Tin tức, bình luận, phóng sự, hậu trường chính trị quốc tế
... "Tám người lính đào được cái huyệt chưa quá 30 cm. Vì đất đá. Vì đói. Vì thiếu muối. Chân tay run rẩy không còn sức để đào.
Người bạn chết vì sốt rét nằm lại đó - khu vực quy hoạch nghĩa địa của sư đoàn. Người sốt rét đưa người chết vì sốt rét đi chôn. Lấp đất. Nhặt đá chèn xung quanh cho cao lên chút. Mười ngày sau mùi xác thịt rữa bốc mùi. Lợn lòi ủi lên. Mảnh tre viết họ tên tử sĩ cũng bị mối ăn"…
Tôi nghe người anh kể lại chuyện này, khi đang nằm thoi thóp vì sốt rét.
Như đã kể, lứa chúng tôi con em nông dân lớn lên ở miền Bắc thời trước 1975 chỉ biết đến Hungary qua sách báo, tuyên truyền của nhà nước, qua văn học nghệ thuật, chứ không có kênh chính trị, kênh quốc tế.
Có lẽ để lại dấu ấn đậm nhất về Hungary là cuốn tiểu thuyết lịch sử "Những ngôi sao Ê ghe", hay còn có cái tên phổ biến "Những ngôi sao thành Ê ghe".
Tôi đọc lâu rồi, giờ nhớ mang máng sách ấy kể về cuộc chiến đấu của người Hung chống lại quân xâm lược Thổ Nhĩ Kỳ, bảo vệ thành cổ Ê ghe. Cực kỳ tàn khốc, đau thương, hùng tráng, quả cảm. Cả một dân tộc được tái hiện với những bi kịch, mất mát, anh hùng qua cuộc chiến này, nhất là qua số phận một đôi vợ chồng (tôi quên tên rồi). Hung thế kỷ 16 cũng tang tóc bi kịch như xứ ta cùng thời vậy.
Trong ngày qua truyền thông liên tục đưa tin về máy bay F-15 của Mỹ bị bắn rơi ở Iran, Hoa Kỳ đang ra sức tìm cách cứu phi công đã nhảy dù. Hiện một phi công đã được cứu, phi công còn lại thì chưa thấy tăm hơi.
Phi công Mỹ có giá rất cao theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng. Giá trị được xác định bởi sự kết hợp giữa huấn luyện cường độ cao, kỹ năng chuyên môn, mức lương thưởng đáng kể và nghĩa vụ phục vụ lâu dài, đào tạo mất cả triệu đô la, lương trung bình khoảng 100.000 đến 130.000$/năm (2026) với phi công lái máy bay chiến đấu và lái may bay hành khách thì đắt gấp hai, ba lần.
Phi công lái máy bay trực thăng trong các vai trò như chiến đấu, sơ tán y tế (MEDEVAC) và vận tải, thường thực hiện các thao tác phức tạp, ở độ cao thấp và ban đêm. Việc tìm phi công như ở Iran ở địa hình núi hiểm trở cần phi công có trình độ và kinh nghiệm. Chưa kể đi cứu phi công lại bị bắn rơi, bị bắt, hậu quả thật tai hại.
Hôm qua và hôm nay (29 - 30.3.2026) nhiều nơi ở miền Bắc được ông trời ưu tiên mưa đá. Sáng nay Hà Nội đá rơi lộp bộp, đứa cháu tôi kể đá gõ xuống mái tôn như bản hòa âm của tạo hóa, nghe vừa thích vừa kinh.
Nhân vụ mưa đá rất thời sự này, nhà cháu trích một phần trong bài "Chuyện mưa đá" trong cuốn "Chuyện thời bao cấp" tập 2 (gồm 37 chuyện) sắp ra mắt các cô bác anh chị và các bạn. Khi nào có sách, nhà cháu sẽ thông báo lên phây cho cả nhà biết.
***************
Mưa đá làm nhớ chuyện cũ. Đầu năm 1972, ở vùng Lào Cai, Yên Bái trên mạn ngược bị mấy trận mưa đá. Lúc ấy sau tết âm lịch, khoảng cuối tháng 2 tây. Báo Nhân Dân đăng tin, thày tôi đọc cho cả nhà nghe, còn bảo lạ thật, cữ này mà lại mưa đá. Bà Dìn chị họ tôi chục năm trước cả nhà kéo nhau lên khu kinh tế mới gì đó trên Bắc Hà, Lào Cai, khi về chơi cũng kể vậy.
Có một loại thế hệ đang nhan nhản giữa xã hội ta. Thế hệ “Mất bố”!
Mới đây, tôi đi trung tâm thương mại. Khu WC nữ hôm ấy khá đông. Trong lúc mọi người xếp hàng chờ, một mợ nhoi nhoi chen lên. Tôi nhắc.
Mợ này cất giọng rất chua: Không muốn xếp hàng đấy! Chúng tao đi giải phóng chúng mày còn được, huống chi cái chỗ vệ sinh này!
Có một thời, ở miền Bắc, người ta đọc, lưu truyền, thích thú về thơ Bút Tre. Đó là thứ văn vần nôm na, thật thà, đầy chất dân gian, gần gũi với giới bình dân. Nó không uốn éo kiểu cách, mà cứ nghĩ thế nào nói thế ấy, dưới dạng thơ (thực chất là văn vần).
Kiểu như “Trên trời muôn vạn vì sao/Anh Ga ga rỉn bay vào vũ tru”, “Hoan hô đại tướng Võ Nguyên/Giáp ta thắng trận Điện Biên lẫy lừng”, “Bác ốm Bác vào Việt Xô/Bác Hồ khỏi bệnh hoan hô Bác Hồ”, “Anh đi công tác Plây/Cu dài dằng dặc biết ngày nào ra”, “Con đò dịch đít sang ngang/Sau lưng có một cái làng thò ra”, “Hoan hô anh Nguyễn Chí Thanh/Anh về phân bắc phân xanh đầy chuồng”...
Đại loại vậy. Thật thà, không một chút uốn éo, dụng công, lại càng không chứa đựng âm mưu, vụ lợi gì trong lời lẽ, chữ nghĩa. Nó không phải thơ, mà là thơ. Nó cũng không phải thơ thẩn, mà là tiếng lòng chất phác, nhận thức minh bạch, tình cảm chân thành. Vậy nên thiên hạ ưa, nhiều người thích, rất thích, truyền tụng.
Hôm nay định đi mua hoa tặng cô bạn cùng nhà thì trời mưa. Rất may tối qua có cháu gái mang bó hoa tuyệt đẹp tặng cô ấy, thế là nhà có hoa 8-3, vì từ xưa tới nay tôi chả mua hoa bao giờ.
Nhớ có lần bạn Christopher Dinh “làm phim chất lượng quốc tế, giá nội địa” tới nhà chơi, rồi hai anh em rủ nhau đi ăn cơm ở nhà hàng “Mậu Dịch” cho biết “chất lượng nội địa, giá quốc tế”. Mang tiếng là “Mậu Dịch” nhưng giá 40-50 nghìn/đĩa rau muống, tôm rang cũng vài chục nghìn, nông dân tiền tỉ mới đủ tiền vào đây.
Kiểu ẩm thực này do cánh nhà nghèo bỗng thành đại gia, nhớ về thời khốn khó, sắn khoai thay cơm, muốn sĩ diện, nghèo vẫn làm nên, thành ra mấy món xưa cho lợn ăn nay bỗng thành đặc sản.
Sự luộc bánh là cả mớ kỷ niệm khó quên. Nhà tôi có chiếc nồi đồng khá to, xếp vào đó được chục chiếc. Cái nồi này bu tôi mua lại của một gia đình diện bần-cố nông trong làng được chia quả thực dạo cải cách ruộng đất. Xưa kia, chỉ nhà địa chủ mới dám sắm thứ vật dụng khủng như vậy.
Bánh gói xong, xếp kín trong nồi, đổ nước xâm xấp. Trước đó, anh Uy tôi đã theo chỉ đạo của tư lệnh thày, khệ nệ ra sau nhà bưng ra hơn chục hòn gạch xếp thành ba ông đầu rau ở góc sân.
Suốt đêm lạnh trước thềm xuân, ngồi với nhau quanh bếp lửa đỏ rừng rực luộc bánh chưng, chuyện nọ xọ chuyện kia, ngắm sao trời nhấp nháy, ngửi mùi bánh chín tỏa ra dìu dịu khó cưỡng nổi cơn thèm. Ngắm sao, anh Uy tôi kể cho cả đám nghe chuyện “Những vì sao” của Alphonse Daudet, anh nói hay lắm nhưng trẻ nhãi chúng tôi cứ lắc đầu, lại còn cằn nhằn chả thấy đánh nhau gì cả.
Bạn Phạm Văn Tuyên ở huyện Ninh Giang tỉnh Hải Dương (nay đã gộp vào Hải Phòng, thành đồng hương) nhắn tôi rằng, chú ơi, tết nhất sát sạt rồi, chú viết gì về tết xưa đi.
Tôi đang dở bận cái bài về... Campuchia (nhiều điều rất hay) chưa xong, nhưng sực nhớ nhời Tuyên, bèn hầu bạn phây bài bánh chưng này.
Nói về bánh chưng, có mà cả ngày cũng chửa dứt. Chiếc bánh chưng không chỉ gắn bó với Tết mà với nếp sống, phong tục của người Việt. Lứa chúng tôi hồi nhỏ, hầu như đứa nào cũng thuộc đôi câu đối đặc sản tết, liệt kê đủ món cổ truyền: “Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ/Nêu cao, tràng pháo, bánh chưng xanh”.
Ngày 26.01.2026, báo chí nhà nước đăng tin Tập đoàn CT Group vừa đề xuất đầu tư xây dựng tuyến đường sắt TPHCM - Cần Thơ - Cà Mau dài khoảng 280 km, khai thác hỗn hợp cả tàu khách và tàu hàng.
Vận tốc thiết kế 200 - 250 km/giờ, có thể nâng dần lên vận tốc 300 - 350 km/giờ. Ga đầu tại Thủ Thiêm (TPHCM), kết nối với tuyến đường sắt Bắc Nam, ga cuối tại Đất Mũi (Cà Mau), qua 6 tỉnh thành: TPHCM, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ, An Giang, Cà Mau.
Nói thật, mừng thì có mừng, nhưng mới chỉ là dự án, như biết bao nhiêu dự án về tuyến đường sắt này mà tôi được biết, được nghe, có lúc tưởng rằng chỉ cần sau giấc ngủ, lúc tỉnh dậy nó hiện ngay trước mắt.
Tôi đã kiểm chế hết sức có thể để viết bài này, tránh những sự xúc phạm không cần thiết hoặc vô tình.
Có người gửi cho tôi cái link thằng oắt con mắt trằng TLTV chửi người miền Nam thất học, chửi dân Hố Nai, Bắc kỳ di cư vô học, ngu dốt từ thời "thằng Diệm", "thằng Thiệu"... mà tôi thấy thương hại.
Không phải thương hại thằng mắt trắng, anh ta chỉ là một vết bẩn mất dạy, một dư luận viên hạng giòi bọ trên mạng xã hội, không đáng để tôi bận tâm. Mà tôi thương hại những người là fan, là follower của anh ta.
Năm 1981 tôi ra Hà Nội. Đi dạo loanh quanh khu phố cổ, Nhìn tên đường thấy ghi, phố Hàng Bạc, Hàng Ngang, Hàng Đào,…Tên những con phố này không lạ với tôi, vì hồi nhỏ tôi đã học “Hà Nội 36 phố phường” của Thạch Lam.
Những con phố hẹp, và ngắn nữa. Một con đường dài, có khi có tới vài ba tên, mỗi đoạn ngắn chừng 200 mét lại có một tên phố. Đôi khi đi đã đúng đường rồi, chỉ cần đi thêm một hai trăm mét nữa là tới, mà lại tưởng mình đi sai.
Khu phổ cổ ở Hà Nội còn có những con ngõ nữa. Ngõ là hẻm nhỏ ở phố, cũng có tên, gắn bảng như Ngõ Huyện, ngõ Phất Lộc… Rất thú vị vì biết thêm nhiều điều mới. Nhiều lần ra Hà Nội, thấy vẫn tên phố tên ngõ như thế.
Thấy người đang đuối nước, cả trăm con mắt Hồ Gươm dửng dưng, người chết không ai cứu. Khách lạ không biết đường hỏi thăm. Phải trả 10 ngàn để được chỉ đường. Du khách đi dạo Hồ Tây mỏi chân, phải trả 20 ngàn để được ngồi một cái ghế đá. Cũng như chuyện hotel đuổi khách lỡ đường lúc 2 giờ sáng.
Những chuyện chỉ có ở ngoài Hà Nội, thủ đô ngàn năm văn vật vừa giàu sang, vừa thanh lịch.
Sài Gòn, Huế, Cần Thơ... quê em nghèo chỉ có trà đá miễn phí mỗi khi trời nóng. Chỉ có "bánh mì yêu thương" phát cho người nghèo. Chỉ có những "đòn bánh tét nghĩa tình" cho đồng bào miền lũ...
Nhân có một bài viết được chia sẻ nói về việc người nông dân miền Tây đứng giữa cánh đồng ngập nước như là sự tan vỡ của tri thức bản địa; hay canh bạc lúa vụ ba là cuộc độc thoại của người nông dân với thiên nhiên.
Mình chợt nhớ đợt nhiễm mặn nặng nề hồi 2021-2022, cũng tình cờ đọc được nhiều bình luận từ các đồng bào phương Bắc chê bai rằng dân miền Tây khoan giếng, phá hoại mạch nước ngọt suốt nên mới nhiễm mặn thế.
Thái độ này, mình hay gọi là “the retardization of the South”, hay dịch ra tiếng Việt hơi xúc phạm chút là sự đần độn hóa phương Nam.
Ba tôi là dân miền Nam tập kết, mẹ tôi người Bắc, tất cả anh em tôi đều nói giọng Bắc, kể cả em gái tôi, vô Sài Gòn từ năm 3 tuổi.
Tôi có khá nhiều bạn, là con nhà miền Nam, cả cha lẫn mẹ đều là người miền Nam, và các con được sinh ra trên đất Bắc, đều nói giọng Bắc. Sếp tôi sinh ra ở miền Nam, rồi theo cha mẹ tập kết ra Bắc năm 9 tuổi, sếp tôi nói giọng Nam, nhưng tất cả các em của sếp sinh ra ở miền Bắc đều nói giọng Bắc. Có khá nhiều gia đình tôi biết đều như vậy.
Năm 1975 tôi vô Sài Gòn, tôi hết sức ngạc nhiên khi có nhiều người sinh ra và lớn lên ở Sài Gòn nhưng lại nói giọng Bắc.
Doãn Quốc Sỹ là một nhà văn sống dưới chánh thể Miền Nam Việt Nam Cộng Hòa. Vốn sinh trưởng ở miền Bắc, năm 1954 Ông di cư vào Nam.
Trước 1975, ông đảm nhiệm nhiều vị trí, từ giáo dục đến viết văn. Sau tháng 4/1975, ông bị liệt vào thành phần "Biệt kích văn hóa", bị tù tội vì tội "viết văn chống phá cách mạng", với tổng thời gian bị giam cầm 14 năm.
Năm 1995, Doãn Quốc Sỹ sang định cư tại Hoa Kỳ. Ông vừa qua đời ngày 14/10/2025, hưởng thọ 102 tuổi.
Đây là những hình ảnh phóng viên báo Tuổi Trẻ chụp trong đỉnh lũ Thái Nguyên ngày qua.
Nước mênh mông cả thành phố. Đoàn cứu hộ và các đoàn tình nguyện viên đang bơi thuyền tiếp quản đồ ăn, nước sạch, đèn pin, áo phao... cho những bà con bị cô lập trong cơn lũ khủng khiếp này.
Bên cạnh đỉnh lũ Thái Nguyên, bà con các tỉnh Bắc Ninh, Lạng Sơn, Cao Bằng cũng đang chật vật với lũ dữ. Chỉ mong bà con bình an trong cơn thiên tai kinh hoàng này.
Tù binh Vi Xi trên ngực áo có bảng phân loại CSBV tức là bộ đội chính quy Cộng Sản Bắc Việt.
Gương mặt họ non choẹt, cặp mắt ngơ ngác, có người miệng há hốc như trên trời mới rớt xuống địa cầu. Họ bị đẩy vào miền Nam để giải phóng đồng bào ruột thịt đang “quằn quại rên siết dưới ách đô hộ của giặc Mỹ ác ôn, dưới sự tàn ác dã man của bọn Mỹ Ngụy khoái ăn gan uống máu chiến sĩ cách mạng".
Bên góc trái, một người lính miền Nam đội nón vải cúi xuống, ánh mắt ưu tư như đang hỏi điều gì. Phía xa một người lính Cộng Hòa khác đeo kiếng mát, súng ngắn bên hông, tay vịn vào cột. Ông ấy hình như đang cười.
Chỉ có một Tổ Quốc, nhưng lính Bắc Việt giành Tổ Quốc đó về mình khi giương cờ sao vàng xâm chiếm thành cổ Quảng Trị thuộc bên này vĩ tuyến 17, được hiệp định Geneva 1954 chia cho Việt Nam Cộng Hòa.
Khi nổ súng lấy lại thành cổ, quân đội Việt Nam Cộng Hòa cũng giương cờ ba sọc đỏ bảo Tổ Quốc đó thuộc về mình.
Hai anh em chung một Tổ Quốc nhưng chia phe đánh nhau và tự lập nên hai Tổ Quốc khác nhau.
Giáo sư K. W. Taylor viết: “Vào mùa xuân năm 1972, Hà Nội huy động toàn bộ tiềm năng quân sự để mở một cuộc tổng tấn công ở miền Nam với hy vọng giành chiến thắng ngay tức khắc. Quân lực Việt Nam Cộng hoà đã đánh bại cuộc tấn công của bộ đội miền Bắc với sự hỗ trợ về hậu cần và sự yểm trợ của không quân Mỹ” (A History of the Vietnamese).
Trong tác phẩm “Vietnam, a history” (1983), nhà báo Stanley Karnow đã viết về cuộc chiến mùa hè năm 1972 và trận chiến ở thành cổ Quảng Trị:
“Những người Cộng sản có nhiều lý do khi chuẩn bị cuộc tấn công vào đầu năm 1972. Họ hy vọng có thể ảnh hưởng tới chiến dịch tranh cử tổng thống ở Mỹ và khi đã khởi đầu chiến dịch quân sự, họ hy vọng sẽ được Trung Quốc và Liên Xô tiếp tục hỗ trợ khi họ đã chứng minh khả năng chiến đấu của mình. Nhưng trên tất cả, động lực mới liên quan tới một vấn đề cốt yếu: Thế quân bình lực lượng giữa hai phía sẽ ảnh hưởng ra sao tới những cuộc đàm phán với Mỹ.
