Tiểu Vũ - Đừng nói Thái Lan ghi cả 4 bàn

 

Tôi không thích cách nói “Thái Lan ghi cả 4 bàn” trong trận chung kết lượt về. Cách nói câu này vô tình hạ thấp thành quả của tuyển Việt Nam, như thể chức vô địch đến từ sai lầm của đối thủ chứ không phải nỗ lực của thầy trò huấn luyện viên Kim Sang Sik.

Đúng là hai bàn thắng của Việt Nam trên sân Mỹ Đình đều được tính là phản lưới nhà. Nhưng bóng đá không chỉ được phân tích bằng cái tên cuối cùng chạm vào bóng. Không có sức ép từ cầu thủ Việt Nam, hàng thủ Thái Lan đâu tự nhiên đưa bóng vào lưới nhà.

Ở bàn gỡ hòa 1-1, Hoàng Hên áp sát quyết liệt khiến thủ môn Chatchai xử lý lúng túng rồi phản lưới. Đến phút bù giờ, Quang Hải chuyền bóng cho Xuân Son trong một pha phản công nhanh, buộc Wanchai phải lao về cản phá và đá bóng thẳng vào lưới đội nhà. Cả hai đều là sai lầm của cầu thủ Thái Lan, nhưng những sai lầm đó xuất hiện dưới sức ép trực tiếp từ tuyển Việt Nam.

Tiểu Vũ – Drone của ai xâm nhập Tân Sơn Nhất ?

 

Đọc mấy bài drone xâm nhập, ảnh hưởng hoạt động bay ở Tân Sơn Nhất mà tức ứa máu.

Báo nào cũng như báo nào, gần như viết chung từ một nguồn. Đọc hết vẫn không biết drone của ai, ai bay, bay từ đâu, loại gì và vì sao nó có thể lọt vào khu vực cấm bay của một sân bay lớn như Tân Sơn Nhất.

Ai từng chơi drone sẽ biết, trước đây với nhiều dòng DJI, đến khu vực hạn chế gần sân bay thì phần mềm đã cảnh báo, thậm chí không cho cất cánh nếu chưa được mở khóa. Huống chi đây là drone bay lọt hẳn vào khu vực hoạt động của Tân Sơn Nhất.

Tiểu Vũ - Thằng bán tơ thời đại số

Truyện Kiều của Nguyễn Du có hàng chục nhân vật như Thúy Kiều, Thúy Vân, Kim Trọng, Tú Bà, Mã Giám Sinh… Mỗi nhân vật đều được đại thi hào khắc họa khá đầy đủ, từ lai lịch, ngoại hình đến tính cách.

Với Từ Hải, Nguyễn Du viết:

"Râu hùm, hàm én, mày ngài

Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao.

Tiểu Vũ - Một cách hiểu khác về câu "Văn Bắc, báo Nam"

"Văn Bắc, báo Nam” là câu nói được truyền miệng trong đời sống văn chương, báo chí nhiều năm qua. Câu nói này gợi lại một cách nhìn quen thuộc: miền Bắc được xem là vùng đất của văn chương, còn miền Nam, đặc biệt là Sài Gòn, là nơi báo chí, nhà in, thông tin và đời sống đô thị phát triển mạnh.

Nhìn vào lịch sử báo chí quốc ngữ, cách nhìn này có cơ sở. Gia Định báo ra số đầu tại Sài Gòn ngày 150.4.1865, thường được xem là tờ báo chữ quốc ngữ đầu tiên ở Việt Nam. Từ mốc này, Nam Kỳ sớm hình thành một không gian báo chí gắn với nhà in, đô thị, thị trường độc giả và nhu cầu thông tin của một xã hội đang chuyển động.

Nhưng điều làm nên báo chí miền Nam không chỉ nằm ở mốc ra đời sớm. Giá trị lớn hơn là khí chất nghề nghiệp. Báo chí miền Nam đi gần đời sống, gần dân, gần những biến động nóng của xã hội. Trong cách làm báo đó có sự nhanh nhạy của đô thị, sự thẳng thắn của vùng đất mở và tinh thần hào hiệp: Thấy điều bất bình thì lên tiếng, thấy cái sai thì đeo bám, thấy người yếu thế thì bảo vệ.

Tiểu Vũ - Khi không gian công cộng bị chiếm dụng để quảng cáo

Đi đón năm mới 2026, tưởng có gì hay ho. Nhưng vừa bước ra đường Nguyễn Huệ, cảm giác đầu tiên là bị áp đảo. Một không gian từng được gọi là văn hóa công cộng nay hiện ra như một trung tâm quảng cáo khổng lồ của Tiger Beer.

Ánh sáng, màn hình led, sân khấu, logo phủ kín. Mọi thứ đều được thiết kế để nhìn thấy thương hiệu trước khi kịp cảm nhận không khí năm mới.

Âm thanh dội ra trước, hình ảnh theo sau. Tiếng từ hệ thống loa phát lên rồi vài nhịp sau miệng người dẫn trên màn hình mới nhắp theo. Âm thanh và hình ảnh lệch nhau, tạo ra một độ trễ ngược rất khó chịu.

Tiểu Vũ - Tự nhiên đang chat Messenger lại rủ qua Zalo, để làm chi vậy trời

Đang nói chuyện đàng hoàng trên Messenger thì bên kia đột nhiên hỏi: “Anh có Zalo không?”. Tôi trả lời: “Có, nhưng hỏi chi vậy?”. Bên kia đáp: “Để gửi hình ảnh, video, file Word cho anh, gửi Zalo chất lượng tốt hơn”.

Nghe tới đây là tôi đã thấy hơi nghi nghi.

Chiều lòng người ta, tôi qua Zalo nhận file. Kết quả thì quen thuộc: Video bị nén, chất lượng giảm thấy rõ. Và thế là bực. Không phải bực vì công nghệ, mà vì một niềm tin khá phổ biến rằng cứ Zalo là mặc nhiên “xịn” hơn.

Tiểu Vũ - Hai người lính

Bức ảnh hai người lính (ảnh trên) đã xuất hiện trên rất nhiều phương tiện truyền thông đại chúng, được chia sẻ lại không biết bao nhiêu lần trên báo chí và mạng xã hội. Câu chuyện hậu trường phía sau, nhiều đồng nghiệp đã tường thuật khá đầy đủ.

Tôi sẽ không nhắc lại nữa, chỉ muốn dừng lại ở điều bức ảnh gợi ra về chiến tranh, ký ức và hành trình hòa giải.

Giữa cánh đồng hoang, hai người lính đứng cạnh nhau, vai kề vai. Một người khoác quân phục giải phóng quân, người kia mặc áo lính Việt Nam Cộng Hòa. Không còn súng ống, không còn ranh giới hai phe. Chỉ còn hai người choàng vai nhau, mắt nhìn về phía trước.

Tiểu Vũ - Quá nguy hiểm!

Năm 1933, chính quyền Đức Quốc xã triển khai chính sách ưu sinh dựa trên niềm tin rằng con người cần được chọn lọc sinh học để tạo ra một “giống nòi ưu việt”.

Dưới danh nghĩa khoa học và tiến bộ, họ ban hành Luật ngăn ngừa sinh sản của người mang bệnh di truyền, cho phép cưỡng bức triệt sản những người bị coi là khiếm khuyết về trí tuệ, tâm thần hoặc thể chất. Hàng trăm nghìn người đã bị tước quyền sinh sản mà không có quyền lựa chọn.

Tư duy ấy nhanh chóng bị đẩy đi xa hơn với chương trình Aktion T4, nơi những người khuyết tật và những ai bị coi là “không có giá trị sinh học” bị giết hại một cách có hệ thống. Tất cả bắt nguồn từ một niềm tin sai lầm nhưng chết người: Yếu tố di truyền quyết định giá trị con người.

Tiểu Vũ - Mưa đỏ trượt Oscar không có gì là bất ngờ cả

Việc Mưa đỏ không xuất hiện trong danh sách rút gọn hay đề cử Oscar không nên được nhìn như một cú hụt hẫng, càng không nên bị đẩy thành câu chuyện thất bại.

Nếu đặt bộ phim này vào toàn bộ hành trình hơn 30 năm phim Việt đi Oscar, thì kết quả ấy thực ra nằm trong một quy luật đã lặp lại nhiều lần, với những đặc điểm quen thuộc và không khó để dự đoán.

Với tư duy làm phim như hiện tại thì sang năm cũng vậy thôi.

Tiểu Vũ – Về một lá đơn

 

Tôi tình cờ thấy lá đơn này được chia sẻ trên mạng xã hội, không biết thật giả thế nào. Nhưng nếu đúng đây là một lá đơn tồn tại ngoài đời thực thì thật là hài hước...

Lá đơn kiến nghị đòi xem xét trách nhiệm pháp lý đối với nhà văn Bảo Ninh và tác phẩm Nỗi buồn chiến tranh đặt ra một loạt vấn đề nghiêm trọng về nhận thức pháp luật.

Điểm dễ thấy nhất là người viết đơn yêu cầu truy cứu trách nhiệm nhưng không viện dẫn bất kỳ điều luật nào mà tác giả hoặc tác phẩm bị cáo buộc vi phạm. Trong hệ thống pháp luật, không có khái niệm xử lý một cá nhân chỉ vì “gây bức xúc”. Mọi yêu cầu truy cứu đều phải xác định rõ hành vi, chỉ ra điều luật bị vi phạm và chứng minh hậu quả pháp lý cụ thể. Lá đơn không đáp ứng được bất kỳ điều kiện tối thiểu nào.

Tiểu Vũ - AI không phải “đứa trẻ mới sinh”, và vì sao cần một cách tiếp cận đúng hơn

 

Đề xuất “phải dạy tất cả AI làm người chuẩn mực”, xem các hệ thống trí tuệ nhân tạo như những “con người mới sinh” chưa biết luật pháp và đạo đức, nghe có vẻ hợp lý ở bề mặt, nhưng lại thiếu chính xác về bản chất kỹ thuật lẫn phương pháp quản trị.

Khi xây dựng luật cho một công nghệ đang thay đổi từng ngày, sự nhầm lẫn về khái niệm có thể dẫn đến nhầm lẫn trong chính sách.

Trước hết, AI không học như con người. Một đứa trẻ khi sinh ra không biết gì về thế giới, phải trải qua quá trình quan sát, bắt chước và tiếp xúc xã hội để hình thành nhận thức. Các mô hình AI hiện nay thì khác hoàn toàn : Chúng được huấn luyện bằng lượng dữ liệu khổng lồ tích lũy từ nhiều năm, từ hàng tỉ câu chữ trên internet.

Tiểu Vũ - Nghề báo có những nguyên tắc tối thiểu không thể bỏ qua

 

Tìm mãi cuối cùng rồi cũng lần ra tác giả bức ảnh chụp nhà văn Bảo Ninh nhận thưởng, bức ảnh đã gây chú ý suốt mấy ngày qua. Trên trang cá nhân, bạn ấy đã giải thích rất nhiều, thậm chí có lúc còn đổ lỗi cho bạn đọc.

Nhưng theo quan điểm của tôi, dù giải thích thế nào thì bạn ấy vẫn sai. Nghề báo có những nguyên tắc tối thiểu không thể bỏ qua. Đưa một tấm ảnh lên mà để bạn đọc hiểu lầm dẫn đến tranh cãi thì trước hết là lỗi của phóng viên và cao hơn là lỗi của tòa soạn, bởi đó là trách nhiệm biên tập và kiểm soát chất lượng thông tin.

Trong trường hợp này, lựa chọn đúng nghề chỉ có ba : Một là không dùng bức ảnh đó, hai là nếu buộc phải dùng thì phải chú thích thật rõ ràng để tránh hiểu lầm, và ba là chấp nhận đưa tin chậm hơn đôi chút để xin đồng nghiệp hoặc ban tổ chức một tấm hình khác chuẩn xác và phù hợp hơn. Không có con đường thứ tư.

Tiểu Vũ - Về “Người xót xa trước mưa lũ”

Ngày xưa, khi còn đương chức, ông có mặt ở hầu hết các buổi khánh thành, khai trương, hòa lưới và bấm nút vận hành nhà máy thủy điện.

Thế nhưng đến bây giờ, khi quê hương chìm trong mưa lũ, khi nước từ các hồ thủy điện xả về làm nhiều vùng bị nhấn chìm, ông lại làm những câu thơ da diết như thể mình là người đứng ngoài câu chuyện, chỉ chứng kiến nỗi đau mà không dính dáng gì đến nguyên nhân.

Vấn đề không nằm ở việc làm thơ. Vấn đề nằm ở chỗ công chúng ngày nay không còn quên nhanh như trước.

Tiểu Vũ - Những người ngồi quanh một vòng sáng

Có những bức ảnh chỉ cần nhìn lướt qua đã khiến lòng người se lại, bởi trong đó thấp thoáng cả một miền ký ức quen thuộc của quê nhà. 

Như khoảnh khắc người miền Trung quây thành một vòng tròn sau lũ, giữa họ là những dây điện rối như rơm khô, những chiếc điện thoại nằm chờ sáng lại, và những khuôn mặt mệt mà vẫn bình thản.

Sau mỗi trận lụt, khi nước vừa rút, điều đầu tiên người ta nghĩ đến không phải dọn nhà mà là tìm chút điện để liên lạc với người thân. Điện thoại lúc này giống như bàn tay đưa đi trong bóng tối, chạm được đến gia đình là yên lòng. Bởi vậy, chỉ cần một nơi có điện, dù là cái máy phát kêu lọc cọc trong góc nhà, người ta vẫn tìm đến, đem theo máy, theo sạc, theo cả những nỗi lo chưa kịp gọi thành lời.

Tiểu Vũ – « Tàn quân » : Báo chí đánh rơi tính khách quan, độc giả sẽ đánh rơi niềm tin

 

Trong báo chí, tít bài không chỉ là cửa ngõ dẫn độc giả vào nội dung, mà còn là cam kết về sự trung thực và khách quan. Đặc biệt với tin quốc tế, nơi diễn biến mỗi ngày đều chứa nhiều tầng thông tin trái ngược, tít cần phải giữ đúng nguyên tắc cân bằng và tránh mọi biểu hiện thiên lệch.

Thế nhưng, cái tít “Nga tiếp tục truy quét tàn quân Ukraine ở Pokrovsk” lại phơi bày một sự cẩu thả đáng lo ngại trong nghiệp vụ.

Cụm từ “truy quét tàn quân Ukraine” là một dạng diễn ngôn mang màu sắc của một bên tham chiến. Trong tiêu chuẩn báo chí, những cách gọi như vậy không thể xuất hiện nếu không phải là trích dẫn trực tiếp. Tít bài lại không hề có dấu ngoặc, không ghi nguồn, không thể hiện rằng đây chỉ là cách mô tả của phía Nga. Khi thiếu toàn bộ những yếu tố này, câu chữ lập tức biến thành đánh giá chủ quan của tòa soạn.

Tiểu Vũ - Camera và sự biến mất của khoảng riêng

 

Khi chiếc camera len vào từng ngóc ngách đời sống, con người bỗng nhận ra mình không còn một khoảng riêng thật sự. Mọi cử động, ánh nhìn, giấc ngủ đều có thể bị lưu lại, chia sẻ và bình phẩm trong một thế giới luôn mở mắt.

Có một thời, người ta tin rằng camera sinh ra để bảo vệ. Một chiếc mắt thần gắn trên tường là dấu hiệu của an ninh, của sự yên tâm. Thế nhưng giờ đây, cũng chính nó trở thành kẻ chứng kiến những điều lẽ ra chỉ thuộc về riêng ta. Ống kính lạnh lùng có thể nhìn xuyên qua cửa phòng, qua những phút mệt mỏi, qua những khoảng lặng con người muốn giấu kín.

Ranh giới giữa “quan sát để an toàn” và “soi mói để kiểm soát” mong manh đến mức chỉ cần một cú chạm.

Tiểu Vũ - Dân không hiểu nổi các bản tin thủy văn

 

Điểm vướng lớn nhất hiện nay không phải ở chỗ hồ thủy điện không báo xả lũ mà ở chỗ báo theo kiểu người dân rất khó hiểu.

Thông báo vận hành hồ và bản tin lũ vẫn chủ yếu được soạn theo ngôn ngữ kỹ thuật, tức là thứ ngôn ngữ dành cho kỹ sư thủy lợi và cán bộ phòng chống thiên tai, chứ chưa phải ngôn ngữ dành cho người đang ở trong căn nhà cấp bốn bên mé sông và chỉ có vài giờ dọn lụt.

Trong thực tế, bản tin thủy văn thường viết theo hướng này, người dân đọc có thể bị rối não luôn:

Tiểu Vũ – Mì Quảng và những dòng chữ ở Sài Gòn

 

Sáng nay, ngồi quán cà phê đầu hẻm, tôi mở tờ báo giấy còn thơm mùi mực. Lướt đến trang trong, bất giác tôi dừng lại : Một bút danh quen thuộc. Là con gái anh Chín cuối ngõ, nay đã ký tên phóng viên trên một tờ báo lớn giữa Sài Gòn.

Một dòng chữ nhỏ xíu mà gợi lại biết bao khuya sớm mưu sinh của gia đình anh, và rộng hơn, của bao người xứ Quảng đã chọn nơi này làm chốn lập nghiệp.

Tôi quen anh Chín từ hơn năm năm trước, nhờ những lần ghé ăn mì Quảng ở đầu hẻm gần nhà. Hai vợ chồng anh rời quê Quảng Nam vào Sài Gòn với hai bàn tay trắng, thuê căn trọ chật hẹp, ngày đêm gồng gánh. Những tô mì vàng màu nghệ, nước nhưn sóng sánh, cọng mì trắng tinh thơm mùi gạo quê nhà đã nuôi sống cả gia đình và nâng đỡ một giấc mơ : để con cái được đi xa hơn. Và hôm nay, giấc mơ ấy hiện diện trên trang báo tôi đang cầm.

Tiểu Vũ – Các nhạc sĩ bớt băn khoăn

 

Trong vài bài viết và video gần đây của tôi về nhạc AI, rất nhiều bình luận đã xuất hiện. Người thì tò mò, người thì dè dặt, và cũng không ít phản ứng gay gắt phủ nhận hoàn toàn giá trị của thứ âm nhạc mới mẻ này.

Có người thậm chí thẳng thừng gọi “Say một đời vì em” là “bản xoàng xĩnh”, “hội chứng đám đông”, và coi việc đám đông đón nhận nó như một biểu hiện của sự suy thoái thẩm mỹ. Đây là một bình luận tiêu biểu phản ánh tâm thế của nhiều người khi đối diện nhạc AI : Hoặc ca ngợi quá đà, hoặc phủ nhận cực đoan.

Phản ứng này cũng dễ hiểu thôi. Nỗi lo ngại lớn nhất của giới nhạc sĩ trước sự trỗi dậy của nhạc AI chính là nguy cơ đánh mất vai trò sáng tạo, vốn được xem là độc quyền của con người. Khi một phần mềm có thể tạo ra bản nhạc chỉ trong vài phút, nhiều nhạc sĩ cảm thấy công sức, thời gian và cả nghề nghiệp của mình bị thách thức. Không ít người phản ứng bằng sự phủ nhận, xem AI như kẻ thù cần phải loại bỏ.

Tiểu Vũ – Tác động vật lý là gì ?

Vụ phóng viên Phan Nhơn của VOV Giao thông bị còng tay khi tác nghiệp tại hiện trường vụ cháy ở phường An Phú Đông, TP.HCM đã được nhiều cơ quan báo chí đưa tin. Các cơ quan chức năng cũng đã vào uộc điều tra, làm rõ và chúng ta còn phải chờ kết luận chính thức từ phía cơ quan nhà nước.

Điều cần bàn ở đây là cách dùng cụm từ “tác động vật lý” trong nhiều bản tin chính thống. Vậy “tác động vật lý” là gì, tại sao báo chí lại hay sử dụng và hệ quả của nó ra sao ?

Trước hết cụm từ này thưởng được xuất hiện trên các bản tin báo chí, đặc biệt là khi tường thuật về những vụ xô xát hay sự việc có va chạm, người đọc thường bắt gặp một cụm từ nghe vừa lạnh lùng vừa xa lạ : “tác động vật lý”. Đây là cách diễn đạt đã trở nên quen thuộc trong lối viết của báo chí chính thống, thay thế cho những động từ cụ thể như “đánh”, “đấm”, “tát”, “đạp”.