Nguyễn Văn Tuấn - Cuộc chiến 1979 chưa khép lại ở ... Canada

 

Một bản tin đáng chú ý trên BBC nhưng báo chí Việt Nam chưa đề cập: Gia Nã Đại (Canada) đang xem xét trục xuất một cựu quân nhân Trung Quốc vì những cáo buộc liên quan đến tội ác chống nhân loại trong cuộc chiến biên giới Việt–Trung 1979 [1].

Đó là ông Rong Xiang Yuan (chưa biết dịch sang tiếng Việt là gì), từng là sĩ quan Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, tham gia chiến đấu tại biên giới Việt Nam trong thập niên 1980. Sau khi giải ngũ, ông sang Gia Nã Đại định cư và trở thành một nhân vật có ảnh hưởng trong cộng đồng người Hoa.

Gần bốn thập niên sau, quá khứ quân sự của ông lại được cơ quan chức năng Gia Nã Đại xem xét. Cần nói rõ rằng đây mới là những cáo buộc, chưa phải kết luận của tòa án. Tham gia chiến tranh không đồng nghĩa với phạm tội ác chiến tranh.

Nguyễn Văn Tuấn - “Đường lưỡi bò” vẫn len vào khoa học, 15 năm sau

Hôm nay, một người bạn của tôi là biên tập viên của một tập san quốc tế về kỹ thuật tự động, kể cho tôi nghe một chuyện làm tôi giật mình. Trong một bản thảo bài báo khoa học do một nhóm tác giả Trung Quốc gởi đến, anh phát hiện một bản đồ Trung Quốc có đường 10 đoạn trên Biển Đông.

Xin nhấn mạnh: 10 đoạn, không phải 9 đoạn trước đây.

Điều đáng nói là bản đồ đó chẳng có liên quan gì đến câu hỏi khoa học của bài báo. Nghe chuyện, tôi có cảm giác như mình quay lại năm 2011.

Nguyễn Văn Tuấn - Từ con tảo xanh đến giải Nobel Y Sinh Học

Giải Nobel Y Sinh học 2026 được trao cho Karl Deisseroth, Peter Hegemann và Georg Nagel vì những khám phá dẫn đến “optogenetics”, tức dùng ánh sáng để điều khiển hoạt động của tế bào thần kinh.

■ Con tảo xanh và "công tắc ánh sáng"

Câu chuyện bắt đầu từ một con tảo xanh rất nhỏ tên là Chlamydomonas. Nó không có mắt, không có não, nhưng lại biết bơi về phía ánh sáng. Làm sao nó có được chức năng này?

Nguyễn Văn Tuấn - Nha Trang ngày về …

 

Nha Trang đông du khách. Đi dọc đường Trần Phú, vào quán cà phê, khách sạn hay nhà hàng, đâu đâu cũng thấy người nước ngoài. Đặc biệt là rất nhiều người trông rất “Tây”.

Thấy Tây thì phản xạ tự nhiên của tôi là nói tiếng Anh. “Good morning!”

Họ nhìn tôi, cười cười. Tôi hỏi thêm một câu nữa. Họ vẫn cười. Thoạt đầu tôi tưởng tiếng Anh của mình sau mấy chục năm ở Úc đã có vấn đề. Hóa ra không phải. Họ là người … Nga La Tư (nay là « Nga »).

Nguyễn Văn Tuấn - Nghĩ về lời ca ngày nay và trước kia

Một ca khúc có thể qua đi, nhưng câu chữ hay thì còn ở lại. Tại sao nhiều lời ca hơn nửa thế kỷ trước vẫn sống trong ký ức người nghe?

Chuyện là mấy hôm trước, YouTube gợi ý cho tôi một bài hát mới. Tôi nghe vài câu đầu mà giựt mình. Không phải vì giai điệu lạ, cũng không phải vì ý tưởng táo bạo, mà vì lời ca nghe quá dễ dãi, quá ngô nghê, có chỗ gần như … kỳ cục.

Dĩ nhiên, thời nào cũng có bài hay bài dở. Nhạc hôm nay không phải không có những ca khúc tử tế, cũng như nhạc xưa không phải bài nào cũng là tuyệt phẩm. Nhưng càng nghe, tôi càng thấy có một khác biệt rất rõ: với nhiều bài hát bây giờ, chữ dường như chỉ còn là thứ để lấp vào giai điệu, gây sốc, bắt tai cho nhanh. Còn với nhiều ca khúc miền Nam trước 1975, chữ là phần cốt lõi của sáng tạo.

Nguyễn Văn Tuấn - Khi miền Tây không còn nói tiếng miền Tây?

“Nước dùng ở đây, ạ.”

“Chào buổi sáng, ạ!”

Tôi giật mình.

Trước đây, tôi đã từng nghe cách nói này ở Sài Gòn và đã thấy ngạc nhiên. Nhưng lần này, nghe câu ấy thốt ra từ một cô tiếp viên ở một khách sạn tại vùng đất từng được mệnh danh là “Tây Đô”, tôi không còn ngạc nhiên nữa. Tôi sốc.

Nguyễn Văn Tuấn - Sức mạnh thật sự không cần phải ồn ào

 

Người phương Tây có một câu nói rất đáng suy ngẫm: “Tự tin thì lặng lẽ. Bất an thì ồn ào” (Confidence is quiet. Insecurity is loud).

■ Bất an cần khán giả

Câu nói ngắn, nhưng chạm đến một nghịch lý rất thường gặp trong đời sống: Người càng cần chứng minh mình mạnh, đôi khi lại càng chưa thực sự tin vào sức mạnh của chính mình.

Khi một cá nhân hay một tập thể thực sự tự tin, họ ít có nhu cầu phô trương sức mạnh bằng cách hạ thấp người khác. Họ biết mình là ai, biết mình có gì, và quan trọng hơn, biết giá trị của mình không tăng thêm chỉ vì người bên cạnh bị kéo xuống.

Nguyễn Văn Tuấn - Từ Quỳnh Tâm đến Amanda Nguyễn: Khi người phụ nữ lên tiếng có thể làm thay đổi hệ thống

 

Thật khó diễn tả hết sự "bức xúc" của một người ngoài cuộc khi đọc câu chuyện của cô gái Mỹ gốc Việt 24 tuổi đang theo đuổi một vụ tố cáo xâm hại tình dục xảy ra trong chuyến đi chơi ở Phú Thọ.

Nhưng bên cạnh sự bức xúc, tôi lại thấy một điều khác đáng nói hơn: Sự can đảm.

■ Can đảm

Can đảm kể lại một trải nghiệm có lẽ người ta chỉ muốn quên đi. Can đảm công khai tên mình, thậm chí kể cho bạn trai biết câu chuyện.

Nguyễn Văn Tuấn - "Đại học tinh hoa" là gì?

 

Mấy hôm nay đọc tin ba trường đại học Việt Nam "đăng ký trở thành đại học tinh hoa" [1], tôi có vài suy nghĩ muốn chia sẻ.

Nhà nước muốn tập trung nguồn lực xây dựng vài đại học đẳng cấp quốc tế. Đó là định hướng hợp lý. Các đại học này có năng lực nghiên cứu mạnh, sức cạnh tranh quốc tế và khả năng dẫn dắt hệ thống.

Nhưng cụm từ "đại học tinh hoa" làm tôi nghĩ đến vài câu hỏi: Đại học tinh hoa là gì? Ai chứng nhận? Dựa vào tiêu chuẩn nào? Có hy sinh các đại học tiềm năng khác? Và cần bao lâu để thành "tinh hoa"?

Nguyễn Văn Tuấn - Thực chất

Hôm nay, ông tổng bí thư và chủ tịch nước Tô Lâm có chuyến thăm chánh thức nước Úc, quê hương thứ hai của tôi. Đây là lần đầu tiên ông Tô Lâm tới Úc trong vai trò chủ tịch nước.

Tôi tò mò muốn biết báo chí Úc bình luận gì về chuyến viếng thăm này. Nhưng các tờ nhựt báo lớn của Úc không đưa tin.

Điều này chắc không khó hiểu, vì báo chí Úc ít khi nào đưa tin các chuyến thăm chánh thức của các chánh khách thế giới. Còn báo Việt Nam thì cho biết một hoạt động quan trọng trong chuyến đi là Diễn đàn TechConnect. Chỉ có thể đoán rằng đây là diễn đàn hợp tác khoa học và công nghệ.

Nguyễn Văn Tuấn – Hùng Cao rất rõ ràng về Biển Đông

 

Xem phần trả lời phỏng vấn trên Fox News [1] đã thấy được bản lãnh của Quyền Bộ trưởng Hải quân Hùng Cao (hình). Nhưng đến khi nghe anh trả lời phỏng vấn bằng tiếng Việt, người ta lại thấy một Hùng Cao gần gũi và chân thật hơn.

Đằng sau chức vụ và ngôn ngữ [không mấy] ngoại giao [2] là một người hiểu khá rõ Việt Nam đang đứng ở đâu trong bàn cờ quyền lực tại Biển Đông.

Giọng tiếng Việt của anh ấy có thể còn lơ lớ, nhưng thông điệp thì không hề lơ mơ. Anh nói thẳng rằng Mỹ cần 350 tàu chiến để đối trọng với sự quấy rối ngày càng ngang ngược của Trung Quốc ở Biển Đông. Mỗi tàu có thể mang 96 hỏa tiễn.

Nguyễn Văn Tuấn - Starmer ra đi, Hùng Cao trở về

Sáng nay, đọc báo thấy ông Trump nói rằng ông Thủ tướng Anh Keir Starmer sẽ ra đi. Tôi không tin ông này, nên đọc qua chỉ cho biết thôi; ai dè, chiều nay báo chí chánh thống nói Starmer đã tuyên bố là sẽ từ chức.

Vậy là chỉ sau 2 năm nhậm chức, ông Starmer rời ghế. Nhiều bê bối nhân sự dẫn đến tình trạng mất đoàn kết nội bộ. Chỉ vài tuần trước, hàng loạt bộ trưởng và nghị sĩ từ chức hoặc công khai kêu gọi ông phải ra đi, ngay cả người trong đảng của ông cũng vậy. Ông không còn lựa chọn nào khác là từ chức.

Tôi thấy ông Keir Starmer là một người nho nhã, nhưng không thích ông ấy trong vai trò thủ tướng. Ông ấy là một 'thủ tướng yếu'. Nước Anh xứng đáng có một thủ tướng mạnh và quyết đoán hơn ông ấy. Không phải ngẫu nhiên mà Trump nói thẳng rằng "đây không phải Winston Churchill".

Nguyễn Văn Tuấn - Ba khoảng cách giữa ảo vọng và thực tế

Việt Nam có nhiều khát vọng lớn. Muốn có những người như Steve Jobs, Elon Musk. Muốn làm AI, bán dẫn, công nghệ cao. Muốn có nền y tế ngang hàng với các nước tiên tiến. Muốn có đại học đẳng cấp quốc tế.

Tôi nghĩ khát vọng đó là tốt quá. Một quốc gia cần có ước mơ lớn. Một xã hội thiếu khát vọng thì khó đi xa. Nhưng khát vọng chỉ có giá trị khi nó đi kèm với một cái nhìn thực tế về năng lực của mình. Khi khoảng cách giữa điều muốn đạt và điều đang có quá xa, khát vọng rất dễ biến thành ảo vọng.

Theo tôi, Việt Nam hiện nay có ít nhứt 3 khoảng cách cần nhìn thẳng:

Nguyễn Văn Tuấn - Ai bắt hai tên sát thủ?

Tin về hai tên sát thủ rất ư là ... lẫn lộn. Từ tên họ, quốc tịch, đến nơi bị bắt giữ đều khác nhau giữa các nguồn tin.

Một tên tội phạm thuộc một băng đảng khét tiếng gốc Úc bị tiêu diệt ở TPHCM vào ngày 21/05 [1]. Theo báo chí Việt Nam, tên của tay này là Lemalu Lorenzo Tovia [1], sanh năm 2001.

Nhưng theo báo Úc người này tên là Lorenzo và họ là Laemal [2]. Thật ra, Lorenzo Laemal là người gốc Samoa nhưng có quốc tịch Úc.

Nguyễn Văn Tuấn - Anh một mình gọi nhỏ, Chim ơi biết đâu tìm

Sáng nay, thức dậy đọc tin mới biết thi sĩ Phạm Thiên Thư đã qua đời ở Sài Gòn. Ông thọ 86 tuổi. Với nhiều người yêu thơ và nhạc, tên ông gắn liền với những vần thơ đã được phổ thành các ca khúc bất hủ như Ngày Xưa Hoàng Thị, Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng, Vết Chim Bay.

Các tư liệu ghi rằng ông tên thật là Phạm Kim Long, sanh năm 1940 tại Hải Phòng, rồi vào miền Nam định cư từ thuở thiếu niên. Năm 24 tuổi, ông vào chùa tu học và trở thành tu sĩ. Gần mười năm sau, ông hoàn tục, sống đời cư sĩ.

Ông để lại cho đời rất rất nhiều câu thơ. Theo Nhà văn Võ Phiến thì ông đã viết "ngót chục vạn câu thơ". Nói theo tiếng Anh, ông là người prolific.

Nguyễn Văn Tuấn - Để ký ức không còn là vũ khí

Cùng một ngày, có triệu người vui mà cũng có triệu người buồn. Năm mươi năm, vết nứt vẫn còn đó. Nhưng hòa giải vẫn là hy vọng.

1. Mỗi năm, khi ngày 30 tháng Tư đến gần, người Việt ở khắp nơi trên thế giới lại đối mặt với cùng một ngày theo những cách rất khác nhau. Có người ăn mừng. Có người tưởng niệm. Có người treo cờ. Có người thắp nhang. Có người lặng lẽ ngồi một mình với ký ức. Cùng một ngày, nhưng như thể có hai thế giới song song tồn tại mà không chịu nhìn nhau.

Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt từng nói đại ý rằng ngày 30 tháng Tư có triệu người vui mà cũng có triệu người buồn.

Nguyễn Văn Tuấn - Đa số những người ám sát tổng thống Mỹ có xu hướng tả khuynh

Trong vụ gần đây, có một chi tiết gây chú ý trong vụ Cole Thomas Allen (hình) là lý lịch học thuật của nghi can.

Theo một số nguồn tin báo chí, Allen, 31 tuổi, từng tốt nghiệp cử nhân cơ khí từ một đại học lừng danh thế giới, Caltech, vào năm 2017. Sau đó, anh ta tiếp tục theo học cao học ngành khoa học máy tính tại CSU. Gần đây, anh làm giáo viên bán thời gian tại một trường trung học gần Los Angeles.

Caltech. California. Giáo viên ở Mỹ. Ba yếu tố đó khiến nhiều người suy đoán rằng Allen có thể có khuynh hướng chánh trị thiên tả.

Nguyễn Văn Tuấn - Không biết rồi nước Úc này sẽ đi về đâu

 

Hôm qua, tôi theo một anh bạn ghé qua tiệm sửa xe (smash repair). Chiếc xe của anh chỉ bị trầy xước nhẹ ở cánh cửa sau. Vậy mà người thợ nói phải mất đến 10 ngày mới sửa xong. Tôi thật sự ngạc nhiên.

Nếu ở Việt Nam, có lẽ người ta đã thay xong cánh cửa trong cùng ngày, tệ lắm cũng chỉ mất một hai tiếng.

Tôi từng mua một món hàng nhỏ trên eBay. Người bán ở ngay Sydney, cách nhà tôi chừng 20 km, nhưng phải đúng 4 ngày sau tôi mới nhận được hàng. Thật khó hiểu. Ở Việt Nam, tôi tin rằng tối đa một ngày là có hàng. Thậm chí, đã có lần tôi đặt mua đồ ở Sài Gòn và chỉ 2 tiếng sau là nhận được.

Nguyễn Văn Tuấn - Đại tá Cao Hùng đảm nhiệm chức vụ Quyền Bộ trưởng Hải Quân Mỹ

Đó là tin từ Bộ Chiến Tranh. Ông cựu Bộ trưởng Hải Quân John Phelan phải rời nhiệm sở lập tức! Và, người tạm thời thay thế ông là đương kim Thứ trưởng Cao Hùng (người gốc Quảng Trị).

Bộ trưởng Hegseth dường như không mấy hài lòng với ông Phelan. Hai người được cho là có bất đồng về một số vấn đề chiến lược. Có tin cho rằng họ bất đồng quan điểm về đóng tàu chiến mới. Chẳng hạn, Hegseth muốn hạn chế quyền tiếp cận các cơ sở quân sự của tổ chức Boy Scouts, trong khi Phelan không đồng tình.

Lại có tin lúc bổ nhiệm Cao Hùng làm thứ trưởng, có vài người không đồng tình (trong đó có Phelan).

Nguyễn Văn Tuấn - Thoát Đông Nam Á

Chúng ta thuộc Đông Nam Á về địa lý, nhưng không nên thuộc Đông Nam Á về cách làm khoa học.

■ Hình thức và màu mè

Tôi có duyên làm việc khá nhiều với các hiệp hội y khoa khu vực Đông Nam Á (ngoài Việt Nam). Qua hơn 20 năm tương tác, tôi nhận ra một điều rõ ràng: văn hóa khoa học và cách suy nghĩ của họ rất khó tạo ra bước tiến thực sự. Đáng lo ngại là Việt Nam chúng ta đang có xu hướng đi theo hướng tương tự. Và theo tôi, đây là con đường không nên đi.

Đó là một văn hóa trọng hình thức hơn thực chất. Các hội nghị khoa học được tổ chức đều đặn hàng năm, nhưng khoa học thì gần như dậm chân tại chỗ. Nội dung hầu hết chỉ là tóm tắt lại những nghiên cứu từ Tây Âu và Mỹ. Rất hiếm có nghiên cứu gốc mang đậm dấu ấn địa phương hay khu vực.