5 câu hỏi với 5 câu “không trả lời”, tôi sẵn sàng chờ những cuộc điện thoại.

Văn Công Hùng - Ghi chép ngày 22.08.2025

 

Tin sáng

1. Cái phim về công an đang chiếu trên VTV1 á, tối qua nhà cháu ngó tí, thấy buồn cười rất. Bà con thì la làng rồi đi kiện vì CÁ NUÔI LỒNG BÈ CHẾT, nhưng khi quay thì là cá dưới ao, mương...chả thấy lồng với cả bè đâu? Ơ hay ở ngoài gọi như thế là lồng bè. Đã bẩu tốt nhất là không xem để khỏi bực mình, nhưng quả là, nhiều lúc cứ vô tình ghé mắt hihi.

À mà sao thấy dân tới chủ tịch toàn bọn mưu mô xấu xí, tham lam các cái... Bèn.

2. Hai thằng hôm qua tông cảnh sát phải xử chúng tội nặng nhất. Cả nước biết hôm qua như thế nào, sôi lên vì "hợp luyện", mà chúng, phóng xe không mũ, qua hàng loạt cảnh sát như chỗ không người. Nói dại, chúng là khủng bố thì sao nhỉ? Pằng.

3. "Phát hiện tài khoản ảo tung tin bắt cóc trẻ em, kêu gọi từ thiện"- Bọn này cứ chặt đầu này lại mọc đầu khác. Mà giờ vẫn còn shipper với 15 ngàn cũng có người tin, rồi thanh niên, sinh viên vẫn để bị... bắt cóc online? Nói chung, có đi có lại mới toại lòng nhau, he he.

Lưu Trọng Văn - Cái chết của tiến sĩ Hoàng Phương Mai liệu có là bài học cảnh tỉnh giới trí thức nhà nước ?

 

Sự kiện tiến sĩ Hán Nôm Hoàng Phương Mai tự sát ở tuổi 49 làm rúng động dư luận. Vì sao nên nỗi? Chắc phải có uẩn khúc gì ở đây.

Một số người liên quan Viện Hán Nôm cho biết, tiến sĩ Mai có nhiều đơn thư kiện cáo lãnh đạo Viện Hán Nôm gửi lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam. Đúng sai thế nào không rõ, nhưng chính vì những đơn thư kiện cáo này đã góp phần dẫn đến tiến sĩ Mai bị buộc thôi việc với lý do không hoàn thành nhiệm vụ nhiều năm.

Sự kiện đau lòng một người mẹ bị dồn vào chân tường, phẫn uất đã tự sát để lại chồng ốm đau và hai con chưa tự lập, không thể không tạo sóng dư luận.

Đặng Chương Ngạn - Phải chăng khi tiếng nói của lương tri không được lắng nghe, không được ủng hộ...

 

Chúng ta rúng động bởi cái chết của tiến sĩ Hoàng Phương Mai làm việc ở Viện Hán Nôm. Một cái chết đau đớn, tự kết thúc cuộc đời mình ở tuổi 50.

Phải chăng đó là bị kịch của một trí thức ở chính môi trường khoa học, nơi chúng ta vẫn tin không có bi kịch, không có bất công, mọi quan hệ đều tốt đẹp...

Phải chăng đó là một người cô độc khi lên tiếng về vụ việc gây tranh cãi tại Viện Hán Nôm: Một số sách cổ quý hiếm của thư viện bị scan và đưa lên mạng. Thực tế, hành vi này đã xảy ra từ nhiều năm trước, do người khác thực hiện, không phải do tiến sĩ Hoàng Phương Mai. Tuy nhiên, trách nhiệm lại không được quy kết cho thủ phạm thực sự!

Trần Nhã Thụy - Câu chuyện quá buồn

Ở ngoài đời, tôi chưa từng quen biết tiến sĩ Hoàng Phương Mai, nhưng câu chuyện về cái chết của cô, khiến tôi cảm thấy thật đau xót.

Bị cơ quan (Viện Hán Nôm) kỷ luật, cho thôi việc, nhưng cô không đồng tình, gửi đơn khiếu nại lên trên, chờ giải quyết.

Chồng cô, cũng làm chung cơ quan, nhưng bệnh đau, không chia sẻ, gánh vác gì được. Nhà thuê, hai con nhỏ, đứa lớn nhất chỉ vừa 20.

Lê Thiếu Nhơn - Lời xưa vang vọng, người nay muộn phiền...

 

Mấy ngày qua, mình cứ nghĩ vẩn vơ về khái niệm “kinh tế tri thức” khi nghe chuyện nữ tiến sĩ Hoàng Phương Mai tự kết liễu đời mình ở tuổi 49, bỏ lại hai đứa con đang tuổi trưởng thành và người chồng nay ốm mai đau.

Xin được nhắc lại dữ liệu: Tuổi 49, học vị tiến sĩ, làm việc trong môi trường luôn cảm nhận được giá trị tích tụ theo thời gian. Mình tin người phụ nữ ấy có thể cực đoan, có thể cố chấp nhưng chắc chắc không thể nông nổi, không thể hồ đồ.

Tháng 3/2025, tiến sĩ Hoàng Phương Mai bị Viện Hán Nôm cho thôi việc. Không chấp nhận, tiến sĩ Hoàng Phương Mai ngày nào cũng đến Viện Hán Nôm, và ngồi làm việc ở ngay phòng tiếp khách. Tháng 7/2025, Viện Hán Nôm cấm tiến sĩ Hoàng Phương Mai lui tới cơ quan (cũ). Sáng 16/08/2025, gia đình phát hiện tiến sĩ Hoàng Phương Mai đã chọn sự ra đi nghiệt ngã nhất.

Nguyễn Hoàng Ánh - Một chút tấm lòng với tiến sĩ Hoàng Phương Mai

 

Càng biết thêm về câu chuyện của tiến sĩ Hoàng Phương Mai, càng kinh sợ cho một tập thể được mệnh danh là trí thức.

Không những họ từng bước ép em từ một cán bộ nghiên cứu xuống làm thủ thư rồi bắt em thôi việc, mà đến khi em muốn ngồi làm việc ở sảnh chờ, nơi theo nguyên tắc phải mở cửa cho khách, cũng bị họ đuổi.

Các lá đơn kêu cứu gửi lên cấp trên không được hồi âm, lại thêm hoàn cảnh gia đình khó khăn, chồng bệnh nặng bao năm, hai con nhỏ, một mình em chèo chống, đến giờ vẫn ở nhà thuê. Đường cùng, em mới phải chọn cách ra đi như vậy.

Chương trình phát thanh RFI ngày 22.08.2025

 

Phạm Thùy Vinh - Tiễn cháu, tiến sĩ Hoàng Phương Mai

 

1. Ba hôm nay tin cháu Mai tự chọn cách đau đớn kết thúc cuộc đời làm cho những người từng quen biết cháu, cùng làm việc tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm thực sự choáng váng, đau buồn và thương tiếc cháu.

Dù vì bất cứ lý do gì thì chọn kết thúc đau khổ như vậy cũng là dại dột quẫn trí, quá sức chịu đựng của người bình thường.

2.Đầu tháng Năm tôi có chút việc đến cơ quan (nay đã là cơ quan cũ, vì đã hưu trí 5 năm rồi), nhìn thấy cháu Mai ngồi làm việc ở bàn hay tiếp khách ở ngay sảnh cửa vào của cơ quan. Thấy lạ tôi hỏi mấy cháu cơ quan thì biết là Mai bị Viện Hán Nôm cho thôi việc hay là bị kỷ luật cho nghỉ việc vài tháng rồi, nhưng hàng ngày cháu ấy vẫn đến ngồi làm việc cả ngày ở chỗ đó.

Lê Diễn Đức – Bền bỉ nhé, Ukraina ơi !

 

Hãng tin AP cho hay, công ty khởi nghiệp quốc phòng Fire Point của Ukraina đang phát triển tên lửa hành trình FP-5 (còn gọi là Flamingo) với tầm bắn khoảng 3.000 km và trọng tải đầu đạn khoảng 1.150 kg.

Tên lửa Flamingo đã được thử nghiệm và bước vào sản xuất hàng loạt tại một cơ sở ngầm dười đất an toàn ở vùng Carpates của Ukraina, được đưa vào biên chế từ năm 2025, với mục tiêu sản xuất tới 50 chiếc mỗi tháng.

Chính phủ Ukraine đặt mục tiêu sản xuất tới 3.000 tên lửa hành trình và tên lửa drone trong năm 2025, cùng với 30.000 máy bay không người lái (drone) tầm xa.

Văn Công Hùng – Ghi chép ngày 21.08.2025

 

1. "Một chương trình, nhiều bộ sách giáo khoa là tiến bộ"- Vầng nhà cháu vẫn quyết liệt ủng hộ ý kiến này. Nó là văn minh, là khoa học, là xu hướng từ xưa tới nay (trừ... chúng ta một thời gian dài, vừa mở ra đã khép lại). Cám ơn nhà văn Nguyễn Thị Việt Nga, đại biểu quốc hội đã dũng cảm lên tiếng dù Quốc hội đang rục rịch quay lại một bộ sách.

"Với tư cách là người từng công tác trong ngành giáo dục, tôi cho rằng chủ trương một chương trình, nhiều bộ sách giáo khoa là đúng đắn, tiến bộ, phù hợp với kinh nghiệm của nhiều nước có nền giáo dục phát triển trên thế giới. Nhiều nước đã giao quyền cho các trường, thậm chí cho giáo viên để tự lựa chọn sách giáo khoa dạy từ lâu"- Bà Nga nói.

2. "Vì sao diễn viên đi chấm thi hoa hậu nhiều thế ?"- Hơ hơ hỏi... Ban tổ chức chứ ? "9 giám khảo Hoa hậu Văn hóa Việt Nam 2025 thì có 5 diễn viên gồm các NSND : Trần Nhượng, Nguyễn Hải, Trung Hiếu, NSƯT Quang Tèo và diễn viên Thanh Hương. Trong đó Trần Nhượng đã chấm vài chục cuộc thi hoa hậu".

Bông Lau – Cớm bạn dân

 

Thủ đô Washington DC có hàng chục cơ quan công lực của thành phố và liên bang trộn lẫn vào nhau.

Khu vực gần Tòa Bạch Ốc là nơi xạ thủ làm việc thường thấy các nhân viên sắc phục như Cảnh sát thành phố (DC Police), Cảnh sát Công viên (Park Police), Mật Vụ đồng phục (US Secret Service hay USSS). Còn cớm chìm hay FBI thì ít khi thấy trừ phi mình làm loạn.

Đây là khu vực du lịch nên rất an ninh nên chỉ thấy Cảnh sát thành phố và Mật Vụ đồng phục USSS. Mật vụ là một cơ quan liên bang lớn có nhiều bộ phận như các đơn vị bảo vệ yếu nhân mặc vét đeo kiếng đen như điệp viên, đặc nhiệm tác chiến trang bị tận răng rất ngầu, Mật vụ đồng phục v.v…

Trần Nhã Thụy - Đời có tên tụi mình

 

Ngồi nhấm nháp café, tay bâng quơ cầm lên một cuốn sách cũ, chợt giật mình như bị điện giật, khi thấy “Đời có tên tụi mình”.

Tập truyện ngắn của nhà văn Võ Phi Hùng, Nhà xuất brn Thuận Hóa năm 1992. Biên tập và trình bày cuốn này là nhà thơ Trần Nhật Thu. Cả hai bậc đàn anh, đồng nghiệp một thời của mình ở tuần báo Văn nghệ TPHCM, giờ cũng đã là người thiên cổ.

Nhà văn Võ Phi Hùng mất năm 2011. Nhà thơ Trần Nhật Thu mất trước đó, năm 2008. Võ Phi Hùng mất năm 63 tuổi. Trần Nhật Thu mất năm 64 tuổi.

Võ Hồng Phúc – Tản mạn xung quanh lễ kỷ niệm 80 năm thành lập Chính phủ

 

Ngày 20/08/2025, chúng tôi được dự lễ kỷ niệm 80 năm thành lập Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đây là lần đầu tiên Chính phủ tổ chức lễ kỷ niệm thành lập. Đây là dịp cho những người tiền nhiệm chúng tôi gặp nhau ôn lại những câu chuyện xưa, có vui có buồn !

Bước vào hội trường, tôi gặp lại anh Đỗ Trung Tá, anh Cao Sĩ Kiêm, chị Trần Thị Trung Chiến. Chúng tôi kéo nhau ngồi cùng dãy ghế. Đến hơi sớm nên tha hồ ôn lại chuyện xưa. Anh Kiêm hơn tôi 4 tuổi, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương từ khóa 6, đến khóa 7 là chính thức, cùng chung với nhau khóa 8, đến Đại hội 9 anh ấy nghỉ, chuyển sang công tác ở các Hội.

Với anh Kiêm chúng tôi nhắc lại kỷ niệm chuyến đi thăm Tây Âu lần đầu tiên của Thủ tướng Võ Văn Kiệt tháng 6/1993. Tháp tùng Thủ tướng có các anh : Nguyễn Đức Bình, Nguyễn Mạnh Cầm, Đậu Ngọc Xuân, Lê Văn Triết, Lê Xuân Trinh, Cao Sĩ Kiêm và tôi. Anh Nguyễn Đức Bình đi với danh nghĩa Cố vấn chính trị của Thủ tướng. Các anh ấy là cấp Bộ trưởng và cao hơn. Chỉ có tôi là cấp thứ trưởng, trẻ tuổi nhất.

Mai Bá Kiếm – Tựa tối nghĩa

 

Đọc tựa bài "TPHCM mới như cỗ xe tam mã, ngựa nào cũng khỏe nhưng chạy ra 3 hướng thì rất nghiêm trọng", tôi không hiểu phóng viên muốn nói gì ?

Bởi, xe tam mã (troika) là xe ngựa đặc trưng của Nga, được kéo bởi ba con ngựa cùng lúc, được buộc vào cùng một bộ dây cương. Với con giữa khỏe nhất, kéo chính - như cán bộ đường lối, hai con còn lại kéo chếch ra hai bên, để tăng lực kéo vừa ổn định (giảm lắc lư) xe kéo.

Đọc xuống thân bài mới biết phóng viên trích câu của kiến trúc sư Nguyễn Trường Lưu để đặt tựa. Mà trong ngữ cảnh này, không nên dùng tích xe tam mã, vì ba con bị điều khiển bởi cùng một dây cương, nên chúng không thể tách rời ba hướng theo thể thức "thi thành án" tứ mã phân thây !