Hoàng Tư Giang - Một chuyện thú vị

 

Trong đời làm báo, tôi được gặp nhiều người thú vị và nghe nhiều câu chuyện hay. Nay kể lại cho các bạn một chuyện.

Năm 1980, khi kế hoạch kinh tế - xã hội 5 năm gần như đã thất bại sau những hào hứng của năm 1975, Tổng bí thư Lê Duẩn mời một nhóm trí thức, nhà nghiên cứu còn khá trẻ tới trao đổi về tình hình đất nước.

Trước cuộc gặp, một vị trí thức đề nghị : "Tổng bí thư đã mời chúng tôi góp ý thì xin mỗi người nói 10 phút và không ngắt lời." Tổng Bí thư đồng ý. Nhưng khi vị trí thức ấy phát biểu được vài phút, Tổng Bí thư lại chen ngang và nói liền một mạch khá lâu. Đợi ông nói xong, vị trí thức ấy bình tĩnh đáp : "Thưa Tổng Bí thư, Tổng Bí thư đã không giữ đúng cam kết."

Phúc Tiến - Ảnh cũ, hồn xưa đâu tá !

 

Hai hôm nay, thân hữu chia sẻ nhau nỗi niềm, có lẽ nào sớm chia tay một loạt tờ báo thành phố mình đã gắn bó với người đọc, người xem mỗi sáng, mỗi giờ ?

Thương và lo không chỉ công sức bao thế hệ làm báo, cho dù là báo công lập, chuyển đi đâu, giữ gìn thế nào ? Tại sao phải thế ? Có giải pháp nào tốt hơn ?

Mà còn buồn và cám cảnh cả một dây chuyền công nghiệp nhựt trình từ nhà báo, cho dù biên chế hay cộng tác nhà nghề và tài tử, đến nhà in và người bán báo, kể cả người thiết kế và nhân viên lấy quảng cáo, rồi sẽ tinh giản thế nào ? Có còn dư địa kiếm sống nào khác ?

Hoàng Tư Giang - Khi một website đóng lại, dữ liệu sẽ đi đâu ?

 

Mấy năm trước, các website đã âm thầm đóng lại khi các tờ báo chủ sở hữu các website đó phải dừng hoạt động theo quy hoạch báo chí. Lúc đó, nhiều người quan tâm tới câu chuyện nhân sự, bộ máy hay thương hiệu của tờ báo.

Nhưng tôi lại nghĩ tới một chuyện khác : Hàng chục nghìn/hàng trăm nghìn bài báo mà các tờ báo đã xuất bản trong nhiều năm, kể từ khi Việt Nam kết nối Internet năm 1997 sẽ đi đâu ?

Trong số đó có những cuộc tranh luận chính sách, những hồ sơ doanh nghiệp, những dự án đầu tư, những câu chuyện về khu vực kinh tế tư nhân thời kỳ đầu, và vô số lát cắt đời sống xã hội của một giai đoạn phát triển rất đặc biệt của đất nước.

Lê Nguyễn – Chút hồi ức về nghề viết báo một thời (2)

 

KỲ II :  ĐẤT LÀNH CHIM ĐẬU - CÚ ĐÁP ĐẦU TIÊN LÊN ĐẤT KIẾN THỨC NGÀY NAY

Vào những năm 1990-1991, tại Sài Gòn, có ít nhất ba tờ tạp chí có nhiều sự tương đồng với nhau :

- Cùng khuôn khổ 13,5 cm x 19 cm

- Cùng hoạt động bằng nguồn vốn tư nhân

- Cùng là phụ san của một tờ báo chính thống được điều hành theo mô thức nhà  nước.

- Nội dung gồm phần lớn là các bài biên dịch lấy từ nguồn báo nước ngoài.

Lưu Trọng Văn – Báo Sài Gòn hoặc Thời báo Sài Gòn

Gã không bàn về chuyện sắp xếp báo chí ở Sài Gòn đúng trật thế nào.

Nhưng gã nghĩ nghề nào cũng cần người có tâm, có tài. Tinh gọn gì cũng được những người có tâm có tài phải được trọng dụng. Một khi người có tâm có tài không được trọng dụng thì chắc chắn việc sắp xếp, tinh gọn đã thất bại.

Riêng chuyện các báo của Sài Gòn nhập vào báo Sài Gòn Giải Phóng, nên chăng báo SGGP đổi tên thành “Báo Sài Gòn”hoặc “Thời báo Sài Gòn”thì vừa gọn.

Trương Châu Hữu Danh - Quyền lực thứ tư đang ở đâu?

Tôi nhớ đến một chi tiết trong cuốn Quyền lực thứ Tư (xuất bản 1996). Trong một hội trường đầy những nhân vật quyền lực nhất đất nước, người ta nhìn thấy các chính khách, các nhà tài phiệt, những người điều hành bộ máy nhà nước. Rồi ánh mắt hướng lên khu vực dành cho báo chí.

Khi ấy có người nhận ra rằng những con người đang ngồi lặng lẽ với cuốn sổ và cây bút kia không sở hữu quân đội, không có cảnh sát, không có quyền lực hành chính, nhưng lại có khả năng ảnh hưởng đến tất cả những thứ đó.

Và từ đó xuất hiện khái niệm “quyền lực thứ tư”.

Lê Nguyễn - Chút hồi ức về nghề viết báo một thời (1)

KỲ I : KHÚC QUANH TÌNH CỜ CỦA KẺ KHÔNG BẰNG LÒNG VỚI SỐ PHẬN

Nền báo chí, hiểu theo nghĩa cổ điển là báo in, đã tàn lụi từ cuối thập niên 2010, đẩy lùi vào quá khứ những tờ báo từng một thời là món ăn tinh thần của người đọc như Kiến Thức Ngày Nay, Thế Giới Mới, Doanh nhân Sài Gòn cuối tuần, Tài Hoa Trẻ ...

Sự tàn lụi này mang lại một ít tiếc nhớ, một ít bùi ngùi, nhất là trong tâm tư của những ai từng nuôi sống bản thân và gia đình bằng những đồng nhuận bút sau mỗi kỳ báo phát hành.

Sự sắp xếp lại báo chí trong những ngày qua có lẽ cũng chỉ là xu thế khó tránh được trong sự phát triển có lúc đầy nghiệt ngã của nền công nghệ hiện đại, song hình như lần này, sự xúc động của công chúng, nhất là ở những người có ít nhiều dính dáng với báo chí, nhiều lúc lên đến cao trào.

Võ Khánh Tuyên - Vô giáo dục trong câu chuyện giáo dục

Đây là tựa bài báo của báo Tuổi Trẻ trong chuyên trang GIÁO DỤC.

Nội dung bài viết nói về những tình cảm diễn ra giữa con cái và các bậc cha mẹ trong Lễ trưởng thành mà mấy năm sau này là trend ở các trường.

Nhưng mà...cái cụm từ "Lần đầu tiên làm chuyện ấy" vốn dĩ từ xã hội, xuất phát từ góc độ và suy nghĩ khá nhạy cảm và tế nhị, thậm chí là một dạng"tục".

Nguyễn Thông - Ký giả

 

 

Hồi trước năm 1975 ở Sài Gòn, chính quyền o ép báo chí, đã diễn ra cuộc phản đối mang tên "Ký giả đi ăn mày". Gọi vậy thôi, chứ vẫn được "múa bút vung gươm hả một phen".

Năm mươi năm sau, cũng trên đất ấy, lại diễn ra cuộc liên quan tới báo chí, nhưng có tên là sáp nhập. Nhiều tờ báo bị đóng cửa, chấm dứt hoạt động; rất nhiều nhà báo mất việc làm.

Âu cũng là do thời cuộc, bãi bể nương dâu. Than trách cũng chẳng được gì, bởi "Bắt phong trần phải phong trần/Cho thanh cao mới được phần thanh cao".

Nguyễn Thị Hậu – Di sản báo chí của Sài Gòn

 

1. Sài Gòn, ngoài nhiều loại hình di sản đô thị còn có một loại di sản độc đáo và quý giá: di sản báo chí. Có thể xếp báo chí vào di sản phi vật thể, bởi phương tiện thể hiện của nó chủ yếu bằng ngôn ngữ - ngôn ngữ báo chí, dù trên tờ báo in hay trên báo mạng, “nền tảng số”.

Đó là một di sản không nằm yên trong viện bảo tàng, cũng không là một công trình kiến trúc dễ gây chú ý. Nó hiện diện hàng ngày trong đời sống : trong những sạp báo cũ, trong tiếng rao báo buổi sớm, trên bàn nhỏ trong quán cà phê... Nó hiện diện bằng mùi giấy in còn thơm mực, bằng những ánh đèn xuyên đêm trong các tòa soạn. Và đặc biệt, nó hiện diện trong lối sống của người Sài Gòn là luôn muốn biết đời sống quanh mình hôm nay thế nào ?

Ít nơi nào ở Việt Nam mà lịch sử báo chí lại gắn sâu với lịch sử đô thị như ở Sài Gòn. Từ giữa thế kỷ 19, Gia Định Báo ra đời tại Sài Gòn năm 1865, thường được xem là dấu mốc mở đầu cho báo chí quốc ngữ Việt Nam.

Huỳnh Ngọc Chênh – Buồn mà làm chi

 

Thấy nhiều người đang than khóc cho ngày buồn của nền báo chí thành Hồ.

Thật ra cái nền báo chí lẫy lừng của vùng đất này đã chết kể từ sau năm 1975.

Nó đã chết khi không còn Sóng Thần, Chính Luận, Sống, Con Ong, Dân Chủ, Trắng Đen, Tia Sáng … của các tư nhân chống cộng thân chính quyền như Chu Tử, Duyên Anh … đối kháng lại với Tin Sáng, Đối Diện, Trình Bày, Đất Nước … của các tư nhân thân cộng đối lập với chính quyền như Ngô Công Đức, Nguyễn Ngọc Lan, Chân Tín, Lý Quý Chung …

Nguyễn Thanh Sơn – Một ngày buồn của báo chí TPHCM

 

Chiều qua, trên nhiều trang Facebook của các nhà báo kỳ cựu, xuất hiện cùng một dòng trạng thái : “Một ngày buồn cho báo chí TP Hồ Chí Minh”.

Có người đăng lại ảnh tòa soạn cũ đã gắn bó gần hết đời nghề. Có người nhắc tên những tờ báo, từng là một phần ký ức của Sài Gòn suốt nhiều thập niên. Cũng có người chỉ để lại một dấu chấm lửng rất dài, như thể chính họ cũng chưa thật sự gọi tên được cảm giác đang diễn ra bên trong mình.

Nhưng điều khiến nhiều người làm báo buồn không hẳn nằm ở chuyện vài cơ quan báo chí có thể biến mất sau một đợt sáp nhập. Cái khiến người ta bất an hơn nằm ở cảm giác một thời kỳ đang khép lại.

Ngọc Vinh – Thêm một cây đinh cho quan tài báo chí

 

1) Anh em làm báo đang khóc như mưa vì sáp nhập và giải thể các tờ báo. Họ khóc vì sợ thất nghiệp, mất việc thay vì khóc cho một nền báo chí đang tắt thở vì bị bóp nghẹt để trở thành cái xác sống công cụ.

2) Bản chất của tin tức báo chí là lan truyền, và đó cũng là mục đích của người sản xuất tin. Tin tức chỉ bán một lần và sau đó nó thuộc về đại chúng. Nếu không được lan truyền tự do, tin tức sẽ chết ngắc.

Vì vậy, không ai xin phép người sản xuất tin để lan truyền tin tức, cho nên điều luật phạt tiền nếu sử dụng tin tức báo chí mà không xin phép người chủ quản là hết sức tào lao.

Tâm Vũ – Bài báo và tác phẩm

 

Tin bài là tác phẩm báo chí do nhà báo hay người lao động báo chí làm ra. Người làm ra nó đương nhiên gọi là tác giả. Song việc “làm ra” đó không nên coi là sáng tác như đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật. Đó là nói chung, là như vậy.

Còn nói riêng, cá nhân tôi không gọi bài của mình là tác phẩm. Tôi cho rằng mình không phải “đẻ” ra nó như nhà văn đẻ ra truyện ngắn. Bản thân nhà báo như tôi chỉ truyền tải thông tin mà thôi.

Có chăng sự phát hiện và cách truyền tải của mỗi người, mỗi tờ báo khác nhau. Tôi, làm ẩu thì có thể mắc chứ tuyệt đối không bao giờ làm giả.

Mai Quốc Ấn – Danh xưng và chức phận

“Một ngày buồn cho báo chí TPHCM” là một câu cảm thán.

Xa hơn một chút, “Cơn ớn lạnh chạy dọc sống lưng làng báo.” cũng là một câu cảm thán.

Nhưng xa hơn một chút nữa, ngày mà cán bộ nhân viên báo Sài Gòn Tiếp Thị đặt một vòng hoa tang tiễn đưa một thương hiệu từng gắn bó rồi bị xóa sổ. Nó lại tiếp tục tái sinh cũng cái tên đó nhưng con người cũ đã thành danh, góp tiếng cho tờ báo không còn.

Lê Huyền Ái Mỹ - Nghĩ vụn chút chơi

 

Ơ, hơn 2 năm nay, cơ man ban ngành tinh gọn, sáp nhập, giải thể, không ít lời cổ võ rằng, gọn để tinh - tinh để mạnh. Nhẽ chỉ là chuyện nhà người.

Mà ngó xuống coi chuyện nhà người, địa bàn phình to ra nhưng nhân sự cũng bấy nhiêu, lương chưa thấy tăng, mà phải làm cho ra sản phẩm, có kết quả.

Đến như thân làm tới… lãnh đạo phường, xã sau sáp nhập, là to phải biết. Mà mới hôm qua còn nghe sẽ phải đánh giá lại đội ngũ lãnh đạo phường xã để tái bố trí, sắp xếp cho hợp lý, hiệu quả hơn.

Đá Cuội – Nên dẹp những tạp chí, trang tin chuyên tống tiền

 

Hôm nay, thông tin về việc một số báo ở TP Hồ Chí Minh bị giải thể, gây tiếc nuối nhất định với nhiều người yêu mến, thường xuyên đọc các tờ báo này.

Cá nhân tôi cũng thấy hơi tiếc vì một số tờ như báo in của Tuổi Trẻ hay Pháp Luật TPHCM, cơ bản họ còn có nhiều nhà báo còn làm báo nghiêm túc, có nghề.

Nhưng đáng tiếc nhất, trong khi các cơ quan báo đó bị dẹp thì còn vô số các tạp chí, trang tin nhỏ nhỏ trong thời điểm này, phóng viên của họ vẫn đánh đấm, làm tiền doanh nghiệp theo kiểu bẩn thỉu còn rất nhiều.

Võ Khánh Tuyên – Giống và khác

 

1. Từ hơn một tháng trước đây, trên Facebook tràn ngập đủ áng văn thơ, tùy bút, tản văn, than thở, kêu gào...cho một vấn đề không mới. Đó là việc dân Hà Nội bị giải tỏa cho các dự án.

 Những trạng thái, tâm sự đều không khác với những nơi khác bị giải tỏa trên toàn quốc, nhưng qua lăng kính của người Hà Nội sẽ phải khác. Vì họ thuộc "tinh hoa", giàu cảm xúc, nơi từng góc bếp, phòng khách, thậm chí cả nhà vệ sinh đều gợi nhớ những kỷ niệm không thể xóa nhòa.

2. Rồi rộ lên mới hôm qua, tình hình nghe đâu 2.400 nhân sự "nhà báo" ở TPHCM sẽ bị thất nghiệp khi hệ thống báo chí sắp xếp lại.

Tiểu Vũ - Một cách hiểu khác về câu "Văn Bắc, báo Nam"

"Văn Bắc, báo Nam” là câu nói được truyền miệng trong đời sống văn chương, báo chí nhiều năm qua. Câu nói này gợi lại một cách nhìn quen thuộc: miền Bắc được xem là vùng đất của văn chương, còn miền Nam, đặc biệt là Sài Gòn, là nơi báo chí, nhà in, thông tin và đời sống đô thị phát triển mạnh.

Nhìn vào lịch sử báo chí quốc ngữ, cách nhìn này có cơ sở. Gia Định báo ra số đầu tại Sài Gòn ngày 150.4.1865, thường được xem là tờ báo chữ quốc ngữ đầu tiên ở Việt Nam. Từ mốc này, Nam Kỳ sớm hình thành một không gian báo chí gắn với nhà in, đô thị, thị trường độc giả và nhu cầu thông tin của một xã hội đang chuyển động.

Nhưng điều làm nên báo chí miền Nam không chỉ nằm ở mốc ra đời sớm. Giá trị lớn hơn là khí chất nghề nghiệp. Báo chí miền Nam đi gần đời sống, gần dân, gần những biến động nóng của xã hội. Trong cách làm báo đó có sự nhanh nhạy của đô thị, sự thẳng thắn của vùng đất mở và tinh thần hào hiệp: Thấy điều bất bình thì lên tiếng, thấy cái sai thì đeo bám, thấy người yếu thế thì bảo vệ.

Mai Phan Lợi – Văn Bắc, báo Nam (2)

 

Bài 2 : ĐI TÌM MÔ HÌNH PHÙ HỢP CHO SỨ MỆNH PHỤNG SỰ BẠN ĐỌC TRONG KỶ NGUYÊN MỚI

Nếu bài 1 là lịch sử, thì bài này là câu hỏi.

Câu hỏi không dễ trả lời : Trong bối cảnh quy hoạch báo chí, chuyển đổi số và sức ép kinh tế truyền thông hiện nay, những thuộc tính tốt nhất của dòng “báo Nam” có thể tồn tại dưới hình dạng nào ?

1. Nguy cơ thực sự không phải là công nghệ

Khi nói về khủng hoảng báo chí Việt Nam hiện nay, người ta hay đổ lỗi cho mạng xã hội, cho YouTube, cho TikTok. Không sai, nhưng chưa đủ. Thực ra, có một nguy cơ sâu hơn và ít được nói đến hơn : Sự xói mòn của tính tự chủ tài chính.