Tạ Duy Anh - Giá của một ký ức đẹp (9)

13- CHỢ CHIỀU

Chợ họp vào buổi chiều nên gọi là chợ chiều. Khác với chợ chính thường họp theo phiên (ba ngày, năm ngày hoặc bảy ngày...) chợ chiều ngày nào cũng có. Mưa không quá ngọ, gió không qua mùi, bóng bắt đầu ngả sang chiều là lúc chợ họp.

Chợ chiều ở quê phần lớn không có lều, lán. Một vạt đất bỏ không, một ngã ba, ngã tư có bóng cây là vị trí lý tưởng cho chợ.

Hàng bày bán chủ yếu là cá, cua, rau củ, vài thứ đồ ăn chín... nhưng không thành món lớn như của các chủ buôn chuyên nghiệp. Nó đáp ứng nhu cầu của những nhà có khách hoặc có việc đột xuất cần “lên” mâm vào bữa tối, hoặc của những ông chủ gia đình nghèo muốn có mấy cái đậu tẩm nghệ nướng vàng để tiễn cút rượu "đấm lưng”, sau cả ngày quần quật.

Tạ Duy Anh – Giá của một ký ức đẹp (8)

11- MẮT THÔN NỮ

Thôn nữ đầu tiên trong đời tôi là một chị hàng xóm.

Ngày ấy tôi còn bé, nhóc con, trong khi chị đã có ngực. Từ một cô bé, chị thành thôn nữ, chỉ qua đúng một đêm. Hôm trước chị còn cười ré lên đuổi nhau với tụi tôi. Hôm sau, kể từ buổi sớm khi tôi dậy cho trâu đi đái, thấy chị đứng bâng khuâng bên thành giếng, cười một mình, hát một mình, tay nâng trộm đôi bầu ngực, ngó nghiêng một cách hốt hoảng như sợ ai nom thấy... chị không chơi đùa với bọn tôi nữa. Tôi trở thành nhóc con của chị.

Cũng từ bấy sáng nào chị cũng xổ tóc, thích thú nhìn bóng mình dưới đáy giếng. Cũng từ bấy chị hay đỏ mặt, dậm chân lạch bạch khi tôi chế chị với một trai làng. Chị đuổi tôi, tóm áo kéo ghì vào lòng chị, hơi thở nóng hổi như nổi giận trong khi mắt chị long lanh:

Trần Trung Đạo – Chuyện hai người lính Bắc, Nam : Nhà thơ Bùi Minh Quốc và nhà văn Lâm Chương

 

Một lần lâu lắm rồi, nhà thơ Bùi Minh Quốc đi Mỹ. Thân hữu của anh giúp lo lắng phần di chuyển và trú ngụ tại tiểu bang mình. Tôi chịu trách nhiệm Boston. Tại Boston, buổi sáng tôi đưa anh đi thăm viếng bảo tàng The Isabella Stewart Gardner và vài thắng cảnh khác.

Buổi chiều không có chương trình gì nên tôi chợt nghĩ đến việc mời một nhà văn miền Nam cùng lứa tuổi để hai người lính có dịp uống rượu nho và tâm sự chuyện vui buồn đời lính của họ. Ở gần tôi nhất có nhà văn Lâm Chương.

Nhà thơ Bùi Minh Quốc sinh năm 1940 tại Hà Tây, bị khai trừ ra khỏi đảng năm 1989 vì vận động các văn nghệ sĩ đòi tự do sáng tác, tự do báo chí, tự do xuất bản.

Tạ Duy Anh – Giá của một ký ức đẹp (7)

 

10- CỐI GIÃ GẠO

Một khúc gỗ đảm bảo kích thước, bất cứ loại gỗ gì cũng được nên cũng khá dễ kiếm với một chút khéo tay để tạo cái mỏ cối, thường bằng gỗ ổi lại càng không hề hiếm. Ngay cả khi mỏ cối cần gắn vài cái đinh hoặc vật kim khí nhằm tạo ma sát, cũng không quá phức tạp. Thứ cuối cùng còn lại là cho nó một không gian cố định và tất cả những yêu cầu đó đều nằm trong tầm tay của bất cứ gia đình nông thôn nào có chút của ăn của để.

Ngần ấy là vừa đủ để có một cái cối giã gạo, hoàn toàn có thể tự chế, từng vang bóng một thời chưa kịp xa.

Mặc dù đơn giản như vậy nhưng hầu như mỗi làng luôn chỉ có vài cái cối giã gạo, theo cụm dân cư, mặc dù không hề có sự phân công mang tính chủ ý nào.

Tạ Duy Anh - Giá của một ký ức đẹp (6)

9- CỐI XAY LÚA

Trong một gia đình nhà quê chính gốc nhất định không được thiếu chiếc cối xay lúa, như không được thiếu cái liềm, cái hái, chiếc hòm đựng thóc. Đó là những thứ mà nếu còn thiếu là còn phải nghĩ đến ngày ngày, khi nào có mới thôi.

Tôi cứ phải dừng lại nhắc bạn đọc là tôi đang nói chuyện thời cách đây nhiều chục năm.

Bởi vì có những dụng cụ không chỉ đơn thuần làm chức năng của đồ vật, mà nó còn mang ý nghĩa biểu tượng. Chẳng hạn cái bếp, ngoài việc dùng để nấu nướng, luôn tượng trưng cho hạnh phúc và an bình.

Tạ Duy Anh - Giá của một ký ức đẹp (5)

8- NHÀ NGANG

Không phải gia đình nhà quê nào xưa kia cũng có nhà ngang. Khi ăn còn chả đủ, một chỗ chui ra chui vào chưa thưng kín vách, nền đất vẫn mối đùn chuột rúc thì nhắc đến nhà ngang chẳng khác nào nói mỉa ngọt nhau.

Một gia đình cơ nghiệp chưa có, hoặc lưng vốn còn mỏng, chưa bị áp lực phải có thêm không gian, chắc chắn chưa cần phải có nhà ngang.

Một gia đình mới ra ở riêng sau khi tách hẳn khỏi bố mẹ, cho dù đủ điều kiện kinh tế, cũng chưa nghĩ đến nhà ngang làm gì. Nhiều việc khác quan trọng, cấp thiết hơn cần phải làm trước. Vả lại, đời còn đủ dài để mà xây đắp, ước muốn.

Tạ Duy Anh - Giá của một ký ức đẹp (4)

6- RƠM

Thỉnh thoảng tôi cứ hay bị những ý nghĩ lẩn thẩn len ngang vào công việc. Một vài trong những ý nghĩ bám dai dẳng nhất lại liên quan đến rơm.

Chẳng hạn bỗng dưng tôi thấy thèm mùi rơm tươi, thèm một giấc ngủ bọc chặt bằng rơm, thèm được thả bộ trên những con đường trải đầy rơm, nghe chân mình ngập sâu trong cảm giác êm ái, tin cậy. Và có lúc tôi cứ thấy thương những đứa con của tôi, sinh ra ở phố, có hoàn cảnh xuất thân may mắn hơn bố rất nhiều, cũng bằng cái ý nghĩ lẩn thẩn: Chúng không được lăn tuổi thơ vào rơm.

Suốt những năm còn bé tí hin, rơm là tri âm, tri kỷ của tôi. Khi vui tôi ngả mình trên rơm, úp mặt xuống rơm, lăn lộn trên rơm, thấy bất cứ sợi rơm nào cũng có thể bắc ngang bầu trời! Khi mệt mỏi tôi phó thác cho rơm. Khi buồn hoặc trốn đòn của bố mẹ, tôi tìm đến rơm như tìm đến một sự che chở. Không hiểu sao tôi cứ tin rằng mẹ tôi sinh ra tôi trong một cái ổ rơm.

Tạ Duy Anh - Giá của một ký ức đẹp (3)

5- NHỮNG CHIẾC GƯƠNG CỦA LÀNG

Tôi không muốn kéo lùi cuộc sống trở về phía sau, bởi hơn ai hết, nỗi sợ nghèo đói là nỗi sợ bám theo tôi dai dẳng nhất. Những kỷ niệm gắn với nghèo đói, gắn với thiếu cơm, thiếu quần áo ấm mỗi mùa đông rét cắt da cắt thịt, vẫn luôn đầy ắp trong ký ức tôi.

Thỉnh thoảng nằm mơ về cái thời ấy, tỉnh dậy vẫn thấy bổi hổi bồi hồi, mồ hôi túa ra khắp các chân tóc. Không ít lần ngồi xuống mâm cơm, tôi lại nhớ những đận chờ mẹ mang gạo từ chợ về mấy chục năm trước. Có hôm mẹ vừa bước vào ngõ đã nói toáng lên: Hôm nay người ta “đuổi chợ”, chẳng đong được lẻ gạo nào đâu.

Đuổi chợ? Chỉ những ai sống qua thời ấy mới biết và thấm nỗi cay đắng của hành động kỳ lạ ấy. Còn hồi đó vì sao mẹ phải nói to từ ngoài ngõ? Vì mẹ không muốn thấy niềm hân hoan tắt vụt trên nét mặt những đứa con gầy nhom, lúc nào cũng chỉ thèm một bữa cơm no.

Tạ Duy Anh – Giá của một ký ức đẹp (2)

 

3- CẦU AO

Ở làng tôi và nhiều vùng quê khác, sau nếp nhà, trái bếp là đến cầu ao. Chưa có cầu ao kể như chưa khép kín một thế giới riêng biệt, thiếu một sự cân xứng mang tính phong thủy.

Đi xa về gần, nếu là dân quê, không bao giờ vào nhà ngay khi chưa qua cầu ao khỏa chân.

Tuy chỉ là một vật dụng đơn giản nhưng cầu ao lại nói được rất nhiều điều về gia phong, gia thế của chủ nhân nó. Vài ba cây tre ghép lại sơ sài, gác qua loa lên hai chiếc cọc bắt chéo, đầu kia cẩu thả bám vào vách đất nham nhở, đó là chiếc cầu ao của nhà khó, chưa có nếp, quen tùy tiện trong sinh hoạt, bạ đâu hay đấy.

Tạ Duy Anh – Giá của một ký ức đẹp (1)

 

(Những mẩu văn)

Đó là tên tập sách tôi dự định sẽ xuất bản, như đã nói trước. Nó gồm 2 phần. Phần I-TRONG LÀNG, cũng là phần chính, gồm những mảnh ký ức của tôi, về nơi mình sinh ra, lớn lên, cho đến khi thoát ly khỏi làng năm 19 tuổi. Phần II-NGOÀI XÓM, có thể coi là Phụ lục, gồm ký ức về những trải nghiệm thiên hạ, chủ yếu ở quê vợ, khi tôi đã trưởng thành.

Căn cứ trên dung lượng và độ sơ sài trong nội dung của chúng, xin coi chúng là những mẩu văn, hoặc mảnh ký ức được thể hiện bằng chữ.

Từ thực tế trải nghiệm sống và quan sát ngôi làng của tôi, tôi mong đóng góp tí tẹo vào việc bảo tồn một phần không gian tinh thần, linh hồn của làng quê một thời nói chung. Vì thế, tôi rất vui nếu chúng giúp các bạn, nhất là những người trẻ có thêm hứng thú khám phá những giá trị văn hóa, đạo đức, lối sống truyền thống của ông bà, từ đó biết trân trọng cuộc sống hiện tại, tìm cách làm cho nó tốt hơn mỗi ngày.

Hoàng Nguyên Vũ - Bỏ cây hoa sữa phố Nguyễn Du: Xóa một phần ký ức Hà Nội?

 

“Hà Nội thay thế cây hoa sữa phố Nguyễn Du bằng cây sao đen” là tiêu đề bài báo trên báo Tiền Phong

Tôi có đọc bài, nói rằng hoa sữa phố này nằm trong diện “tinh giảm biên chế” để sao đen thành cây đặc thù ở phố này.

Nếu quả vậy, thì câu chuyện không đơn thuần chỉ là người chê hoa quá nồng mà bỏ nữa. Đó là vấn đề xóa bỏ ký ức, một điều rất nguy hiểm trong việc xóa dấu văn hóa sống.

Hiệu Minh - Xin các kiến trúc sư đừng biến Hà Nội thành nơi không có ký ức

Có một nghề khá đặc biệt: Kiến trúc sư (KTS). Người khác nhìn thấy một khu phố và thấy nhà cửa, đường sá, cây cối. KTS nhìn thấy một bài toán không gian, khi cầm bút quy hoạch, họ có thể quyết định vài chục năm sau hàng triệu người sẽ đi đâu, sống thế nào, nhìn thấy gì mỗi ngày.

Đó là quyền lực không nhỏ. Nhưng quyền lực càng lớn thì càng cần một thứ rất khó đo trên bản vẽ, đó là sự khiêm tốn trước thời gian.

Bởi thành phố không phải một căn nhà, không thích thì đập đi xây lại. Thành phố cũng không phải một file CAD, bấm Ctrl+Z là mọi thứ quay về nguyên trạng.

Nguyễn Thông - Trung thu trăng sáng

Cứ Tết Trung thu mình lại nhớ bài này (viết năm 2011, mới 15 năm chứ mấy. Giờ thì mấy "nhân vật" trong bài đã về cõi thiên thu rồi)

Hầu như suốt tuổi thơ, mình chỉ biết Tết Trung thu mà không mấy khi được hưởng hương vị ngọt ngào của nó. Cũng dễ hiểu, bởi mình ở nông thôn, nhà nghèo, bố mẹ làm ruộng, thời thơ ấu lại trúng vào đận nghèo đói, chiến tranh, bao cấp, miếng cơm độn khoai chả đủ, nói gì đến bánh trung thu.

Trong ký ức lưu đến giờ, mình vẫn coi Trung thu là tết đón trăng của trẻ con. Ngày ấy chỉ tụi trẻ mới khao khát chờ đón rằm tháng tám, chứ người lớn mải lo làm ăn cày cấy, hơi đâu mà thu mí chả đông.

Nguyễn Văn Tuấn - Khi miền Tây không còn nói tiếng miền Tây?

“Nước dùng ở đây, ạ.”

“Chào buổi sáng, ạ!”

Tôi giật mình.

Trước đây, tôi đã từng nghe cách nói này ở Sài Gòn và đã thấy ngạc nhiên. Nhưng lần này, nghe câu ấy thốt ra từ một cô tiếp viên ở một khách sạn tại vùng đất từng được mệnh danh là “Tây Đô”, tôi không còn ngạc nhiên nữa. Tôi sốc.

Lê Diễn Đức – Ba Lan và Ukraina : Làm thế nào cùng tồn tại với những ký ức khác biệt ?

 

Tôi là người được ăn học và sinh sống ở Ba Lan nhiều thập niên, có nghĩa nặng tình sâu với đất nước này. Tôi cũng là người ủng hộ Ukraina hết lòng trong cuộc chiến đấu chống quân xâm lược Nga.

Mấy ngày qua, những thông tin về sự rạn nứt trong mối quan hệ giữa hai nước mà lòng buồn vô hạn.

Quan hệ giữa Ba Lan và Ukraina hiện nay thường được xem là một trong những trụ cột quan trọng nhất của an ninh Đông Âu. Kể từ khi Nga phát động cuộc chiến chống Ukraina năm 2022, Ba Lan trở thành đồng minh chiến lược then chốt của Kiev, đóng vai trò cửa ngõ hậu cần, trung tâm tiếp nhận người tị nạn và một trong những đối tác quân sự quan trọng nhất của Ukraina.

Nguyễn Đình Bổn - Ký ức lịch sử mỗi dân tộc là khác nhau!

Sau khi Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki tước Huân chương Đại bàng Trắng (Order of the White Eagle) của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy vì tranh cãi lịch sử liên quan đến lực lượng UPA thời Thế chiến II, nhiều lãnh đạo và cựu lãnh đạo Ukraine đã tuyên bố trả lại các phần thưởng do Ba Lan trao tặng để phản đối quyết định này.

Những người được các hãng tin quốc tế xác nhận đã trả lại gồm:

- Volodymyr Zelenskyy trả lại Huân chương Đại bàng Trắng.

Ba cựu tổng thống Ukraine:

Hoàng Tư Giang - Những đường link 404 và ký ức của một quốc gia

Tôi đặt vấn đề dưới đây với tinh thần rất trách nhiệm, thiết tha:

Trong gần 30 năm làm báo, tôi đã có cơ hội làm việc ở nhiều tòa soạn khác nhau, trong đó có những tờ báo đã không còn tồn tại.

Tôi từng có hàng trăm bài viết đăng trên Sài Gòn Tiếp Thị. Khi tờ báo dừng hoạt động và website không còn tồn tại, phần lớn những bài báo ấy cũng biến mất khỏi không gian mạng. Đến hôm nay, tôi vẫn tiếc vì ngày đó đã không lưu lại chúng một cách đầy đủ.

Song Thao – Ký ức Sài Gòn (2)

 

Ba nhà hàng La Pagode, Givral và Brodard nằm trên đường Tự Do. Sau 1975, đường phố Sài Gòn bị đổi tên. Hầu hết các tên cũ đều không còn tồn tại.

Đường Tự Do biến thành Đồng Khởi. Hầu như ai trong chúng ta cũng thuộc hai câu thơ bi hài sắc sảo của thi hào Vũ Hoàng Chương : “Nam Kỳ Khởi Nghĩa tiêu Công Lý / Đồng Khởi vùng lên mất Tự Do”. May là ông Lê Lợi vẫn trụ lại được. Đường Lê Lợi thẳng góc với đường Tự Do cũng có vài nhà hàng mà giới văn nghệ và báo chí thường lui tới. Đó là nhà hàng Kim Sơn và Thanh Thế.

Nhà báo Nguyễn Đạt của báo Người Việt California, nhớ lại : “Không biết quán Kim Sơn lập nên ở Sài Gòn lúc nào, nhưng chúng tôi nhớ thuở nhỏ, sau khi di cư từ miền Bắc vào Sài Gòn được vài năm, đã thấy quán Kim Sơn tọa lạc ở góc đại lộ Bonard (tức đại lộ Lê Lợi sau đó) và đường Nguyễn Trung Trực. Lúc đó, đi theo những người anh tới quán Kim Sơn, chúng tôi đã được biết mặt biết tên các nhà thơ Quách Thoại, Kiêm Minh, Trụ Vũ (Quách Thoại, Kiêm Minh đã mất từ lâu năm) và nhiều văn nghệ sĩ khác, ngồi thường trực mỗi ngày tại quán Kim Sơn”.

Song Thao - Ký ức Sài Gòn (1)

Tôi rời nơi chôn rau cắt rốn Hà Nội khi chỉ còn đúng 4 ngày nữa là bước qua tuổi 16, tuổi dậy thì. Nơi tới là Sài Gòn.

Tôi bay bằng máy bay Cosara được Không Quân Pháp trưng dụng để chở nhân viên và gia đình vào Sài Gòn khi hiệp định Genève chia cắt đất nước vừa được ký kết một tuần trước. Khi đó chưa có phong trào di cư, cậu bé (hay chàng trai) sắp 16 tuổi lòng phơi phới lần đầu được đi máy bay tới một nơi xa tít, tuốt tận miền Nam đất nước.

Sài Gòn, nơi tôi bắt đầu tuổi thanh niên. Cái tuổi đẹp nhất đời người của tôi tại Sài Gòn dài tới 41 năm, ăn đứt 16 năm tại Hà Nội, chốn thơ dại của tôi. Ký ức của tôi về thành phố thân thương này rất đậm đà. Đậm đà không kém người dân chính gốc Sài Gòn. Từ ngày thành phố mất tên, ký ức về Sài Gòn là ký ức chung của những người dân Sài Gòn, dân chính gốc cũng như dân ngụ cư.

Nguyễn Văn Tuấn - Để ký ức không còn là vũ khí

Cùng một ngày, có triệu người vui mà cũng có triệu người buồn. Năm mươi năm, vết nứt vẫn còn đó. Nhưng hòa giải vẫn là hy vọng.

1. Mỗi năm, khi ngày 30 tháng Tư đến gần, người Việt ở khắp nơi trên thế giới lại đối mặt với cùng một ngày theo những cách rất khác nhau. Có người ăn mừng. Có người tưởng niệm. Có người treo cờ. Có người thắp nhang. Có người lặng lẽ ngồi một mình với ký ức. Cùng một ngày, nhưng như thể có hai thế giới song song tồn tại mà không chịu nhìn nhau.

Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt từng nói đại ý rằng ngày 30 tháng Tư có triệu người vui mà cũng có triệu người buồn.