Tin tức, bình luận, phóng sự, hậu trường chính trị quốc tế
Tin về hai tên sát thủ rất ư là ... lẫn lộn. Từ tên họ, quốc tịch, đến nơi bị bắt giữ đều khác nhau giữa các nguồn tin.
Một tên tội phạm thuộc một băng đảng khét tiếng gốc Úc bị tiêu diệt ở TPHCM vào ngày 21/05 [1]. Theo báo chí Việt Nam, tên của tay này là Lemalu Lorenzo Tovia [1], sanh năm 2001.
Nhưng theo báo Úc người này tên là Lorenzo và họ là Laemal [2]. Thật ra, Lorenzo Laemal là người gốc Samoa nhưng có quốc tịch Úc.
Sáng nay, thức dậy đọc tin mới biết thi sĩ Phạm Thiên Thư đã qua đời ở Sài Gòn. Ông thọ 86 tuổi. Với nhiều người yêu thơ và nhạc, tên ông gắn liền với những vần thơ đã được phổ thành các ca khúc bất hủ như Ngày Xưa Hoàng Thị, Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng, Vết Chim Bay.
Các tư liệu ghi rằng ông tên thật là Phạm Kim Long, sanh năm 1940 tại Hải Phòng, rồi vào miền Nam định cư từ thuở thiếu niên. Năm 24 tuổi, ông vào chùa tu học và trở thành tu sĩ. Gần mười năm sau, ông hoàn tục, sống đời cư sĩ.
Ông để lại cho đời rất rất nhiều câu thơ. Theo Nhà văn Võ Phiến thì ông đã viết "ngót chục vạn câu thơ". Nói theo tiếng Anh, ông là người prolific.
Cùng một ngày, có triệu người vui mà cũng có triệu người buồn. Năm mươi năm, vết nứt vẫn còn đó. Nhưng hòa giải vẫn là hy vọng.
1. Mỗi năm, khi ngày 30 tháng Tư đến gần, người Việt ở khắp nơi trên thế giới lại đối mặt với cùng một ngày theo những cách rất khác nhau. Có người ăn mừng. Có người tưởng niệm. Có người treo cờ. Có người thắp nhang. Có người lặng lẽ ngồi một mình với ký ức. Cùng một ngày, nhưng như thể có hai thế giới song song tồn tại mà không chịu nhìn nhau.
Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt từng nói đại ý rằng ngày 30 tháng Tư có triệu người vui mà cũng có triệu người buồn.
Trong vụ gần đây, có một chi tiết gây chú ý trong vụ Cole Thomas Allen (hình) là lý lịch học thuật của nghi can.
Theo một số nguồn tin báo chí, Allen, 31 tuổi, từng tốt nghiệp cử nhân cơ khí từ một đại học lừng danh thế giới, Caltech, vào năm 2017. Sau đó, anh ta tiếp tục theo học cao học ngành khoa học máy tính tại CSU. Gần đây, anh làm giáo viên bán thời gian tại một trường trung học gần Los Angeles.
Caltech. California. Giáo viên ở Mỹ. Ba yếu tố đó khiến nhiều người suy đoán rằng Allen có thể có khuynh hướng chánh trị thiên tả.
Hôm qua, tôi theo một anh bạn ghé qua tiệm sửa xe (smash repair). Chiếc xe của anh chỉ bị trầy xước nhẹ ở cánh cửa sau. Vậy mà người thợ nói phải mất đến 10 ngày mới sửa xong. Tôi thật sự ngạc nhiên.
Nếu ở Việt Nam, có lẽ người ta đã thay xong cánh cửa trong cùng ngày, tệ lắm cũng chỉ mất một hai tiếng.
Tôi từng mua một món hàng nhỏ trên eBay. Người bán ở ngay Sydney, cách nhà tôi chừng 20 km, nhưng phải đúng 4 ngày sau tôi mới nhận được hàng. Thật khó hiểu. Ở Việt Nam, tôi tin rằng tối đa một ngày là có hàng. Thậm chí, đã có lần tôi đặt mua đồ ở Sài Gòn và chỉ 2 tiếng sau là nhận được.
Đó là tin từ Bộ Chiến Tranh. Ông cựu Bộ trưởng Hải Quân John Phelan phải rời nhiệm sở lập tức! Và, người tạm thời thay thế ông là đương kim Thứ trưởng Cao Hùng (người gốc Quảng Trị).
Bộ trưởng Hegseth dường như không mấy hài lòng với ông Phelan. Hai người được cho là có bất đồng về một số vấn đề chiến lược. Có tin cho rằng họ bất đồng quan điểm về đóng tàu chiến mới. Chẳng hạn, Hegseth muốn hạn chế quyền tiếp cận các cơ sở quân sự của tổ chức Boy Scouts, trong khi Phelan không đồng tình.
Lại có tin lúc bổ nhiệm Cao Hùng làm thứ trưởng, có vài người không đồng tình (trong đó có Phelan).
Chúng ta thuộc Đông Nam Á về địa lý, nhưng không nên thuộc Đông Nam Á về cách làm khoa học.
■ Hình thức và màu mè
Tôi có duyên làm việc khá nhiều với các hiệp hội y khoa khu vực Đông Nam Á (ngoài Việt Nam). Qua hơn 20 năm tương tác, tôi nhận ra một điều rõ ràng: văn hóa khoa học và cách suy nghĩ của họ rất khó tạo ra bước tiến thực sự. Đáng lo ngại là Việt Nam chúng ta đang có xu hướng đi theo hướng tương tự. Và theo tôi, đây là con đường không nên đi.
Đó là một văn hóa trọng hình thức hơn thực chất. Các hội nghị khoa học được tổ chức đều đặn hàng năm, nhưng khoa học thì gần như dậm chân tại chỗ. Nội dung hầu hết chỉ là tóm tắt lại những nghiên cứu từ Tây Âu và Mỹ. Rất hiếm có nghiên cứu gốc mang đậm dấu ấn địa phương hay khu vực.
Người Mỹ sẵn sàng đẩy trực thăng triệu đô xuống biển năm 1975 để cứu người tị nạn, và hy sinh máy bay hiện đại để đưa phi công về từ Ba Tư / Iran. Một tướng Mỹ (Frank McKenzie) mô tả tinh thần này bằng một câu rất hay: "Để chế tạo chiến đấu cơ chỉ mất 1 năm, nhưng để xây dựng tinh thần 'không ai bị bỏ rơi' phải mất đến 200 năm." [1]
■ Chuyện “Thuyền Nhân” 1975
Năm 1975, trong những ngày hỗn loạn cuối cùng của Việt Nam Cộng Hòa, Chiến dịch Frequent Wind nhằm sơ tán nhân sự bằng trực thăng lớn nhất lịch sử diễn ra. Hàng ngàn người Mỹ và người Việt được chở bằng trực thăng ra Hạm đội 7 đang neo ngoài khơi Vũng Tàu.
Nhiều trực thăng của Không quân Việt Nam Cộng Hòa cũng bay ra biển, chở đầy gia đình, bạn bè, đôi khi quá tải. Nhưng khi đáp xuống boong tàu USS Midway và USS Hancock, thì sân đáp không có chỗ đáp, đang chật cứng máy bay.
Hôm nay, đi đổ xăng tôi mới "thấm" cuộc chiến đang diễn ra ở Ba Tư/Iran. Phải tốn cả trăm đô la Úc (tức chừng 2 triệu đồng) cho cái bình xăng! Thường thì chỉ tốn chừng 65 đôla Úc thôi.
■ Úc cũng thấm mệt
Tìm hiểu một lúc tôi mới biết "thủ phạm" là cái eo biển Hormuz ở Trung Đông.
Úc nhập khẩu khoảng 9 0% lượng nhiên liệu tiêu thụ trong nước. Phần lớn nhiên liệu này không đến trực tiếp từ Trung Đông mà được mua từ các nhà máy lọc dầu ở Singapore, Nam Hàn và Nhật Bản.
Ngoài một số rất nhỏ bên cánh tả cực đoan, phần lớn những người bình thường đều mong muốn chế độ thần quyền ở Ba Tư chấm dứt. Nhưng nguy cơ chế độ đó sụp đổ trong ngắn hạn có cao hay không?
Nếu nhìn qua bom đạn dồn dập tấn công vào hàng ngàn mục tiêu, và hàng trăm lãnh đạo Ba Tư bị tiêu diệt, người ta có thể nghĩ chánh phủ Ba Tư sắp sụp đổ. Nhưng thực tế cho thấy họ vẫn tồn tại và phản công.
Câu hỏi đặt ra là khi nào họ sẽ sụp đổ? Đó không phải là mục tiêu của cuộc không kích vào Ba Tư, nhưng là câu hỏi hợp lý. Nếu chế độ Ba Tư sụp đổ, ông Trump sẽ đi vào lịch sử như là một "disruptor" thứ thiệt.
Hiếm thấy nơi nào mà người dân lại vui mừng khi đất nước hứng bom đạn như ở Iran. Nhưng cái gì cũng có lý do.
Trước đây, Iran được dịch sang tiếng Việt là Ba Tư, còn Israel là Do Thái. Tôi đã quen như vậy, nên xin xài hai danh từ riêng này.
Trước đây, tôi cứ tưởng Ba Tư là Ả Rập, nhưng không phải. Anh bạn người Ba Tư khẳng định rằng người Ba Tư không có dính dáng gì với Ả Rập. Người Ba Tư sẽ thấy khó chịu nếu mình qui họ về cộng đồng Ả Rập. Lý do là (tôi đoán) Ba Tư là một nền văn minh lâu đời và từng có một lịch sử huy hoàng.
Cái thành phố từng có thời mệnh danh là « mộng mơ » trong ký ức bao người, ngày nay đã thay đổi đến mức khó nhận ra. Thay đổi theo chiều hướng xấu hơn.
Cái ấn tượng của tôi khi ghé Đà Lạt hồi xa xưa (trước 1975 và thập niên 1980) là một bức tranh yên bình và thơ mộng. Nhà cửa chủ yếu là các biệt thự Pháp cổ, nằm rải rác giữa rừng thông và đồi núi thoai thoải. Không khí trong lành, thường có sương mù, và các con đường uốn lượn qua rừng cây. Thành phố lúc đó thể hiện rõ đặc trưng « rừng trong phố, phố trong rừng », với sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên.
Hôm kia, tôi lại ghé Đà Lạt, nhưng lần này thì bị ... sốc. Từ trên cao nhìn xuống, thành phố có nhiều công trình xây dựng san sát trên các triền đồi dốc, với bê tông hóa lan rộng.
■ Điều 1: Không kỳ vọng và đòi hỏi quá nhiều
Đừng đặt quá nhiều kỳ vọng vào người khác hay vào cuộc đời. Kỳ vọng càng cao, thất vọng càng lớn.
Người thực sự hiểu bạn sẽ tự nhiên cảm nhận được tâm ý của bạn mà không cần bạn phải giải thích dài dòng. Còn người không hiểu, dù bạn có nói bao nhiêu, có nỗ lực chứng minh đến đâu, cũng chỉ như nước đổ lá khoai, vô ích mà thôi.
Thoạt đầu, đọc bản tin “Hà Nội chọn gène để đào tạo 'tinh hoa'” [1] tôi thấy khó tin, nhưng khi đọc bài báo thì đúng là như vậy. Tôi nghĩ chánh sách này là một sai lầm.
Theo bài báo thì nhà chức trách Hà Nội có 3 cấp độ đào tạo nhân tài. Ở cấp độ 2, họ chủ trương "sẽ chọn lọc gène để đào tạo tinh hoa cho đến lúc trưởng thành. Có thể lựa chọn người ngay từ lúc sinh ra, thậm chí còn đang kiểm chứng khoa học về thai giáo để lựa chọn."
Thú thiệt, câu “Kiểm chứng khoa học về thai giáo để lựa chọn” nghe rất mơ hồ và nguy hiểm. "Thai giáo" thực chất là kích thích thai nhi qua âm nhạc, nói chuyện để phát triển não bộ, không liên quan gì đến chọn lọc gène. Còn nếu hiểu sai thành can thiệp gène (như chỉnh sửa CRISPR), thì đây là công nghệ chưa an toàn, có nguy cơ gây đột biến ngoài ý muốn.
Ngay lúc này, từ California xa xôi, tâm trí tôi hướng về những người bạn Do Thái tại Sydney.
Vụ tấn công khủng bố tại bãi biển Bondi hôm 14/12/2025 [1], đúng vào đêm đầu tiên của lễ hội Hanukkah – Chanukah by the Sea – đã cướp đi sanh mạng của ít nhất 16 người vô tội, biến ngày lễ Ánh Sáng thành ngày tang tóc.
Chánh phủ Úc tuyên bố rằng đây là một vụ khủng bố.
Đây không chỉ là một vụ khủng bố, mà là cuộc tàn sát có chủ đích nhắm vào cộng đồng người Do Thái. Hai thủ phạm là cha con Naveed Akram (24 tuổi) và Sajid Akram (50 tuổi), gốc Pakistan, sống tại Bonnyrigg (Sydney) [2]. Naveed Akram từng theo học ở trường dành cho người Hồi Giáo Al Murad ở miền Tây Sydney và đại học Central Queensland tại Sydney.
Lái xe trên những con đường rộng lớn ở Little Saigon (thủ đô người Việt ở Mỹ), bỗng nhiên thấy tấm biển xanh hiện ra trước mắt : “Đại lộ Trần Hưng Đạo”. Dấu bằng trắc tiếng Việt đầy đủ, rõ ràng, không hề bị lược bỏ hay phiên âm sai lệch.
Tim tôi như khựng lại một nhịp lâu. Ngạc nhiên xen lẫn một cảm giác ấm áp lạ lùng lan tỏa trong lòng. Giữa vô vàn những Brookhurst, Magnolia, Hazard quen quen mà xa xôi. Tên của vị anh hùng dân tộc đã từng ba lần đánh tan quân Nguyên lại hiện lên một cách bình dị đến nao lòng.
Chỉ cách đó không xa tôi lại bắt gặp “Hai Bà Trưng Way”. Vẫn đúng chính tả, vẫn có dấu đàng hoàng, vẫn giữ nguyên vẻ trang nghiêm của hai nữ tướng đầu tiên trong lịch sử Việt Nam. Giống như những hạt giống lịch sử được gieo trồng trên đất khách, âm thầm nảy mầm qua bao năm tháng. Tự hào đột nhiên dâng trào trong lòng.
Tôi theo dõi câu chuyện tù cải tạo của anh Lê Nguyễn với nhiều cảm xúc lẫn lộn, đặc biệt là đoạn anh mô tả hai người từ hai chiến tuyến -- ông Nguyễn Xuân Phong (VNCH) và ông Xuân Thủy (VNDCCH) -- trong trại cải tạo Long Thành sau 1975.
■ "Cải tạo"
Giới trẻ ngày nay (đa số) có lẽ chưa bao giờ nghe qua hai chữ « cải tạo », nên vài dòng « chuyện xưa » cũng cần thiết.
Sau 1975, có hàng trăm ngàn (hay có người cho là hàng triệu) quân nhân cán chánh phục vụ cho Việt Nam Cộng Hòa đi học tập cải tạo. Nhiều người tình nguyện đi « học tập cải tạo ». Nhưng trong thực tế là ... đi tù.
Đó là hai tác phẩm của hai nhà văn thuộc hai bên chiến tuyến. Cùng viết về xác người giữa chiến trường, một bên ném cái xác như ném bao tải, một bên khóc thầm trước chiếc áo tím còn bay trong gió.
Tác phẩm "Nỗi Buồn Chiến Tranh" (NBCT) của Nhà văn Bảo Ninh được vinh danh, và vậy là có lời ra tiếng vào. Tôi nghĩ vinh danh ok mà.
Ở đây, tôi liên tưởng tới một nhà văn quân đội khác, thuộc bên kia chiến tuyến: Phan Nhật Nam. So sánh cách họ viết cũng ngộ ra vài điều.
Hơn nửa thế kỷ trước, trong những ngày tháng sinh viên đầy mộng mơ, tôi đã say đắm với giai điệu da diết của Ru Con Tình Cũ. Ca khúc mở đầu bằng hai câu thơ nhạc bất hủ : "Ba năm qua em trở thành thiếu phụ / Ngồi ru con như ru tình buồn..."
Và hôm nay, ngày 01/12/2025, tại Điện Nam (Quảng Nam), người viết những dòng chảy bất tử đó, nhạc sĩ Đynh Trầm Ca, đã nhẹ nhàng ra đi, về với cõi vĩnh hằng, để lại trong lòng người mộ điệu nhiều tiếc nuối. Ông thọ 85 tuổi.
Ông tên thật là Mạc Phụ, chào đời năm 1941 tại thị trấn Vĩnh Điện, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Bút danh Đynh Trầm Ca, theo lời kể từ những người thân cận, được ông chọn lọc tinh tế : "Đynh" lấy từ họ thân mẫu, nhưng với nét chữ "y" dài đầy cá tính, thay vì "i" ngắn gọn thông thường. Đó là cách ông khéo léo khẳng định sự khác biệt, như một dấu ấn riêng giữa dòng chảy âm nhạc miền Nam.
“Tất cả những người đã qua đời đều vì lũ. Nếu không có lũ lụt [...], rất có thể họ đã không mất mạng. Tôi nhận hoàn toàn trách nhiệm về mình. Không cần phải phân định nguyên nhân gì thêm nữa."
Đó là câu nói của ông Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul về những người qua đời trong trận lũ lụt vừa qua.
Cũng giống như các tỉnh miền Trung bên mình, các tỉnh miền Nam Thái Lan cũng trải qua một tình trạng thê thảm. Thật ra, lũ lụt ảnh hưởng đến 10 tỉnh ở Thái Lan! Nước ngập đến nóc nhà, người dân phải sống trên nóc nhà hàng tuần liền. Có một người già qua đời chỉ vì không có xe cứu thương đến kịp.
