Tin tức, bình luận, phóng sự, hậu trường chính trị quốc tế
Hôm nọ trong chuyến vào TPHCM, tôi đã dành một buổi sáng tới tượng đài kỷ niệm các nạn nhân tử nạn vì dịch Covid-19, năm 2021.
Đến 43 ngàn nạn nhân đã tử vong!
Mà tuyệt đại đa số là họ đã chết oan. Họ đã chết vì đường lối chống dịch sai lầm!
Tôi tới một mình.
Và ngồi ngẫm nghĩ mãi.
Năm 1984, dưới triều đại của các ông Lê Văn Lương - bí thư, Trần Vĩ - chủ tịch Hà Nội và Nguyễn Văn Hiếu - bộ trưởng bộ Văn hóa, một quyết định được đưa ra: Phá bỏ Nhà bia tưởng niệm Alexandre de Rhodes để xây dựng Tượng đài "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” nhân kỷ niệm 30 năm ngày tiếp quản Hà Nội.
Nhà bia tưởng niệm Alexandre de Rhodes bên Hồ Gươm, được khánh thành lúc 5 giờ chiều 29/05/1941. Do kiến trúc sư Joseph Lagisquet thiết kế, theo phương đình bốn mái hài hòa với quần thể kiến trúc dân tộc của Hà Nội bên Hồ Gươm như cầu Thê Húc, đền Ngọc Sơn, đền Bà Kiệu và tháp Rùa.
Tấm bia đá bên trong khắc bằng ba ngôn ngữ Việt, Pháp, Hán ghi công lao của Alexandre de Rhodes trong việc góp phần sáng tạo chữ Việt ngày nay.
Mấy hôm nay dư luận xã hội trao đổi nhiều về bức tượng khai phóng của Trường Đại học Tân Tạo đặt tại xã Đức Hòa tỉnh Tây Ninh. Hình ảnh người phụ nữ trên bức tượng mô phỏng hình tượng Nữ thần Tự Do tại New York, Mỹ ; nhưng lại nhìn na ná hình ảnh bà Đặng Thị Hoàng Yến, là một doanh nhân giàu có chủ sở hữu và quản lý trường Đại học Tân Tạo hiện nay định cư tại Mỹ.
Phần chân đế của bức tượng gây phản cảm về việc mô phỏng một công trình kiến trúc nhằm tôn vinh lãnh tụ được nhân dân Việt Nam và cộng đồng quốc tế trân trọng ghi nhận công lao vĩ đại của Người.
Trước phản ứng của dư luận, Ủy ban nhân dân xã Đức Hòa đã nhanh chóng vào cuộc. Thông tin cho biết sự vi phạm quy định của pháp luật trong xây dựng công trình này của Tập đoàn Tân Tạo. Và Tập đoàn Tân Tạo đã khắc phục sai phạm đang tháo dỡ công trình bức tượng "khai phóng'.
Báo Tiền Phong đưa tin dừng thi công, lập biên bản xử lý tượng "Nữ thần Khai phóng" của bà Đặng Thị Hoàng Yến sau phản ứng của dư luận. Bức tượng "thần sầu" này được xây dựng trong khu đô thị E.CityTân Đức, do Tập đoàn Tân Tạo đầu tư xây dựng.
Dư luận phản ánh bức tượng là sự cóp nhặt ý tưởng từ tượng Nữ thần Tự Do của Mỹ và được "Việt hóa", trông giống chủ nhơn của nó, bà Đặng Thị Hoàng Yến - một phụ nữ cũng khá đẹp và quyền lực.
Bà Đặng Thị Hoàng Yến hiện là Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc của Tập đoàn Tân Tạo (ITA).
Tập đoàn Tân Tạo và Trường Đại học Tân Tạo đã khánh thành Tượng Nữ thần Khai phóng tại E City Tân Đức. Công trình được giới thiệu là biểu tượng của triết lý giáo dục khai phóng và khát vọng xây dựng một đô thị tri thức hiện đại.
Điều khiến nhiều người chú ý lại không hẳn là ý tưởng “khai phóng”, mà là diện mạo của bức tượng.
Ngắm kỹ, không ít người có cảm giác gương mặt này quen quen: Từ khuôn mặt tròn đầy, vầng trán cao, nụ cười mỉm với khóe miệng rất đặc trưng, đến đôi mắt và hàng chân mày đều gợi liên tưởng đến bà Đặng Thị Hoàng Yến - Chủ tịch Tập đoàn Tân Tạo, người sáng lập Trường Đại học Tân Tạo, hiện thường trú tại Hoa Kỳ.
Sáng Nam Sài Gòn, Hoàng Hưng, Đặng Ngọc Tùng và gã bên ly café.
Chuyện liên quan đến Hoàng Sa, Trường Sa. Ông Tùng kể khi là chủ tịch Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, ông đã nghe công nhân đánh bắt cá phát hiện tàu Hải quân của ta bị chìm gần đảo Gạc Ma, trong đó có xác của một số chiến sĩ Hải quân của ta hy sinh khi bảo vệ Gạc Ma. Ông kiến nghị các cấp lãnh đạo liên hệ Trung Quốc để đưa di hài các liệt sĩ về với người thân.
Rất tiếc phía Trung Quốc cho rằng “chưa đến thời điểm thích hợp”. Mà thời điểm nào sẽ thích hợp thì không thể biết. Vì canh cánh trong lòng thương các liệt sĩ vẫn vùi xác ở Biển Đông, ông Tùng đã lập dự án xây Đài Tưởng niệm các liệt sĩ hy sinh ở Gạc Ma do Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam chủ trì.
Trong trường Đại học Bách Khoa Hà Nội có cái tượng đài này, tưởng nhớ các sinh viên Bách Khoa lên đường đi B, gọi là đi đánh Mỹ, nhưng thực tế là đánh cả "Ngụy" chứ đâu có chừa.
Khi sinh viên làm tốt nghiệp thì đem hoa ra đây đặt, coi là tri ân thế hệ sinh viên cha anh đi trước đã hy sinh vì Tổ quốc. Thấy bảo là sinh viên tốt nghiệp thì lấy luôn bó hoa của mình được tặng đem ra đây, chắc có phong trào vậy, gần đây mới có chứ hồi xưa không thấy.
Tượng đài kiểu này thì có lẽ trường đại học nào ở ngoài Bắc cũng có thể có. Muốn dựng hay không thôi. Vì sinh viên trường nào mà chả đi bộ đội như vậy.
Việc dùng hình ảnh giọt nước mắt làm tượng đài tưởng niệm các nạn nhân Covid là sự chọn lựa tuyệt vời và đúng đắn.
Giọt nước cũng giống như: Ngọn lửa, chim bồ câu, hoa sen, bàn tay, con ngựa, con rồng, ngôi sao, quả địa cầu … là những biểu tượng phổ biến trên toàn thế giới được chọn làm tượng đài hay phù điêu.
Vấn đề là vận dụng biểu tượng đó vào nội dung cụ thể muốn nói đến như thế nào, qua biểu tượng đó sáng tạo lại như thế nào, và cuối cùng là làm có đẹp không.
Giọt nước mắt đau lòng…
Chị ruột của tôi mất bất ngờ vì covid. Tôi là người lau mặt, lau tay cho chị, đưa chị lên xe của đội công tác xã hội đến lò thiêu trong cô độc một mình. Chứng kiến thân xác chị phải chịu kéo lê trên tấm drap giường từ phòng ngủ ở lầu 3 xuống đất, đầu va đập vào từng bậc thang, do chị nặng cân quá.
Chết trong đêm, sáng ra mới phát hiện nên xác cũng trương cứng, các bạn công tác xã hội khiêng xuống không nỗi, băng ca xoay chuyển trên cầu thang rất khó. Cũng không thể yêu cầu ai tiếp xúc trực tiếp với xác chị như bản thân mình để đưa chị xuống, lòng tôi đau như cắt, ám ảnh thành vết cắt đến giờ.
Chúc mừng điêu khắc gia Phạm Văn Hạng với tác phẩm điêu khắc Tâm hoa vọng tưởng-Lệ vương nghĩa tình tưởng nhớ đồng bào mất vì Covid, tại Công viên số 1 Lý Thái Tổ.
Anh Phạm Văn Hạng nói về thiết kế hình khối biểu trưng giọt nước như sau :
"Thiết kế hình giọt nước tượng trưng cho giọt nước mắt dành cho những đồng bào đã hy sinh trong đại dịch Covid-19. Còn hình trái tim khi nhìn vào giọt nước có ánh sáng chiếu qua tượng trưng cho tình người, cho sự chia sẻ, đùm bọc của mọi người dân thành phố, chung tay cứu người của lực lượng y bác sĩ, lực lượng chức năng để cùng vượt qua đại dịch. Với tôi, đây là một trong những ý tưởng thiết kế để đời".
Sáng nay nghe tin người ta đang đập phá những ngôi biệt thự cổ ở trong khu nhà số 1 Lý Thái Tổ. Thật đau lòng.
Tôi có viết một bài góp ý về dự án xây dựng công viên và tượng đài tưởng niệm những nạn nhân đại dịch Covid 19 ở địa chỉ này. Bài đăng ở báo Công An Thành phố ngày 13.11.2025. Bài chưa ráo mực mà những biệt thự xưa cả gần thế kỷ đã bị đập bỏ không thương tiếc. Đó là di tích kiến trúc và cũng là dấu tích lịch sử của thành phố này.
Sao chính quyền ham đập bỏ những di tích của Sài Gòn quá vậy ? Một thành phố đã mất tên và đang mất dần những dấu tích. Thật đáng buồn. Xoá đi những kỷ niệm của một nơi chốn đã nổi tiếng một thời cũng là một điều không nên làm. Một xã hội văn minh và có văn hoá phải biết gìn giữ những công trình người xưa để lại.
- Dư luận đang bức xúc, bày tỏ sự không đồng tình, thậm chí phẫn nộ việc tỉnh Phú Thọ, cụ thể là lãnh đạo tỉnh, công bố chủ trương của tỉnh là xây dựng tượng đài cụ Hồ trong khu di tích quốc gia đặc biệt Đền Hùng.
Vụ này rất phức tạp, nếu bàn cho ra nhẽ phải vài trang, nên tôi không nói ở đây. Nhưng mọi người cần hiểu rằng mắng đám lãnh đạo tỉnh Phú Thọ thì chưa chính xác.
Chỗ ấy là di sản quốc gia, phải tầm quốc gia, thậm chí cấp cao nhất, mới có quyền quyết định. Đám Phú Thọ tuổi gì mà dám làm càn, mà tự ý, cầm đèn chạy trước ô tô. Nó chỉ tuân lệnh thôi.
Khi đến ngôi làng cổ Hallstatt (Áo), tôi bị “đứng hình”. Không chỉ bởi vẻ đẹp cổ tích của nó mà từ đầu làng, có một vách đá nhỏ nằm khiêm nhường, trên ấy ghi tên những cư dân của làng đã mất. Một nhành hoa nhỏ cắm lên. Trang nhã. Và tự mình thấy cần dừng lại một chút. Trang nghiêm.
Hay trong những ngày này, thử vào trang web của The National Covid Memorial Wall (UK), nơi có bức tường in 150.000 trái tim được vẽ bằng tay, tượng trưng cho chừng ấy con người đã mất vì Covid-19. Cư dân, du khách đi dạo, hay có người dừng lại đọc thông tin trên tấm bảng nhỏ.
Có lẽ, trong hình dung, tôi cũng nghĩ về cái vụ “xây đài tưởng niệm” trong khu vực sẽ làm công viên ở số 1 Lý Thái Tổ trên tinh thần ấy nên không nghĩ nó… căng đét dữ thần !
1. Trương Châu Hữu Danh viết bài phản đối việc xây đài tưởng niệm nạn nhân Covid-19, nhưng để ngỏ một chi tiết rất “xốn” - những hũ tro cốt vô danh của những nạn nhân Covid-19 trong một ngôi chùa.
Tức là đang có những gia đình mất người thân mà không đóng lại được cảm giác mất mát.
2. Bình luận dưới bài “đừng tưởng niệm tuyên truyền” của tôi cũng có vài ý kiến khác hoài nghi về xây tượng đài. Tôi đoán rằng họ đã bội thực với tượng đài tuyên truyền - từ Lê-nin, Thánh Gióng đến Mẹ Suốt, Mẹ Nhu.
Nửa tháng trước, tôi ghé một ngôi chùa ở Long An. Phía sau chùa có một cái lò thiêu và một căn phòng để tro cốt những người không có thân nhân. Thấy không khí quá lạnh lẽo, tôi bước vô đốt nhang.
Bên trong có bảy bát nhang nằm rải rác. Thường thì gần bát nhang sẽ có hộp quẹt, nhưng tôi không thấy cái nào nên phải ra ngoài mượn. Nhang thì lâu không có người đốt, một số cây đã lên mốc trắng. Tôi lựa 21 cây còn nguyên, phủi sạch mốc rồi đốt.
Trong căn phòng ấy, rất nhiều hũ cốt “vô danh” – phần lớn mất trong dịch Covid-19. Có lẽ đã lâu không nhang khói gì.
Cái đêm trước ngày TPHCM mở phong tỏa, người dân Sài Gòn đã lũ lượt ra các cửa ngõ đi các nơi chờ “thoát chốt tìm đường về quê”.
Tối đó tôi đọc bài thơ “Đêm nay quỳ lạy cùng nhau” của anh Trần Nhã Thụy mà bần thần rất lâu. Dòng người ấy chính là lực lượng lao động đã góp phần tạo nên một thành phố hoa lệ. Nhưng hoa cho ai còn lệ lại dành cho họ. Tôi viết bài về cuộc chảy máu nhân lực, chảy máu chất xám không dễ gì hồi phục của TPHCM cũng trong đêm ấy.
Không sống trong “bốn bề rào giăng” với đường phố không người, chỉ có tiếng còi cứu thương; sẽ rất khó để những người các nơi khác hiểu điều đó có nghĩa là gì. Khi dìu hay khiêng một ai đó đi khỏi nơi trú ngụ, nào có biết mất còn? Đến khi nhận lại hũ tro cốt mới biết xa rời vĩnh viễn người thân mà thậm chí không có vành khăn sô, đớn đau làm sao.
Gã có tư duy khác. Cần có biểu tượng tưởng niệm các nạn nhân chết dịch Covid thay vì tượng đài bề thế. Ở đó nỗi đau, sự thương cảm phải đồng hành cùng bài học. Bài học mới luôn nhắc nhở các thế hệ làm sao tránh được những đau xót mất mát kia.
Theo gã khu đất trước hết phải là khu công viên đẹp, xanh, trong lành, con người thân thiện với động vật, cây xanh, và với nhau : Không khí trong lành và tâm bình yên.
Chính không khí trong lành và tâm bình yên là bài học lớn nhất để đẩy lùi các nạn dịch, nỗi đau ấy.
TPHCM đã mất nhiều người nhất, theo nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, vì đại dịch Covid. Mất do nhiễm bệnh Covid, mất do sốc phản vệ vaccine, mất do các nguồn lực tập trung chống dịch nên các điều kiện chăm sóc y tế cho bệnh khác cũng nhiều.
Và mất người theo nghĩa chảy máu nguồn lực, chảy máu chất xám khi những dòng người lũ lượt về quê khi thành phố gỡ phong tỏa.
Trong hoạn nạn thấy nghĩa tình là miêu tả chính xác nhất về những ngày người Sài Gòn đối diện tử thần giữa cuộc phong tỏa lớn nhất, kéo dài nhất nước và bị thương cũng nhiều nhất.
Bộ Quốc phòng vừa chỉ đạo khẩn cấp xây dựng công trình khu biểu tượng ghi nhận sự hỗ trợ, giúp đỡ của các nước trong các cuộc kháng chiến của Việt Nam : Một biểu tượng chung về sự giúp đỡ, hy sinh của chuyên gia quân sự của các nước.
Tượng đài tri ân chuyên gia quân sự các nước Nga, Trung Quốc, Lào, Campuchia, Cuba chất liệu bằng đồng do các nước phác thảo và thi công, hoặc do phía Việt Nam thi công theo đề nghị của từng nước.
Bức phù điêu chất liệu bằng đá xanh nguyên khối do Việt Nam phác thảo và thi công... Xung quanh công trình là không gian cây xanh, thảm cỏ, kinh phí chưa được tiết lộ, nhưng không nhỏ.
Cơ quan chức năng tỉnh Khánh Hòa đã bác ý tưởng của doanh nghiệp đề xuất lấp biển Nha Trang xây tượng "quốc mẫu" Âu Cơ, khách sạn dưới đáy biển.
Tối 28-6, trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Nguyễn Thanh Hà - chánh Văn phòng UBND tỉnh Khánh Hòa - cho biết các cơ quan chức năng tỉnh này đã không đồng ý ý tưởng dự án của một doanh nghiệp đề xuất lấp biển Nha Trang để xây tượng đài “quốc mẫu" Âu Cơ và khách sạn, nhà hàng dưới đáy biển.
Theo ông Hà, đây không chỉ là ý tưởng không phù hợp quy hoạch mà còn liên quan đến môi trường, cảnh quan thiên nhiên, hệ sinh thái vịnh Nha Trang.
