Tin tức, bình luận, phóng sự, hậu trường chính trị quốc tế
Anh đã đọc những dòng trạng thái của các em hôm nay.
Những clip quay vội ở sân bay, ở nhà ga - ba lô trên vai, vé máy bay trong tay, mặt ai cũng cố giữ bình thản mà ánh mắt không giữ được vẻ bình thường. Tiếng máy bay ầm ù phía sau. Ánh mắt nhìn vào ống kính như muốn nói điều gì mà không tìm ra chữ...
Các em vào Saigon theo lệnh triệu tập của tòa soạn. Lần cuối.
Tôi đến với nghề báo từ năm 1978.
Ngày ấy, khi còn chưa kịp hoàn tất bài thi tốt nghiệp tại trường Mỹ thuật TPHCM, tôi đã nhận quyết định phân công về báo Tuổi Trẻ. Bước chân vào tòa soạn với tất cả sự bỡ ngỡ của tuổi đôi mươi, người đầu tiên để lại trong tôi ấn tượng sâu sắc về một trái tim nhiệt thành với nghề chính là anh Võ Như Lanh - Tổng Biên tập lúc bấy giờ.
Từ cột mốc ấy, cái nghiệp và cái duyên đã gắn chặt với nhau, để rồi gần nửa thế kỷ qua, tôi không chỉ làm nghề mà còn có cơ hội chứng kiến sự trưởng thành của báo chí thành phố từ rất gần.
Tối nay, Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam, ông Julien Guerrier, tổ chức một cuộc gặp thân mật với cánh báo chí tại nhà riêng của ông.
Năm nào cũng có cuộc gặp trước Ngày Báo chí 21/6 nhưng năm nay, ông tổ chức sớm hơn thường lệ. Không ai nói ra, nhưng nhiều người trong căn phòng hiểu rằng, đây có thể là lần cuối chúng tôi gặp nhau với tư cách đồng nghiệp báo chí.
Sau đợt tinh gọn, nhiều tờ báo sẽ thay đổi. Có những cơ quan báo chí không còn tồn tại dưới tên gọi cũ. Có những phóng viên sẽ chuyển nghề. Có những người đã dành cả tuổi trẻ cho một tòa soạn nhưng rồi phải chọn một con đường khác.
Được biết, ngày 02/07/2026, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TPHCM sẽ phát hành số báo đầu tiên của kỷ nguyên mới trên lãnh vực truyền thông.
Nghe nói, ngày 15/06/2026 hay 30/06/2026, (ngoài SGGP, VOH, HTV, Tuổi Trẻ Online) tất cả manchette báo thuộc TPHCM dù danh tiếng, từng phát hành nửa triệu bản/lần/ngày, sẽ ngưng xuất bản, tức là trước hoặc sau kỷ niệm lần thứ 101 của Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026). Từ tổng biên tập đến phóng viên của nhiều tờ báo được đình bản chắc sẽ nghĩ ngày đóng cửa báo là môt kỷ niệm buồn !
Nhưng theo tôi, sự "xáo trộn" quá lớn này là Vô Thường, là luật biến đổi không ngừng, không có gì tồn tại vĩnh cửu hay đứng yên một chỗ của vạn vật. Mọi sự vật, hiện tượng, cảm xúc và hoàn cảnh đều sinh ra, phát triển, thay đổi rồi tan biến.
Cũng những ngày tháng Sáu, cách đây tròn 30 năm, mình đặt chân vô Sài Gòn. Một người quen đưa mẫu đăng tuyển phóng viên của báo Phụ Nữ TPHCM, mình gọi điện về nhà nhờ lo hồ sơ, bằng đại học còn chưa kịp có, chỉ là giấy chứng nhận đã tốt nghiệp.
Ngày phỏng vấn, đông đến nỗi phải mượn sảnh của Nhà văn hóa Phụ nữ cạnh bên để tổ chức. Mình không biết mặt mũi tờ báo ra sao, chỉ biết trả lời theo hiểu biết. Rồi làm bài. Ra về, với tâm trạng như vừa xong một việc… cho vui.
Ấy vậy mà có trong danh sách (đăng trên báo) đi tiếp. Rồi trải qua lớp học căn bản với các thầy cô giáo là những nhà báo lẫy lừng (mãi sau này mới biết chứ đó là nhà báo Trần Trọng Thức, Nguyễn Sơn…) và thi nhau ai viết nhiều bài được đăng thì được nhận. Mọi thứ công khai, rõ ràng.
Mấy ngày tới, có thể plo.vn sẽ đăng bài cuối cùng. Tôi không biết bài đó viết về chuyện gì. Nhưng tôi biết, dù đề tài là gì, nó vẫn sẽ mang cái hơi thở quen thuộc của một tờ báo từng có thói quen rất kỳ lạ: đi ngược dòng.
Ngược dòng dư luận. Ngược chiều đám đông. Ngược cả những gì người ta ngại nói.
Và hôm nay, tôi muốn đi ngược một lần nữa, không viết bài tổng kết thành tích, không lên danh sách cống hiến, mà chỉ kể lại cái ngày tôi tìm đến số 470 Nguyễn Tri Phương, Quận 10, hồi cuối thế kỷ trước, mà không ngờ đó là ngày đầu tiên của mười sáu năm sau đó.
Một căn nhà hai tầng cũ kỹ và một ông già đen trũi
Hai hôm nay, thân hữu chia sẻ nhau nỗi niềm, có lẽ nào sớm chia tay một loạt tờ báo thành phố mình đã gắn bó với người đọc, người xem mỗi sáng, mỗi giờ ?
Thương và lo không chỉ công sức bao thế hệ làm báo, cho dù là báo công lập, chuyển đi đâu, giữ gìn thế nào ? Tại sao phải thế ? Có giải pháp nào tốt hơn ?
Mà còn buồn và cám cảnh cả một dây chuyền công nghiệp nhựt trình từ nhà báo, cho dù biên chế hay cộng tác nhà nghề và tài tử, đến nhà in và người bán báo, kể cả người thiết kế và nhân viên lấy quảng cáo, rồi sẽ tinh giản thế nào ? Có còn dư địa kiếm sống nào khác ?
Mấy năm trước, các website đã âm thầm đóng lại khi các tờ báo chủ sở hữu các website đó phải dừng hoạt động theo quy hoạch báo chí. Lúc đó, nhiều người quan tâm tới câu chuyện nhân sự, bộ máy hay thương hiệu của tờ báo.
Nhưng tôi lại nghĩ tới một chuyện khác : Hàng chục nghìn/hàng trăm nghìn bài báo mà các tờ báo đã xuất bản trong nhiều năm, kể từ khi Việt Nam kết nối Internet năm 1997 sẽ đi đâu ?
Trong số đó có những cuộc tranh luận chính sách, những hồ sơ doanh nghiệp, những dự án đầu tư, những câu chuyện về khu vực kinh tế tư nhân thời kỳ đầu, và vô số lát cắt đời sống xã hội của một giai đoạn phát triển rất đặc biệt của đất nước.
Gã không bàn về chuyện sắp xếp báo chí ở Sài Gòn đúng trật thế nào.
Nhưng gã nghĩ nghề nào cũng cần người có tâm, có tài. Tinh gọn gì cũng được những người có tâm có tài phải được trọng dụng. Một khi người có tâm có tài không được trọng dụng thì chắc chắn việc sắp xếp, tinh gọn đã thất bại.
Riêng chuyện các báo của Sài Gòn nhập vào báo Sài Gòn Giải Phóng, nên chăng báo SGGP đổi tên thành “Báo Sài Gòn”hoặc “Thời báo Sài Gòn”thì vừa gọn.
Tôi nhớ đến một chi tiết trong cuốn Quyền lực thứ Tư (xuất bản 1996). Trong một hội trường đầy những nhân vật quyền lực nhất đất nước, người ta nhìn thấy các chính khách, các nhà tài phiệt, những người điều hành bộ máy nhà nước. Rồi ánh mắt hướng lên khu vực dành cho báo chí.
Khi ấy có người nhận ra rằng những con người đang ngồi lặng lẽ với cuốn sổ và cây bút kia không sở hữu quân đội, không có cảnh sát, không có quyền lực hành chính, nhưng lại có khả năng ảnh hưởng đến tất cả những thứ đó.
Và từ đó xuất hiện khái niệm “quyền lực thứ tư”.
Thấy nhiều người đang than khóc cho ngày buồn của nền báo chí thành Hồ.
Thật ra cái nền báo chí lẫy lừng của vùng đất này đã chết kể từ sau năm 1975.
Nó đã chết khi không còn Sóng Thần, Chính Luận, Sống, Con Ong, Dân Chủ, Trắng Đen, Tia Sáng … của các tư nhân chống cộng thân chính quyền như Chu Tử, Duyên Anh … đối kháng lại với Tin Sáng, Đối Diện, Trình Bày, Đất Nước … của các tư nhân thân cộng đối lập với chính quyền như Ngô Công Đức, Nguyễn Ngọc Lan, Chân Tín, Lý Quý Chung …
Chiều qua, trên nhiều trang Facebook của các nhà báo kỳ cựu, xuất hiện cùng một dòng trạng thái : “Một ngày buồn cho báo chí TP Hồ Chí Minh”.
Có người đăng lại ảnh tòa soạn cũ đã gắn bó gần hết đời nghề. Có người nhắc tên những tờ báo, từng là một phần ký ức của Sài Gòn suốt nhiều thập niên. Cũng có người chỉ để lại một dấu chấm lửng rất dài, như thể chính họ cũng chưa thật sự gọi tên được cảm giác đang diễn ra bên trong mình.
Nhưng điều khiến nhiều người làm báo buồn không hẳn nằm ở chuyện vài cơ quan báo chí có thể biến mất sau một đợt sáp nhập. Cái khiến người ta bất an hơn nằm ở cảm giác một thời kỳ đang khép lại.
1) Anh em làm báo đang khóc như mưa vì sáp nhập và giải thể các tờ báo. Họ khóc vì sợ thất nghiệp, mất việc thay vì khóc cho một nền báo chí đang tắt thở vì bị bóp nghẹt để trở thành cái xác sống công cụ.
2) Bản chất của tin tức báo chí là lan truyền, và đó cũng là mục đích của người sản xuất tin. Tin tức chỉ bán một lần và sau đó nó thuộc về đại chúng. Nếu không được lan truyền tự do, tin tức sẽ chết ngắc.
Vì vậy, không ai xin phép người sản xuất tin để lan truyền tin tức, cho nên điều luật phạt tiền nếu sử dụng tin tức báo chí mà không xin phép người chủ quản là hết sức tào lao.
“Một ngày buồn cho báo chí TPHCM” là một câu cảm thán.
Xa hơn một chút, “Cơn ớn lạnh chạy dọc sống lưng làng báo.” cũng là một câu cảm thán.
Nhưng xa hơn một chút nữa, ngày mà cán bộ nhân viên báo Sài Gòn Tiếp Thị đặt một vòng hoa tang tiễn đưa một thương hiệu từng gắn bó rồi bị xóa sổ. Nó lại tiếp tục tái sinh cũng cái tên đó nhưng con người cũ đã thành danh, góp tiếng cho tờ báo không còn.
Ơ, hơn 2 năm nay, cơ man ban ngành tinh gọn, sáp nhập, giải thể, không ít lời cổ võ rằng, gọn để tinh - tinh để mạnh. Nhẽ chỉ là chuyện nhà người.
Mà ngó xuống coi chuyện nhà người, địa bàn phình to ra nhưng nhân sự cũng bấy nhiêu, lương chưa thấy tăng, mà phải làm cho ra sản phẩm, có kết quả.
Đến như thân làm tới… lãnh đạo phường, xã sau sáp nhập, là to phải biết. Mà mới hôm qua còn nghe sẽ phải đánh giá lại đội ngũ lãnh đạo phường xã để tái bố trí, sắp xếp cho hợp lý, hiệu quả hơn.
Hôm nay, thông tin về việc một số báo ở TP Hồ Chí Minh bị giải thể, gây tiếc nuối nhất định với nhiều người yêu mến, thường xuyên đọc các tờ báo này.
Cá nhân tôi cũng thấy hơi tiếc vì một số tờ như báo in của Tuổi Trẻ hay Pháp Luật TPHCM, cơ bản họ còn có nhiều nhà báo còn làm báo nghiêm túc, có nghề.
Nhưng đáng tiếc nhất, trong khi các cơ quan báo đó bị dẹp thì còn vô số các tạp chí, trang tin nhỏ nhỏ trong thời điểm này, phóng viên của họ vẫn đánh đấm, làm tiền doanh nghiệp theo kiểu bẩn thỉu còn rất nhiều.
Một trong những việc có ý nghĩa tích cực nhất của tân Thủ tướng Lê Minh Hưng là ký quyết định giải thể, giải tán, chấm dứt hoạt động của Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia (đương nhiên kể cả các ban cấp dưới của ủy ban này ở địa phương).
Trong bao nhiêu năm, nó đã tồn tại nhưng an toàn giao thông rất tệ, thậm chí tai nạn giao thông rất nhiều, rất nghiêm trọng.
Những nhiệm kỳ chính phủ và thủ tướng trước đều thấy cả biết cả nhưng lờ đi, không có động thái nào xử lý tích cực.
Tôi đề nghị công an, nhất là Cục An ninh mạng (A05), điều tra và khởi tố báo Dân Trí, tổng biên tập báo và phóng viên Tuấn Sơn (trên báo ghi là N. Tuấn Sơn) về tội vô đạo đức, phỉ báng dân tộc, con người và đất nước Việt Nam.
Vì lý do gì thì các vị cứ đọc báo Dân Trí là rõ.
Cần cảnh cáo những người có trách nhiệm của Bộ Thông tin truyền thông (nay thuộc Bộ Khoa học-Công nghệ), Ban Tuyên giáo, Hội Nhà báo Việt Nam và cơ quan chủ quản báo Dân Trí về sự vô trách nhiệm gây tổn hại cho phẩm chất của người Việt Nam.
Ngày 20-03-2025, Trump sẽ ký sắc lệnh hành pháp để thực hiện việc giải thể Bộ Giáo dục.
Bộ trưởng Bộ Giáo dục Linda McMahon đã được Trump yêu cầu thực hiện "mọi bước cần thiết nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc đóng cửa Bộ Giáo dục và trả lại thẩm quyền giáo dục cho các tiểu bang". Đây là động thái mới nhất mà Trump thách thức nhánh lập pháp và lạm quyền hành pháp của tổng thống.
Bộ Giáo dục (DoE) từ lâu đã là mục tiêu của giới chính trị gia bảo thủ. Trong nhiều năm, các ứng cử viên tổng thống, giới nghiên cứu độc lập (think tank) và các nhà lập pháp Cộng hòa (GOP) đã kêu gọi dẹp tiệm DoE. Tháng 2-2025, nhóm nghiên cứu độc lập Institute of Education Sciences (IES) thuộc DoE đã bị đóng cửa.
(AFP 15/03/2025) Chính quyền tổng thống Donald Trump ngày thứ Bảy 15/03 đã cho các nhà báo của đài Tiếng nói Hoa Kỳ và các đài phát thanh khác do Hoa Kỳ tài trợ nghỉ việc, đột ngột cho ngưng hoạt động các phương tiện truyền thông từ lâu vẫn là chủ chốt để chống lại các cuộc tấn công thông tin của Nga và Trung Quốc.
Hàng trăm nhà báo và các nhân viên khác của đài Tiếng nói Hoa Kỳ (VOA), Châu Á Tự do (RFA), Châu Âu Tự do (RFE) và các đài khác đã nhận được email vào cuối tuần, thông báo cấm họ vào văn phòng, và phải giao nộp thẻ nhà báo, điện thoại được cấp cũng như các thiết bị khác.
Trump, vốn đã làm rỗng ruột cơ quan viện trợ Mỹ và bộ Giáo dục, hôm thứ Sáu công bố một sắc lệnh xếp Cơ quan Truyền thông Toàn cầu Hoa Kỳ (USAGM) vào danh sách « các thành phần của một bộ máy liên bang quan liêu mà tổng thống đánh giá là không cần thiết ».
