Nguyễn Thông - Chuyện hộ khẩu (2)

Buồn cười nhất là cái gì cũng đòi hộ khẩu. Muốn mua nhà cũng không được bởi không có hộ khẩu thì không làm được giấy tờ sang tên, đứng tên. Muốn nhập khẩu vào thành phố thì nhân viên hộ khẩu hộ tịch phường lại hỏi đã có nhà chưa mà nhập.

Rất oái oăm, mua nhà phải có hộ khẩu, nhập khẩu phải có nhà. Cái sự vô lý ấy kéo dài suốt bao nhiêu năm trời, dân tình oán thán nhưng cắn răng chịu bởi đó là quy định.

Mà không chỉ chuyện nhà cửa, nơi cư trú, xây nhà làm nhà. Ngay cả những việc hệ trọng như xin học cho con, làm chứng minh thư, đi học nghề hoặc học đại học, yêu nhau lấy nhau… không có hộ khẩu sẽ bị vật lên bờ xuống ruộng. Suốt mấy chục năm, nặng nhất trong thời bao cấp, hộ khẩu như cái ách choàng lên cổ dân.

Nguyễn Thông - Thời sự

 

- Lẩn thẩn nghĩ tới số phận làng báo thành Hồ giữa tháng Sáu này, trong đầu chợt ong ong câu của tivi thời trước : "Chương trình truyền hình tối nay đến đây là hết, thân ái chào các đồng chí và các bạn".

Hồi thập niên 80, tivi chỉ phát tới 11 giờ đêm thôi, bởi nhiều lý do.

Chẳng hạn chả mấy nhà có tivi, cúp điện liên tục, máy móc kỹ thuật của nhà đài còn nghèo nàn, ít quảng cáo (chỉ có nhà may Sĩ Tân, nội thất Tống Kim Hoa, dầu nhớt Castrol...).

Nguyễn Thông - Chuyện hộ khẩu (1)

 

(Đây là một truyện trong cuốn "Chuyện thời bao cấp" tập 2 sắp ra mắt bạn đọc).

Tới gần cuối thập niên thứ nhì thế kỷ 21, có lẽ chỉ còn vài nước trên thế giới, trong đó có xứ ta, là còn duy trì sự quản lý bằng hộ khẩu. Thời buổi công nghệ thông tin - thế giới phẳng mà còn áp dụng biện pháp thô lỗ của Thương Ưởng đời nhà Tần bên Tàu cách nay hơn 2.000 năm thì phải nói rằng rất... không bình thường, nếu không muốn nói thẳng đầu óc có vấn đề.

Hộ khẩu là cái gì ? Cứ hiểu nôm na, danh từ “hộ” để chỉ đơn vị gia đình, cụ thể là một gia đình. Ví dụ, xã A có 200 hộ. Đáng nhẽ chỉ cần ngắn gọn thế cũng đủ hiểu, nhưng lâu nay người ta kèm thêm chữ khẩu để mở rộng nghĩa, thành hộ khẩu, bởi nhà nào mà chẳng có miệng ăn.

“Khẩu” là từ Hán Việt, chỉ cái mồm (miệng), nghĩa bóng chỉ người, nhân khẩu. Mỗi miệng ăn là một người. Ông tổ trưởng dân phố báo với công an khu vực rằng hộ A có mấy khẩu, công an hiểu ngay có mấy người. Công an căn cứ vào đó cấp cuốn sổ xác định người trong gia đình, tên thông dụng là “sổ hộ khẩu”.

Nguyễn Thông - Con kiến

 

Hơn tuần rồi, nhà cháu bận việc nhà nên không có thì giờ tút tiếc gì sất, chứ không phải do bị ai đó dạy dỗ này nọ mà e ngại. Đó là chuyện vặt, không đáng quan tâm.

Nhưng nhiều lúc tự nghĩ mình cũng chả khác gì con kiến.

Trong cõi sống muôn loài, kiến luôn bị coi là bé nhỏ, tầm thường nhất. Người ta vẫn nói phận "con sâu cái kiến".

Nguyễn Thông - Tiễn xăng R95

Rứa là hết ngày mai em đi mãi

Còn mong chi ngày trở lại 95 ơi

Sẽ chẳng quên em hỡi lúc chia phôi

Bởi lệnh cấm nên chúng mình nghẹn nói (1)

            Xe thì đã cạn bình, chỉ có E10 mới

            Suốt cả ngày chầu chực ở cây xăng

Nguyễn Thông - Ký giả

 

 

Hồi trước năm 1975 ở Sài Gòn, chính quyền o ép báo chí, đã diễn ra cuộc phản đối mang tên "Ký giả đi ăn mày". Gọi vậy thôi, chứ vẫn được "múa bút vung gươm hả một phen".

Năm mươi năm sau, cũng trên đất ấy, lại diễn ra cuộc liên quan tới báo chí, nhưng có tên là sáp nhập. Nhiều tờ báo bị đóng cửa, chấm dứt hoạt động; rất nhiều nhà báo mất việc làm.

Âu cũng là do thời cuộc, bãi bể nương dâu. Than trách cũng chẳng được gì, bởi "Bắt phong trần phải phong trần/Cho thanh cao mới được phần thanh cao".

Nguyễn Thông - Nhật ký tháng 5.2026

 

- Ngày 15 - 16.05:

Những ngày qua, báo chí nhà nước, và cả truyền thông nhân dân (mạng xã hội) đưa tin TPHCM dự định từ năm học 2027 - 2028 sẽ bỏ thi tuyển vào lớp 10 phổ thông, chỉ thực hiện xét tuyển.

Nếu được vậy dân chúng rất mừng, bởi lâu nay “cuộc thi tuyển vào lớp 10” chẳng khác hòn đá tảng vừa đè nặng lên cuộc sống của phụ huynh và học sinh, vừa là chiếc barie chặn đường vào tương lai của biết bao đứa trẻ tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới”.

Phải nói rằng, dù cùng trong một thể chế với rất nhiều áp đặt, phải tuân thủ, nhưng TPHCM luôn đi đầu sự đổi mới, bứt phá, “xé rào”, rũ bỏ trì trệ, thường lấy sự phục vụ nhân dân làm mục đích.

Nguyễn Thông - Chuyện chè chai đồng nát (2)

 

(Đây là phần 2 "Chuyện chè chai đồng nát" trong cuốn "Chuyện thời bao cấp" tập 2 đang được chờ duyệt xuất bản).

Mặt hàng chè chai đồng nát cũng dần biến đổi theo cuộc sống xã hội. Có nhẽ các nhà xã hội học cũng nên lưu ý khía cạnh này.

Lúc đầu là giấy cũ, lông ngan lông gà lông vịt, tóc rối, giẻ rách, đồng nát, sắt vụn, mảnh thủy tinh, về sau tự nhiên tăng thêm thứ này, loại bỏ thứ khác. Dần dà, các bà không mua mảnh chai, giẻ rách nữa, lời rao đổi thành “ai dép nhựa rách bán không”.

Rồi vài chục năm trở lại đây, người thu mua ve chai thu lon bia, đồ nhựa PVC, thậm chí mấy anh ve chai không đạp xe ba gác nữa mà chạy xe máy. Bắt kịp thời cách mạng công nghệ, khoa học kỹ thuật, trong lời rao có cả tivi cũ, máy giặt, tủ lạnh, máy tính, laptop, điện thoại, ắc quy… hư cũ, mua tất. Lẽ dĩ nhiên, họ mua rất rẻ, nhưng bán cho họ cũng còn hơn vứt bỏ đi chẳng kiếm được xu nào, chưa kể còn gián tiếp tham gia bảo vệ môi trường.

Nguyễn Thông - Xe nào cũng là xe

 

Cứ phải nói thế này : Do nguồn nhiên liệu khoáng (xăng dầu) ngày càng ít đi, càng ít thì càng hiếm, giá càng tăng ; lại trúng lúc chiến tranh ở vựa xăng dầu Trung Đông (chiến tranh thì cứ nói mẹ chiến tranh, chứ uyển ngữ thành xung đột nghe thối bỏ xừ), chả biết khi nào mới chấm dứt.

Đó là chưa kể lý do bảo vệ môi trường, rất chính đáng, nghe lọt tai.

Vì vậy, việc pha thêm thành phần ethanol (nôm na là cồn, cồn sinh học, chưng cất từ mía, ngô, sắn, đậu nành... xứ ta sẵn) vào xăng khoáng, dù ban đầu áp dụng chỉ 10 %, tức theo tỉ lệ 90 % xăng R95, 10 % ethanol, còn gọi là xăng E10, cũng tạm được đi.

Nguyễn Thông - Chuyện chè chai đồng nát (1)

 

(Đây là một trong 38 truyện của cuốn "Chuyện thời bao cấp" tập 2 đang chờ duyệt).

Hôm qua trên tivi phát cảnh Hội Liên hiệp thanh niên tỉnh Bắc Ninh phát động phong trào thu gom vỏ chai nhựa để bảo vệ môi trường.

Ai nấy ăn mặc đẹp, quần áo xúng xính, thiếu nhi khăn quàng đỏ, thanh niên áo xanh da trời. Người người, trường trường nô nức đem vỏ chai nhựa, túi ni lông, thậm chí cả những cái can nhựa, thùng nhựa có lẽ còn dùng được, tới điểm thu gom. Mọi người hỉ hả, phấn khởi khi đã góp phần nho nhỏ làm quả đất sạch hơn.

Hồi tôi còn nhỏ, học cấp 1, cấp 2 ở miền Bắc những năm thập niên 1960, cũng từng nhặt nhạnh đủ thứ, cũng nô nức phong trào, gọi là kế hoạch nhỏ. Nhưng bọn tôi chả bao giờ nghĩ tới chuyện bảo vệ môi trường, mà chỉ một phần do Đoàn - Đội phát động, ra chỉ tiêu, không thể không tham gia, phần khác bán mấy thứ ve chai sẽ có tiền mua bút chì, mua kẹo, dù “thu nhập” chả bao nhiêu.

Nguyễn Thông - Trả lại tên trường

Hôm qua 16.05.26 diễn ra lễ "kỷ niệm 120 năm ngày truyền thống Đại học quốc gia Hà Nội". Có những báo còn đưa tin vắn tắt "120 năm Đại học quốc gia Hà Nội".

Đại học quốc gia Hà Nội khởi thủy là Trường đại học Đông Dương được thành lập ngày 16.05.1906, trụ sở tại 19 Lê Thánh Tông, Hà Nội bây giờ. Sau những biến cố thời đại, Trường đại học Đông Dương bị thay thế bằng Trường đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1956.

Tới năm 1993, trường Tổng hợp bị xóa sổ, chia thành hai trường đại học khoa học cơ bản là trường Khoa học xã hội và nhân văn, trường Khoa học tự nhiên. Đồng thời, Đại học quốc gia Hà Nội ra đời, gồm hai trường ấy và một số trường khác.

Nguyễn Thông - AI

 

Thực ra bây giờ không cần bắt, xử lý bọn vi phạm bản quyền nữa, bởi các văn nghệ sĩ có tự sáng tác đâu, tinh nhờ AI làm giùm.

AI đang làm đảo lộn mọi điều. Nó như ma vậy.

Học trò không tự làm bài tập về nhà nữa, AI làm văn còn hay hơn thầy cô giáo.

Hôm trước bác thi sĩ Nguyễn Duy kể, khi cả đám đang ngồi nhậu, một lão mở máy nói với AI mày phổ nhạc cho tao bài thơ này của Nguyễn Duy đi, phải thật xúc động nghe mày. Chỉ hơn phút đã có tác phẩm, ca sĩ AI hát luôn, nghe ngất ngây.

Nguyễn Thông - Chủ nghĩa xã hội : Thực tế và cảm nhận từ thực tế (1)

Bài 1: Sự tan rã không tránh khỏi

Vệt bài này được viết ra sau khi tôi đọc bài tràng giang đại hải của ông Nguyễn Phú Trọng. Ông - nhân vật nổi tiếng xứ này, giáo sư tiến sĩ, trùm số 1 lý luận, từng đứng đầu đảng và nhà nước.

Bài “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”, được công bố rộng rãi hồi tháng 5.2021. Ai tò mò muốn biết nó ra sao, cứ gõ tên bài vào tìm kiếm trên Gu gồ, đầy.

Sách của ổng được in nhiều hơn hết thảy các đời tổng bí thư, dịch nhiều thứ tiếng, chất đầy những thư viện và ngăn kéo, chủ yếu viết về chủ nghĩa xã hội. Trùm lý luận mà không viết về chủ nghĩa xã hội mới là chuyện lạ.

Nguyễn Thông - Nhật ký tháng 5.2026

- Ngày 06.05:

Mấy ngày rồi, và cả hôm nay, báo chí nhà nước nhắc nhiều về chủ đề "chủ nghĩa xã hội", một vấn đề vừa công khai vừa cấm kỵ.

Chả là trung ương (đảng, Bộ Chính trị) đã chỉ thị thí điểm trên 34 tỉnh thành cả nước, nhất là Hà Nội và TPHCM, mỗi địa phương xây dựng mô hình một phường/xã xã hội chủ nghĩa, sau đó “nghiệm thu” và sẽ tiến hành đại trà. Thực hiện ngay từ năm nay 2026. Hà Nội và TP.HCM đang sốt sắng triển khai.

Theo tôi, nếu thí điểm, thì cứ tổ chức và xây dựng một xã/phường 100 % tư bản chủ nghĩa, biết đâu lại thành công, được dân đồng tình, ủng hộ.

Nguyễn Thông - Nhật ký tháng 5.26 (tiếp)

 

- Ngày 3.5:

Nói thêm tí ti về nội dung "lấy phiếu tín nhiệm" (hôm qua đang biên dở thì có khách). Nhân vụ "tín nhiệm" lại nhớ lộng ngôn của Mai Tiến Dũng. Y khi đó hàm bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng chính phủ, tức là dạng quan nhớn, to phết ; sau thì đi tù (treo), đời chả biết đâu mà lần.

Tháng 5.2017, cách nay gần chục năm, khi được báo VnExpress phỏng vấn về vụ Đồng Tâm, Dũng ngang nhiên tuyên bố "Nếu chính quyền sai thì nhận lỗi trước dân. Nếu dân sai thì phải chịu trách nhiệm trước pháp luật". He he. Cả đời Dũng, người ta không nhớ được thứ gì ngoài câu nói ấy. Câu nói để đời, tiếng dữ đồn xa.

"Giá trị tích cực" của lời Dũng ở chỗ y đã nói thật về xã hội chia ra hai hạng người : cán bộ và dân. Cán bộ được chính quyền bảo vệ, ngoài vòng pháp luật. Pháp luật được tạo ra chỉ dành cho dân. Nắn bóp, nhào nặn, tròn méo thế nào cũng được, dân phải gánh chịu tất. Về ý này, nên cảm ơn Dũng đã thật thà, dù buột miệng thật thà.

Nguyễn Thông - Nhật ký tháng 4.26 (2)

 

Ngày 12.4:

Báo Người lao động có bài "Thành lập nghiệp đoàn bán vé số dạo ở Tây Ninh". Theo bài báo, nghiệp đoàn bán vé số phường Tân Ninh, tỉnh Tây Ninh được thành lập, ra mắt với sự chứng kiến của đại diện chính quyền, ban ngành đoàn thể địa phương. Ban đầu tập đoàn có 50 thành viên là những người hành nghề bán vé số dạo, dự kiến sẽ tăng lên.

Hoạt động và quyền lợi của thành viên tập đoàn như thế nào thì chưa thấy nêu cụ thể.

Ngày 15.4:

Tân Thủ tướng Lê Minh Hưng đã ký quyết định giải tán Ủy ban An toàn giao thông quốc gia. Dĩ nhiên sự giải tán này sẽ kéo theo việc dẹp bỏ, giải thể luôn những ban an toàn giao thông địa phương (tỉnh thành).

Nguyễn Thông - Nhật ký tháng 4.26 (1)

 

- Lại nhớ, cách đây chưa lâu, sau khi giữ thêm chức chủ tịch nước, văn bản nhà nước đầu tiên được Tổng bí thư - Chủ tịch nước Tô Lâm ký là quyết định đặc xá vào ngày 07.04.2026, được công bố gần như tức thời ngày 09.04. Nhiều người hoan hỉ, chờ đợi.

Hôm nay đã 28.04, tức 3 tuần trôi qua, vẫn chưa ai biết gì hơn về người được đặc xá. Người ta hỏi nhau Huy Đức đã ra chưa. Bao nhiêu người được "xá" mà chỉ quan tâm tới một người.

- Hôm 22.04, một KOL nữ lên tiếng về vụ ngăn cản đoàn Văn Việt tới thăm nhà văn già 95 tuổi Nguyên Ngọc. Cảm nhận, suy nghĩ, ý kiến là quyền của mỗi người. Chỉ có điều chị này phán rất buồn cười, khẳng định không có chuyện ngăn cấm ấy. Ngồi ở nơi rất xa mà phán như đúng rồi, như chính mình tai nghe mắt thấy. Lại còn bảo không thể xảy ra bởi nếu đã tới thăm thì chắc chắn phải gọi điện báo trước ; lấy gì chứng minh người ta cố ý ngăn cản.

Nguyễn Thông - Thời và người

Sắp tròn 51 năm ngày nước Việt thu về một mối. Ngày 30.4. Hơn nửa thế kỷ, biết bao sự đổi thay, cả trong hiện thực và suy nghĩ, nhận thức của con người. Cuộc sống luôn vận động, những gì không phù hợp sẽ bị đào thải. Đó là quy luật.

Vậy nhưng không phải vậy. Bây giờ vẫn còn không ít người, những nhà này nhà nọ, những người được coi là có trình độ cao, hiểu biết rộng, thậm chí khá nổi tiếng, mà vẫn viết/phát biểu trên báo chí, đài, trang cá nhân mạng xã hội, rằng "kỷ niệm ngày giải phóng miền Nam 30.4".

Đâu phải quen mồm quen tay mà là nhận thức vẫn cũ kỹ như cách nay vài chục năm. Họ nghĩ bằng đầu óc của một nhân viên tuyên truyền xóm ấp, kẻ vẽ khẩu hiệu, cả đời chỉ biết làm theo sai bảo của người khác. Suốt nửa thế kỷ, trong đầu họ chỉ có câu "Kỷ niệm (bao nhiêu năm) ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước 30.4".

Nguyễn Thông - Luật sư tội nghiệp

 

Nhiều báo đăng nội dung "Công an đề xuất xử lý hình sự luật sư không tố giác thân chủ sắp phạm tội".

Xử lý hình sự là gì ? Là căn cứ vào bộ luật hình sự để khởi tố, bắt giam, điều tra, truy tố, đưa ra tòa xử, kết án, cho vào tù.

Luật sư là một nghề, xưa gọi nôm na là thầy cãi. Nếu luật sư được thân chủ tin cậy cãi cho mình thì luật sư sẽ tìm mọi cách chính đáng để bảo vệ thân chủ. Trong trường hợp thân chủ bị kết tội thì luật sư dựa vào luật và những tình tiết giảm nhẹ để bào chữa cho họ. Những tội ấy đã cơ quan điều tra và công tố nắm hết, chẳng cần luật sư tố giác.

Nguyễn Thông - Hungary (2)

Như đã kể, lứa chúng tôi con em nông dân lớn lên ở miền Bắc thời trước 1975 chỉ biết đến Hungary qua sách báo, tuyên truyền của nhà nước, qua văn học nghệ thuật, chứ không có kênh chính trị, kênh quốc tế.

Có lẽ để lại dấu ấn đậm nhất về Hungary là cuốn tiểu thuyết lịch sử "Những ngôi sao Ê ghe", hay còn có cái tên phổ biến "Những ngôi sao thành Ê ghe".

Tôi đọc lâu rồi, giờ nhớ mang máng sách ấy kể về cuộc chiến đấu của người Hung chống lại quân xâm lược Thổ Nhĩ Kỳ, bảo vệ thành cổ Ê ghe. Cực kỳ tàn khốc, đau thương, hùng tráng, quả cảm. Cả một dân tộc được tái hiện với những bi kịch, mất mát, anh hùng qua cuộc chiến này, nhất là qua số phận một đôi vợ chồng (tôi quên tên rồi). Hung thế kỷ 16 cũng tang tóc bi kịch như xứ ta cùng thời vậy.