Tôi
yêu mến Hungary – một đất nước xinh đẹp với hơn 10 triệu dân, có thủ đô
Budapest kiều diễm bên dòng sông Danube.
Tôi
đến Hungary lần đầu năm 1973, trên hành trình trốn chạy từ Ba Lan qua Nam Tư
(cũ), chỉ kịp ngắm nhìn đất nước này qua ô cửa sổ con tàu.
Lần
thứ hai là năm 1989 – thời khắc Ba Lan và Hungary đang chuyển mình đoạn tuyệt với
chế độ cộng sản. Khi thăm Budapest, tôi có cảm giác Hungary khi đó mức sống khá
hơn Ba Lan : Hàng hóa phong phú, nhiều thứ sang trọng, trong khi Ba Lan vẫn còn
thiếu thốn.
Du
học Ba Lan (1970) mình về phép năm 1974 đã nghe đến cánh giang hồ gọi là “quân
khu”, hình ảnh là quần áo bộ đội, đi dép cao su, mũ cối để đánh nhau và đỡ dao
găm.
Đến
1977 về hẳn thì vẫn còn nghe đến “quân khu”. Từ “trấn” (trấn lột) rất thịnh
hành trong trường học, bến xe, nơi công cộng. Mình
có ông em út cấp 3 thời đó đi học cũng nhét cặp con dao nhọn, đi học võ biền…
phòng khi bị trấn, làm ông già lo hết hồn. Rồi sau này chú ấy cũng làm ăn giỏi
nhất nhà.
Bạn
rủ đi xem kịch “Quân khu Nam Đồng” (QKNĐ) mình cũng lưỡng lự vì không thích
kịch. Gọi là đóng kịch nghe đã chán rồi. Ở đời có nhiều người đóng kịch, từ bạn
bè, đồng nghiệp, đến người thân kể cả người yêu cũng kịch. Tóm lại ít xem kịch
vì tính ước lệ khá cao. Không hiểu thấy khó hay, lại suy luận nên ngồi nhà.
Trước
khi Donald Trump bước vào Nhà Trắng, nước Nga của Putin thực sự chật vật trên
mọi mặt. Bị cấm vận, bị cô lập, bị coi như một kẻ ngoài lề trong bàn cờ quốc
tế.
Putin
hiếm khi dám xuất hiện ở các diễn đàn lớn, bởi chỉ cần một trát tòa án quốc tế
là ông ta có thể bị bắt giữ bất kỳ lúc nào. Trên chiến trường, Nga cũng chẳng
có ưu thế gì rõ rệt, chỉ loay hoay tự vệ.
Thế
nhưng, từ khi Trump “lên ngôi”, cục diện thay đổi hoàn toàn. Giữa lúc tưởng như
tứ bề thọ địch, Putin bỗng có… “quý nhân phù trợ”. Sau vài màn rung cây dọa khỉ
bằng những tối hậu thư giả vờ nghiêm khắc, Trump đã trải thảm đỏ đón Putin ngay
tại cường quốc số 1 thế giới. Một hình ảnh khó tin: Tổng thống Mỹ – biểu tượng
của “thế giới tự do” – lại mở vòng tay với kẻ mà cả phương Tây xem là hiểm họa.
Cay đắng hơn: Sau cuộc tiếp đón trọng thị ấy, Washington gần như không còn động
thái nào để răn đe Moscow.
(Đọc lại để hiểu vì sao Ukraine quyết
chiến đến giờ. Đây là bài viết lúc cuộc chiến mới bắt đầu được 2 ngày).
Trong
những ngày qua, nhiều người Việt lớn tiếng chỉ trích Ukraine là ngu dại, chọc ổ
kiến lửa, chỉ thiệt thân.
Đồng
thời anh em đưa ví dụ về sự “khôn ngoan” của Việt Nam đối với Trung Quốc. Một
số anh em có hiểu biết hơn thì đưa ví dụ về Phần Lan. Vậy Ukraine có thực sự ngu
dại, liệu họ có những lựa chọn khác thông minh hơn? Ở vị trí đó họ đâu lạ gì
bài học Phần Lan?
Đầu
tiên phải phân tích về các bài học của các nước có vị trí và lịch sử gần gũi
nhất với Ukraine. Các nước có vị trí cùng là vùng đệm giữa Nga/Liên Xô và Tây
Âu là Ba Lan, ba nước Baltic (Estonia, Latvia, Litva), Phần Lan và Belarus.
1. Nhiều khả năng đã xảy ra một cuộc đảo
chính cung đình ở Minsk. Điều này tôi đã dự báo từ khi cuộc chiến tranh của
Putox diễn ra được vài tháng, tức là khoảng giữa đến cuối năm 2022.
Nếu quý bạn đọc nào còn nhớ, đầu tiên tôi
đề cập đến việc Nga vay đạn pháo của Belarus (còn trước khi báo chí đăng chục
ngày). Hồi đó tôi có giải thích cho một số người nhắn tin riêng hỏi thêm: Nga chưa
phải là thiếu đạn pháo, mà là đạn trong kho của Belarus gần hơn so với vận chuyển
từ Nga sang. Vì vậy đây là vay, số đạn đó sẽ được trả lại.
Ngoài việc tay chủ nhiệm hợp tác xã, à
nông trang tập thể cho Putox mượn đất và nhiều cơ sở vật chất làm bàn đạp cho
cuộc xâm lược, vụ cho vay đạn pháo cho thấy tính khăng khít của hai chế độ và
hai con người này.
Ngày 01-05-2004, Ba Lan cùng các nước
Hungaria, Czech, Slovakia, Slovenia, Estonia, Latvia, Litva, Cyprus và Malta
chính thức gia nhập Liên hiệp Châu Âu (EU) và trở thành thành viên khối
này trong suốt 20 năm qua.
Nhân kỷ niệm 20 năm sự kiện quan trọng
này, các chuyên gia của nhà băng Pekao đã làm một tổng kết những thay đổi mà Ba
Lan đạt được, so với các quốc gia cùng gia nhập. Dưới đây là những điểm chính:
1. Trong 20 năm qua, GDP Ba Lan tăng tới
100%, đứng đầu khối Đông Âu và đứng thứ 3 trên toàn EU (sau Ireland và Malta).
Điều
đầu tiên cần tỏ bày, rằng kiến thức của tôi về đạo Thiên chúa, Ki tô giáo… rất
lơ mơ ít ỏi.
Một
kẻ vô thần, lại lớn lên và trưởng thành ở miền Bắc trước năm 1975, chỉ được
nhồi nhét chủ nghĩa Mác - Lê Nin vô thần. Tận mắt chứng kiến những nhà thờ bị
đập phá, đọc nhiều sách viết bậy bạ về nhà thờ, về các đức cha, linh mục (như
Đống rác cũ của Nguyễn Công Hoan, Bão biển của Chu Văn, Xung đột của Nguyễn
Khải…). Nghe những câu xàm xí về Đức Chúa và hang đá.
Thấy
những người có đạo bị hắt hủi, thậm chí bị công khai gạch tên, loại bỏ khỏi
danh sách này nọ (không kết nạp đoàn, kết nạp đảng, không bổ nhiệm làm lãnh
đạo), khi khai lý lịch trong mục “Tôn giáo” nếu ghi “không” sẽ được coi là ưu
điểm… Thì làm sao có thể hiểu sâu biết kỹ về các tôn giáo. Đầu óc cả đám bị đổ
bê tông bởi câu loạn xằng của Các Mác ông tổ cộng sản “Tôn giáo là thuốc phiện
của nhân dân”.
Là tên của cô sinh ziên luật khoa của đại
học Charles University, thủ đô Prague, Cộng hòa Tiệp.
Nàng được 25 cái xuân xanh. Chi tiết cá
nhân thấy đề cao 1.81 mét nhưng không ghi trọng lượng, nhưng nhìn hình thấy chắc
là nhẹ hều.
Krystyna Pyszková sinh trưởng ở thị trấn
Třinec chỉ có 30 ngàn dân, cách 20 km là biên giới Ba Lan. Có thể đoán mò rằng
gốc của nàng là một cô gái đồng quê cao gơ thiệt thà chất phác truyền thống
chăng?
Campuchia được dân chủ rơi vào đầu, không
cần đấu tranh gì cả, nhờ cuộc bầu cử tự do do Liên Hiệp Quốc giám sát, sau khi
Việt Nam rút quân.
Bản chất việc này là do Liên Xô trên đà sụp
đổ nên Việt Nam bị áp lực phải rút quân, và Campuchia bắt buộc phải có tổng tuyển
cử tự do để thành lập một chính phủ mới được quốc tế công nhận.
Nước Nga, gần thời điểm, cũng có dân chủ
rơi vào đầu, khi Liên Xô tự sụp đổ bởi quyết định của tổng thống Nga Boris
Yeltsin, và trước đó là cuộc cải cách bất thành của tổng thống Liên Xô
Gorbachev. Bản chất bắt nguồn từ sự mục nát của chế độ cộng sản ở Liên Xô.
Thời đó, chả hiểu sao Ba Lan cho phép chiếu phim tư
bản thoải mái. Từ Romeo Juliet đến Spartacus, rồi Cao bồi tìm vàng,Bố già Mafia,
Động đất, rạp chật kín người, dù ít cảnh hở hang, nhưng xem thì hồi hộp từ
đầu đến cuối.
Trong
khi ấy phim Ba Lan ế ẩm dù phim nào cũng có vài pha trần truồng, làm tình trên
màn ảnh rộng. Sứ quán cấm sinh viên đi xem phim tư bản nhưng không cấm xem phim
Ba Lan.
Có
vẻ như lại có một câu chuyện "chữa cháy" cho các bạn tiếp viên hôm
rồi tham gia vận chuyển ma túy từ Pháp về. Với một cái tít được giật mang giọng
điệu ngụ ý: "trên thế giới cũng đầy tiếp viên hàng không vận chuyển ma
túy".
Vấn
đề ở đây là đánh tráo khái niệm. Câu chuyện của cô tiếp viên Christina Capello
là một ai đó đã gửi 210 kg
hàng có chứa ma túy theo diện cargo vào máy bay của cô, thứ mà cô ta không thể
kiểm soát được, chứ không phải là cô ta mang trong hành lý cá nhân.
Tuy
thế, cô ta cùng cả phi hành đoàn vẫn bị tạm giữ để thẩm vấn. Công tác điều tra
mất rất nhiều thời gian, nhưng đều được trắng án sau đó và không ai bị đi tù
cả.
Người
Rus (Русь) là tộc người hơi cổ sinh sống ở vùng Đông Âu từ Baltic đến Hắc Hải,
là cộng đồng có quan hệ huyết thống - di truyền khá lỏng lẻo của người Đông
Slave, Baltic và Phần Lan.
Nơi
họ sinh sống thiết lập nên quốc gia cổ là Kyivan-Rus hay Роусь, tiếng Nga
Киевская Русь. Phần trung tâm của quốc gia là Kyiv hiện nay cũng chính là nguồn
gốc của nước Ukraine hiện đại.
Nghiên
cứu lịch sử quốc gia cổ này một cách sâu sắc có nhà sử học Ukraine Mykhailo
Hrushevsky (1866-1934) cho kết luận người Ukraine hiện nay là tộc người cấu
thành chính trong cơ cấu dân tộc cùa Kyivan-Rus.
Giải
World Cup 2022 đã chỉ rõ sức mạnh của đồng tiền ở hai trường hợp: Bóng đá Đông
Á và Đông Âu.
Qatar
hy vọng dùng tiền để nâng đội bóng của mình lên tầm thế giới, như họ đã làm
trong hàng không, vũ trụ, truyền hình, giáo dục đại học, dầu khí v.v... Nhưng
bóng đá khó hơn nhiều.
Một
nước với gần một triệu công dân và chỉ có 6.000 người biết đá bóng thì khó thể
hy vọng vào một nền bóng đá mạnh. Có chăng chỉ là một nền bóng đá gà nòi. Các
nước nhỏ như Croatia vẫn có thể có nền bóng đá mà ai cũng nể, vì đằng sau đó là
cả một dân tộc hâm mộ.
Ngày
này 31 năm trước (25/12/1991), tôi ngẫu nhiên trở thành nhân chứng lịch sử
chứng kiến sự sụp đổ của Liên bang Xô viết.
Tôi
quan tâm chính trị từ rất sớm, viết ra điều này có thể ít ai tin. Nhưng đó là
sự thật.
Tôi
còn nhớ như in năm 1968 khi còn là cậu bé 10 tuổi, tôi với 3 người bạn cùng
trại trẻ quân đội C12 đã xé tờ họa báo Trung Quốc, bôi cứt gà lên ảnh Mao Trạch
Đông để phản đối Cách mạng Văn hóa và ủng hộ Lưu Thiếu Kỳ. Hành động này của
chúng tôi đã bị cô giáo Đỗ Bích Vân (mấy năm sau là phát thanh viên đầu tiên
của chương trình truyền hình quân đội) phạt úp mặt vào tường.
Le Figaro :Đoàn kết với nhau khi cuộc chiến mới bắt
đầu, Liên hiệp Châu Âu (EU) dường như lại phân chia làm Đông và Tây về
thái độ với Nga, và cách hỗ trợ Ukraina ...
Kaja Kallas:
Tuy có nhiều quan điểm khác nhau, nhưng tôi nghĩ rằng nên nhấn mạnh đến
sự đoàn kết mà chúng ta đã tạo ra được. Khi chia rẽ, chúng ta trở nên
yếu ớt, như thế chỉ phục vụ cho quyền lợi của Nga mà thôi.
Bà
con ta định cư ở Ukraine nói riêng và ở Đông Âu nói chung, đều có chung những
nỗi niềm trăn trở.
1.
Sang Đông Âu từ Việt Nam theo tiêu chuẩn du học, làm việc (theo diện hợp tác
lao động) và ở lại định cư từ lúc ở quê nhà còn nghèo xơ xác. Phần đông đã ở
lại làm ăn buôn bán nhỏ lẻ sau khi Liên Xô tan rã.
2.
Sau nhiều năm chăm chỉ buôn bán, cũng tích cóp được tài sản, vốn liếng nhất
định. Đa số đều có nhà cửa, xe cộ và cuộc sống ổn định nơi xứ người.
Những tháng gần đây, ông Stoltenberg đã nhiều lần đề nghị Matxcơva
tái lập đối thoại với Liên minh Bắc Đại Tây Dương, hiện rất quan tâm đến
xung đột ở Ukraina, nhưng Nga vẫn từ chối. Nga và phương Tây tố cáo lẫn
nhau là khiêu khích qua việc tăng cường quân đội tại biên giới.
Suốt
từ bảy năm qua, NATO không ngừng lên án việc Nga dùng vũ lực sáp nhập
bán đảo Crimée hồi tháng 3/2014, đòi hỏi phải tôn trọng toàn vẹn lãnh
thổ của Ukraina. Đến giữa tháng 12, Nga đưa ra hai bản yêu sách, một cho
Hoa Kỳ và một cho NATO, nêu rõ những đòi hỏi để xuống thang. Theo các
văn bản này, NATO không được mở rộng, nhất là không kết nạp Ukraina,
giới hạn việc hợp tác quân sự giữa phương Tây với Đông Âu và các nước
thuộc Liên Xô cũ, cụ thể là rút các vũ khí nguyên tử của Mỹ khỏi châu
Âu, triệt thoái các đội quân đa quốc gia của NATO khỏi Ba Lan và các
nước vùng Baltic.
Le Figaro hôm nay 22/12/2021 dành nhiều trang báo để kỷ niệm 30 năm Liên Xô sụp đổ. Tờ báo chạy tựa « Ba mươi năm sau, nước Nga trong bóng tối Liên Xô ». Ở trang trong có các bài viết « Nga
bấu víu quá khứ cộng sản và đế quốc », « Ukraina rạn nứt giữa hoài nhớ
thế giới Xô viết cũ và ý hướng độc lập », « Iekaterinbourg, thành phố
của Boris Eltsine không quên người hùng của mình ».
Từ đầu độc, bắt cóc đối lập đến bắn hạ máy bay dân sự
Bầu
trời rõ ràng không khoan hòa với Đông Âu. Có hôm, một nhà đối lập hàng
đầu với Vladimir Putin quặn người vì đau đớn và rơi vào hôn mê trong một
chiếc phi cơ đang bay trên Xibêri. Bị đầu độc bằng Novitchok, ông chỉ
sống sót nhờ phi công đã sáng suốt quyết định hạ cánh khẩn cấp xuống
Omsk, và đội ngũ y tế nhanh chóng cứu cấp. Được chữa trị tại Đức, Alexei
Navalny từ chối tị nạn, và nay đang ngồi tù tại nước Nga quê hương.