Lê Học Lãnh Vân - Hungary đã chọn châu Âu

Cuộc bầu cử Hungary đã chọn ra vị thủ tướng mới thay thay thủ tướng Viktor Orbán, người đã giữ vị trí này mười sáu năm qua.

Thủ tướng Viktor Orbán đã đưa Hungary thành con ngựa thành Troy mai phục trong lòng Liên Âu. Ông cũng được xem là cánh tay nối dài của Putin khi Putin xé bỏ mọi quy định của Liên Hiệp Quốc và mọi quy định của tiêu chuẩn sống đạo đức, nhân ái, tấn công các cơ sở dân sự và tàn sát người Ukraine!

Ông đã phớt lờ tương lai bất định và hiểm nghèo của Liên Âu nếu Ukraine thất bại trước Nga, một công đồng Liên Âu mà Hungary đang là thành viên hưởng lợi rất nhiều.

Lê Học Lãnh Vân - Trường đại học, trái tim và trí óc của thành phố, quốc gia

1) Trường đại học Sorbonne là trái tim, trí óc của Paris và nước Pháp

Không cần đi vào chi tiết lịch sử thành lập của trường đại học Sorbonne, chỉ biết đây được xem là một trong ba trường đại học lâu đời nhất thế giới được thành lập năm 1257, giữa thời Trung cổ.

Tùy theo từng thời kỳ mà trường sáp nhập thêm một số cơ sở để có tên trường Đại học Paris, rồi sau đó, tách chia để thành các đại học Paris riêng lẻ.

Sau thế chiến 2, trước yêu cầu tăng cao về nền giáo dục đại học hậu chiến, hai thành viên của gia đình Curie là Irène Juliot-Curie và chồng là Frédéric Juliot-Curie rất tích cực thành lập trường đại học Orsay năm 1956 tại phía Nam Paris. Đó là nơi sau này nhiều sinh viên Việt Nam theo học và tốt nghiệp, trong đó có giáo sư Ngô Bảo Châu được biết là người Việt lãnh giải toán học Fields rất uy tín.

Lê Học Lãnh Vân – Trận túc cầu và hy vọng

 

Bao nhiêu bạn tui, những người sành điệu túc cầu, đã bình luận hay và vui trận đấu loại vòng tứ kết U-23 châu Á với Việt Nam thắng UAE 3-2.

Năm mươi năm trước tui có chân trong đội túc cầu sinh viên dù rất dốt đá banh, chỉ chạy theo trái banh lấy vui ! Bây giờ vẫn dốt...

Chỉ thấy đội Việt Nam thắng liền bốn trận trước các đội mà cách đây không xa, mỗi lần gặp họ, đội Việt Nam đá lóng ngóng như con nít !

Lê Học Lãnh Vân – Tổng thống Trump và ván cờ đột kích Venezuela

 

Dù nhiều người nghi ngờ khả năng hải quân Mỹ sẽ tấn công Venezuela, ván cờ đột kích Venezuela của ông Trump vẫn là bất ngờ cực lớn. Ván cờ ấy đặt thế giới trước sự đã rồi với những dự đoán, tranh cãi trái chiều.

Tranh cãi về tính pháp lý, về hệ quả của ván cờ cùng những nước đi tiếp theo của ông Trump và của các quốc gia khác. Việc ông Trump lên tiếng hàm ý đe dọa một số quốc gia khác, trong đó có cả Đan Mạch cũng làm dậy lên một số phản ứng.

Bài viết này không tham gia các tranh cãi đó, chỉ xin nhìn và suy nghĩ về một quốc gia : Cuba.

Lê Học Lãnh Vân - Hoa Kỳ & Venezuela

Việc Mỹ - Venezuela có tầm ảnh hưởng lâu dài và toàn cầu về rất nhiều mặt. Đây là có thể là ván cờ giữa các siêu cường, cũng có thể có tầm nhìn gần hơn như cuộc bầu cử trong lòng nước Mỹ sắp tới.

Thế giới đã chính thức bước vào thời loạn và chắc chắn có ảnh hưởng tới Việt Nam. Việt Nam ở vị trí có lên tiếng cũng không thay đổi được gì!

Sắp tới chắc còn nhiều nước cờ đi tiếp theo. Ván cờ siêu cường sẽ kéo theo sự chuyển động, biến thế của các nước cờ khu vực.

Lê Học Lãnh Vân - Về một câu nói của nhà văn Bảo Ninh

Ngày 06/12/2025, trả lời phóng viên Phương Chi của Báo và Phát thanh, Truyền hình Nghệ An hỏi về tác phẩm Nỗi Buồn Chiến Tranh, nhà văn Bảo Ninh nói:

“Chúng ta không chọn chiến tranh, mà đủ loại kẻ thù xâm lược đã nhắm vào đất nước ta để gây chiến và xâm lăng.

Cho nên phần đông người Việt mình thuộc các thế hệ đã trải qua thời thanh niên trong những năm từ Cách mạng 1945 cho tới năm 1990 khi chiến tranh biên giới kết thúc, đã chọn dâng hiến tuổi trẻ của mình và cả đời mình cho công cuộc đấu tranh giành và bảo vệ nền độc lập tự do của Tổ Quốc”.

Lê Học Lãnh Vân - Cần nếp sống lành mạnh, an vui

 

Một tội ác man rợ được tiến hành tại Lạng Sơn.

Có người nói: “Chế độ này sản sinh tội ác đó!”. Tôi không nghĩ vậy. Các quốc gia dân chủ, văn minh, tiến bộ trên giới cũng có những chuyện giết người dã man hàng loạt. Có những vụ việc còn lớn hơn về số người bị giết và kéo dài hơn về thời gian so với vụ ở Lạng Sơn!

Có người nói: “Người Việt mình là như thế!”. Xin đừng bi quan về người Việt! Có thể chúng ta đang có vấn đề trong tổ chức quản trị xã hội. Nhưng, truyền thống dân tộc ngàn năm còn mạnh mẽ và sâu sắc trong lòng người Việt, là một hệ miễn dịch vẫn còn đủ sức bảo vệ tinh thần, giá trị cao đẹp và văn minh của dân tộc.

Lê Học Lãnh Vân – Khi hồ thủy điện xả nước (3)

 

Hậu quả và những việc cần làm

Hồ thủy điện, hồ điều tiết lũ là một can thiệp lớn vào dòng chảy tự nhiên.

Con người cần nghiên cứu kỹ các mức cân bằng động của hệ thống sinh môi nơi hạ lưu, khả năng tự điều chỉnh về mức cân bằng của hệ thống sinh môi ấy để vận hành các hồ chứa ấy vừa đáp ứng mục tiêu của hồ vừa giữ thiên nhiên trong mức cân bằng. Nếu có xâm phạm vào sự cân bằng thì mức độ xâm phạm cũng phải nằm trong mức thiên nhiên có thể tự điều chỉnh.

Sự mất cân bằng của thiên nhiên có thể gây thảm họa kinh hoàng. Bảo đảm sự cân bằng đó là trách nhiệm của nhà quản lý hồ nước và xa hơn là trách nhiệm của hệ thống quản trị quốc gia. Điều này rất hợp cái lý nhân bản đương nhiên và cần được quy định minh bạch bởi luật pháp.

Lê Học Lãnh Vân – Khi hồ thủy điện xả nước (2)

 

Dòng sông và sự cân bằng sinh môi dọc bờ sông

Nước từ cao chảy xuống thấp tạo thành sông.

Các quy luật về thủy động học (dòng chảy), về sức bền vật liệu (của đất, đá), về lực hấp dẫn vạn vật (ảnh hưởng tới thủy triều) ... qua hàng ngàn năm, thậm chí hàng triệu năm, dần dần định hình con sông ấy, định hình lòng sông và hai bờ sông.

Trên đường sông đi, hệ sinh vật hai bên bờ sông cũng thích nghi với dòng sông cùng con nước rong, nước ròng của sông. Thí dụ, ở nơi cao hơn mức triều cao là cây giỏi chịu hạn, có rễ sâu hút nước. Ở nơi ngập thường xuyên, giữa hai mức triều cao và triều thấp, là những cây thân mềm, có mô khí. Ở dưới mức triều thấp là các cây thủy sinh, lá mỏng, mềm, lớp vỏ cutin mỏng...

Lê Học Lãnh Vân - Khi hồ thủy điện xả nước (1)

 

Hồ thủy điện tạo điện năng từ đâu?

Tất cả các loại năng lượng con người khai thác để sử dụng đều tới từ năng lượng tự nhiên.

Năng lượng thủy điện cũng vậy. Năng lượng tự nhiên khiến nước biển bốc hơi, lên cao gặp lạnh thì ngưng tụ thành các hạt nhỏ li ti trong mây. Khi mây dầy đặc thì các hạt nhỏ hòa vào nhau rơi xuống thành mưa nơi vùng ấm hay thành tuyết nơi vùng lạnh. Nước trên cao chảy xuống biển thấp theo những lối đi gồm suối hay/và sông.

Lê Học Lãnh Vân - Thư ngỏ kính gởi TS Nguyễn Bách Phúc, Chủ tịch Hội tư vấn khoa học công nghệ và quản lý TPHCM (HASCON)

 

Thưa ông, tôi được đọc trên báo Vietnamnet, ngày 25/11/2025, bài “Thủy điện không sinh nước sao gây lụt được?”, trình bày quan niệm của ông rằng “thiếu cơ sở khoa học để kết tội thủy điện” gây lũ lụt khi “xả lũ trên đầu dân”.

Tôi xin viết thơ ngỏ này mong được thảo luận và học hỏi với ông về đề tài này.

Trước tiên là về câu nói của ông: “Trên một dòng sông nếu có nhiều nhà máy thủy điện thì cũng chỉ có một dòng lũ của trời thôi”. Thưa ông, vâng, lũ tự nhiên là lũ của trời. Tuy nhiên người ta chặn dòng nước tự nhiên, tích nó trong cái hồ rất to để sử dụng, to gần bằng lưu lượng nước nửa tháng của dòng sông đó, thì đã có sự can thiệp của con người, không còn là "lũ của trời" nữa.

Lê Học Lãnh Vân – Nhà cổ và hồn xưa

 

Được tin khu vườn và bảy biệt thự của chú Hỏa được dành cho công chúng, lòng nhiều người mừng vui. Mừng vui không chỉ bởi dân chúng được một khu vườn, biệt thự, mà rộng hơn, mừng vui vì hai chữ Vì Dân được sự chú ý của nhà chức trách !

Rồi nghe tin bảy căn biệt thự trong khu vườn ấy bị đập phá !

Việc đập phá diễn ra rất mau chóng, không ít người có cảm giác bị đánh úp ! Một công trình nhiều ý nghĩa như vậy, một nhân vật mà tên tuổi đại diện cho lịch sử phát triển Sài Gòn như vậy, mà việc dỡ bỏ bảy căn biệt thự xảy ra lại không công bố rộng rãi trước cho dân chúng biết !

Lê Học Lãnh Vân - Cành hoa thời quốc loạn

 

Một cành xuân khiết, một triều vua

Sửa áo, sông Hương bước xuống đò

Triều đại ngửa nghiêng cơn biến loạn

Giang san tan tác mảnh dư đồ

            Quân vương có tiếc người nhân nghĩa

            Dân tộc còn say chuyện oán thù

            Viên ngọc hoàng gia đành biệt xứ

            Trời Tây lành lạnh gió ngàn thu...

Lê Học Lãnh Vân - Tiết tháo Hữu Loan

 

Ngó hình đống đá dưới chân Nga Sơn (hình đính kèm), nhiều anh chị tự nhiên nhớ Hữu Loan. Nhà thơ có hai người vợ, người nào ông cũng quý yêu, chung thủy!

Chung thủy là giá trị sống cốt lõi của ông chăng? Không chỉ chung thủy với vợ, ông còn chung thủy với bạn bè, những người cùng chí hướng ra đi theo tiếng kêu sơn hà mùa thu ấy. Chung thủy với tiết tháo, cương liệt không theo cái sai, không tham tiền tài, danh vị, không sợ sức mạnh đàn áp.

Vì chung thủy, ông bỏ vào chân núi đập đá mưu sinh, dứt áo rời chốn phù hoa mà ông thấy nhiều thù hận, thiếu tình người, không trung thực...

Lê Học Lãnh Vân - Người đập đá vang trời

 

Chiều ui ui đầu thập niên 1970, lần đầu được đọc ngân nga từng câu bài Màu Tím Hoa Sim. Những bài phổ nhạc của Phạm Duy, Dzũng Chinh gián tiếp nuôi tình yêu lý tưởng nơi cậu học sinh đệ nhị cấp bắt đầu vẩn vơ…

Hơn năm mươi năm sau, chiều ui ui tháng 10 năm 2025, cùng các bạn viết đi Nga Sơn, thăm nơi Hữu Loan đánh đá, thồ đá. Đi quanh co lên núi thăm mộ ông. Mùa mưa, nước từ đất, đá núi thấm ra chảy lênh láng mặt đường. Mộ đá dọc đường lên núi. Nơi đây là quê hương của đá mà!

Vừa lên núi, vừa suy nghĩ lan man. Trước ông, đã có cụ Phan Tây Hồ “Xách búa đập tan năm bảy đống / Ra tay đập bể mấy trăm hòn”. Nhưng cụ Phan bị Pháp bắt đày Côn đảo, phải đập đá. Còn ông, vì cứng cỏi ngang tàng, tự bỏ vị trí không thấp, tự bỏ nghề viết giữa thủ đô về tỉnh lẻ, vô núi đập đá! Cái tiết tháo cứng cỏi hiếm có này chắc đâu phải chỉ là cái giận của kẻ thất phu!

Lê Học Lãnh Vân - Khánh Hội lộng gió, Sài Gòn lộng gió

 

Cứ nhìn Sài Gòn với bờ sông bị che kín bởi các nhà cao tầng, từ Tân Cảng tới Ba Son, câu hỏi không thể không đặt ra: Sài Gòn có còn thuộc về dân Sài Gòn, những di dân mở đất một thời chưa xa?

Một rẻo đất của bờ sông Sài Gòn còn sót lại, bến Khánh Hội, từ cầu Nguyễn Tất Thành tới cầu Tân Thuận, được cư dân của Sài Gòn tội nghiệp mong chờ làm nơi hít thở gió sông.

Nhưng, nhiều người tôi quen biết từng thở dài, lắc đầu khi nghe tin bến Khánh Hội bị giao cho một nhà đầu tư địa ốc lẫy lừng. Rồi sau khi chạy giấy phép biến nơi đây thành chỗ xây nhà cao tầng, thành vùng cư trú cho trên trăm ngàn dân chen chúc, nhà đầu tư địa ốc này sang tay cho một nhà đầu tư địa ốc khác cũng lẫy lừng không kém!

Lê Học Lãnh Vân – Cần sự phân tích độc lập nguyên nhân của thảm họa

 

Tấm hình cho thấy cảnh lụt ngoài Hà Nội. Hà Nội không chỉ là thủ đô hiện nay của Việt Nam, Hà Nội từng là kinh thành Thăng Long xưa kia, là nơi có nhiều tầng trầm tích văn hiến...

Mỗi mùa mưa, thấy Hà Nội ngập lụt mà đau !

Tin tức về đợt mưa hoàn lưu do cơn bão Bouloi về số người chết, về tình hình ngập lụt bóp trái tim nhiều người.

Lê Học Lãnh Vân – Cổ vũ cho hư cấu vu khống : Cái được riêng và cái mất chung (3)

 

5) Gia tài để lại cho con cháu : Lòng người tan hoang, làm sao vá lại ?

Sau ngày hòa bình lập lại năm 1975, chúng tôi càng hoang mang về tình yêu nước, tình đồng bào của người Việt. Mấy chục năm dài chiến tranh, hòa bình về cần xây dựng tình yêu thương, nối lại nghĩa đồng bào thì người dân chỉ thấy sự phân chia địch ta bạn thù càng nghiệt ngã hơn giữa anh em cùng dòng máu Tiên Rồng !

Ai có thể nhẫn tâm viết “hư cấu” hành động vô nhân tính của lính Miền Nam ? Lòng yêu nước thực sự và tình đồng bào thực sự có cho phép người ta bịa những chuyện “chờ xác minh” như vậy không ? Giả sử anh em ruột rà ác độc thiệt thì lấy tình anh em mà khuyên bảo, có đâu anh em không ác mà hư cấu, đặt điều để vu khống ?

Lê Học Lãnh Vân – Cổ vũ cho hư cấu vu khống : Cái được riêng và cái mất chung (1)

 

1) Từ tin tưởng tới hoang mang về lòng yêu nước, tình đồng bào

Năm 1946, sau tám mươi năm Pháp thuộc, Việt Nam bắt đầu tiến hành toàn quốc kháng Pháp giành độc lập với chiến thắng Điện Biên Phủ chín năm sau, năm 1954. Hiệp định Genève đem lại hòa bình dù đất nước bị tạm thời chia hai.

Thế hệ chúng tôi chào đời sau chiến thắng ấy tại Miền Nam thanh bình, được nền giáo dục Miền Nam dạy về nguồn gốc con Rồng cháu Tiên, tình đồng bào, tinh thần bầu bí thương nhau, lá lành đùm lá rách. Được dạy gọi những người lính Bắc Việt là anh em bên kia chiến tuyến...

Nhưng, càng lớn lên, chúng tôi càng thấy cuộc chiến giữa người Việt với nhau càng khốc liệt.

Lê Học Lãnh Vân – Cuộc thi Intervision tại Nga, 2025

 

Theo trang Phây của anh Thái Hạo, Intervision có tên gốc là Intervision Song Contest, do Tổ chức Phát thanh - Truyền hình Quốc tế (OIRT) - một tổ chức của các nước Xô-Viết Đông Âu khởi xướng năm 1960, nhằm làm đối trọng với Eurovision là cuộc thi của các nước “tư bản phương Tây”.

Đến năm 1980 thì Intervision chấm dứt hoạt động.

Năm 2022, Nga bị các nước châu Âu loại khỏi Eurovision vì đã phát động cuộc chiến xâm lược Ukraine. [Để đáp lại] “Ngày 03/02/2025, Tổng thống Putin ban hành sắc lệnh hồi sinh cuộc thi Intervision, mời các quốc gia tham gia, với mục tiêu phát triển hợp tác văn hóa, nhân đạo quốc tế và thúc đẩy các giá trị truyền thống”.