Bông Lau - Tinh thần thượng võ

Bức tượng John McCain ở Hồ Trúc Bạch Hà Nội gục đầu đưa thẳng hai tay lên trời đầu hàng hoàn toàn không đúng với những gì đã xảy ra.

Câu chuyện bắt đầu như sau. Ngày 26 tháng 10 năm 1967 Thiếu tá Hải quân John McCain lái chiếc khu trục phản lực A-4E Skyhawk được tân trang máy móc điện tử và radar của thời gian ấy, từ hàng không mẫu hạm của Đệ Thất Hạm Đội bay vào oanh kích ở khu vực Hà Nội.

Chiếc A-4E Skyhawk bị hỏa tiễn địa không bắn trúng nổ văng mất cánh bên phải. Chiếc Skyhawk bốc cháy xoay tít rớt với tốc độ cao. John McCain kích hoạt phóng ghế thoát hiểm khỏi máy bay. Nhưng tốc độ ghế thoát hiểm 500 knots cộng thêm máy bay đang quay mòng mòng rớt làm cánh tay phải của John McCain gãy làm ba khúc, tay trái cũng bị gãy, đầu gối phải cũng bị gãy. John McCain bất tỉnh nhân sự ngay lúc ấy.

Vũ Thế Thành - Thời buổi phần thư

"... Cô bạn (trẻ) tặng tôi quyển sách của Erich Maria Remarque, bản dịch trước 75 mà em kiếm được ở tiệm sách cũ. Remarque là nhà văn người Đức mà có thời tôi “ngốn” hầu như không sót cuốn nào. Ông viết như thì thầm kể chuyện, chẳng lý luận, triết lý gì cao siêu cả, rất buồn, và rất người.

Thời Hitler, Remarque phải sống lưu vong, tác phẩm bị cấm và bị đốt. Bây giờ, cầm sách của ông trên tay, tôi lại nhớ đến thời sau 75, thời sách “đồi trụy phản động” bị cấm và bị đốt ở Sài Gòn. 

Sách bị tịch thu, chất đống lên xe ba gác chở đi thì tôi chứng kiến, còn có đem đốt hay không thì tôi không thấy. Báo Sài Gòn giải phóng số ra ngày 15.7.75 đưa tin:

Nguyễn Phong – Vụ « đoàn tàu cho Gaza » và văn hóa tranh luận

 

Một công dân Việt Nam tên Tiêu Nguyễn Bảo Ngọc, tham gia đoàn tàu Global Sumud Flotilla hướng tới Gaza, với danh nghĩa "viện trợ nhân đạo" rồi bị lực lượng Israel bắt giữ khi đoàn tàu bị chặn trên Địa Trung Hải.

Đoàn Global Sumud Flotilla gồm khoảng 50 tàu, chở 428 người từ hơn 40 quốc gia, bị lực lượng Israel chặn lại trong hai ngày 18–19 tháng 5 năm 2026 ở phía đông Địa Trung Hải. Israel bắt giữ đoàn tàu này vì cho rằng họ đang thực thi lệnh phong tỏa và đoàn tàu này cố ý xông vô khu vực phong tỏa của họ.

Vụ này đang là một bài toán ngoại giao rất lớn mà chính phủ Việt Nam đang phải cố mà giải quyết, làm sao phải coi cho được, vừa không mắc lòng Israel mà cũng không phản bội lại với tuyên bố bang giao của mình với Palestine. Chuyện con bé được giải quyết ra sao thì hạ hồi phân giải, tôi viết cái này chỉ vì tôi thấy con bé đang bị chửi từ đầu làng cuối xóm, từ vàng tới đỏ, thậm chí bên đỏ còn đang cố gắng chứng minh, con bé là 3 sọc cài cắm nữa. Hài hước thiệt sự.

Hoàng Quốc Dũng - Cà cuống Cuba

“Một miếng khi đói bằng một gói khi no”. Người Việt Nam ta từ xưa đã dạy như vậy. Nghĩa là lúc đói mà có ai chìa tay giúp thì quý lắm. Ấy thế mà trong cái thế giới “xã hội chủ nghĩa anh em”, chuyện nhận một miếng ăn đôi khi lại nhiêu khê hơn cả chế tạo bom nguyên tử.

Chính phủ Hoa Kỳ tháng 5 năm 2026 lại nhắc lại đề nghị viện trợ nhân đạo 100 triệu đô la cho nhân dân Cuba. Nghe qua tưởng đơn giản: người có tiền đưa tiền, người đói nhận đồ ăn, thế thôi. Nhưng không. Đời đâu có ngây thơ như thế.

Washington nói rõ: Tiền này không đi qua nhà nước Cuba mà sẽ được phân phát thông qua Giáo hội Công giáo và các tổ chức nhân đạo độc lập. Nói trắng ra bằng tiếng Việt đời thường là: Chúng tôi muốn cho dân ăn, nhưng không muốn tiền đi « lạc đường.”

Ngọc Vinh - 30-4-1975 thật sự là ngày gì?

Bên thắng cuộc (nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa) gọi nó là ngày giải phóng miền Nam.

Bên thua cuộc (nước Việt Nam Cộng Hòa cùng những người dân) không hài lòng với cách gọi này, vì lý do: Họ đâu phải nô lệ mà giải phóng, khi đời sống họ cao hơn dân miền Bắc và dân chủ hơn miền Bắc (trước thời điểm 30-4-1975).

Thực tế nửa thế kỷ qua cho thấy, dùng từ "giải phóng miền Nam" là không ổn, vì gây phân biệt, chia cắt và xúc phạm, không thể hiện sự hòa giải hòa hợp dân tộc. 

Tạ Duy Anh – Mùi thời cuộc

 

(Viết vì đã hứa)

Có những lời mời như dưới đây.

Một hôm tôi đang ngồi nhà viết lách, thì nghe tiếng chuông cửa. Một anh bạn thân tùm hụp mũ bảo hiểm, vừa đẩy xe máy vào cổng, vừa giục :

- Mặc nhanh quần áo, đi với tôi.

- Đi đâu ?

 -Muôn sự tại ông không dùng điện thoại (hồi đó điện thoại để bàn cũng còn hiếm), nên tôi mới phải vất vả. Họp đến nơi rồi mà sếp bảo không thể thiếu ông. Thế là tôi phải thân đến chở ông lên.

Phan Thúy Hà - Nhân nói về nhà văn Duy Lam

Hôm trước đăng bài thơ Chiếc kẹo nhỏ trong bàn tay người chết - có bạn còm nhắc đến một cuốn sách vui vẻ của nhà văn Duy Lam, thế là mình tìm và mua, chiều nay nhân được.

Cuốn sách kể chuyện sinh hoạt trong một gia đình kiểu như ngày xưa mình đọc Chú bé rắc rối. Phù hợp tuổi học sinh. Mình mua không vì thích đọc, mà muốn giữ một kỷ niệm của một con người từng đi qua cuộc đời này.

Nhà văn Duy Lam là cháu của ba nhà văn trong Tự lực văn đoàn, là thành viên trẻ tuổi nhất trong Tự lực văn đoàn. Mẹ của ông là bà Nguyễn Thị Thế - là em gái nhà văn Nhất Linh, Hoàng Đạo, là chị gái nhà văn Thạch Lam. Bà có một cuốn hồi ký về gia đình Nguyễn Tường.

Mai Thanh Hải - Đường đến 30 tháng 4 (26)

... "Chiều đầu đông năm ấy -1971, đơn vị bác sau hai ngày hành quân từ Thạch Bình, Nho Quan tập kết tại chân núi Cánh Diều, thị xã Ninh Bình. Năm giờ chiều, đoàn tàu quân sự từ phía Hà Nội tiến vào khu ga để đón đoàn quân.

Hai bên thành tàu là hàng băng rôn "Nhiệt liệt chào mừng những người con ưu tú của miền Bắc xã hội chủ nghĩa lên đường vào giải phóng miền Nam", "Tất cả vì miền Nam ruột thịt"...Cả khu ga là một không khí sục sôi. Đoàn tàu hú một hồi còi dài và chuyển bánh hướng vào Nam.

Bác ngoái đầu qua cửa sổ. Chào quê hương, chào miền Bắc xã hội chủ nghĩa thân yêu"...

Mai Thanh Hải - Đường đến 30 tháng 4 (24)

Cha tôi kết thúc cuộc đời ở tuổi 36. Vào một buổi sáng, trên bãi biển Diễn Thịnh.

Chúng tôi đứng ở bãi phi lao, không gần, không xa, đủ để tôi vẫn nhìn thấy cảnh diễn ra. Mẹ tôi nói: "Cha đấy con. Cha con là người vừa bị bịt mắt dải khăn đen kia!".

Sao tôi không biết chứ. Cha của tôi mà.

Cha giật dải khăn đen ra. "Tôi không có tội gì cả. Đảng Cộng sản Việt Nam muôn năm. Chủ tịch Hồ Chí Minh muôn năm".

Dương Quốc Chính - Hòa giải nếu thoát bò

Vào những ngày này, trong 10 năm nay, mình luôn nghĩ, biết bao giờ người Việt mới có thể bao dung với nhau, không còn phân biệt địch ta nữa?

Năm nào mình cũng đã thử đưa ra một phương án. Bài này cũng là một phương án, có thể rất dễ và rẻ tiền với rất nhiều người, nhưng có khi là bất khả thi với đám đông. Đó là chủ động nạp kiến thức đa chiều.

Mình nghĩ các cháu bên chuồng hay chính anh em bò vàng trở nên cực đoan, cuồng dại, chẳng qua cũng là do thiên kiến xác nhận, dẫn tới cố tình chỉ nạp kiến thức một lề.

Mai Thanh Hải - Đường đến 30 tháng 4 (22)

Làng Hạ Lội, 13.08.1968. Ông Trần Đình Trọng:

Sắp đến giờ cơm trưa, tôi nhận được tin lên huyện họp gấp. Biết việc quan trọng, tôi đi ngay. Đoạn đường không đạp xe được, tôi vác xe lên vai, chạy, thật nhanh. Trụ sở huyện sơ tán trong núi, đi đường vòng lâu hơn, tôi vác xe, chạy tắt qua cánh đồng.

Chủ tịch tỉnh và chủ tịch huyện đang chờ tôi. Cuộc họp có 3 người. Nội dung: "Giải quyết việc thông xe".

Quốc lộ 1 - đoạn đi qua xã Tiến Lộc (huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) - bị bom đánh phá, cầu Già sập, xe không qua được. Tỉnh chỉ thị làm đường tránh cho xe qua. Đường tránh sẽ là con đường từ quốc lộ rẽ vào làng Hạ Lội, xuyên qua làng Hạ Lội ra bến sông Già ở cuối làng. Ý kiến của ông Trọng về việc này?.

Mai Thanh Hải - Đường đến 30 tháng 4 (21)

Ba cái hầm kèo nhốt tù bình. Ba cái hầm kèo xếp thành ba góc tam giác nằm lọt trong một mảnh vườn nắng nóng hầm hập. Mảnh vườn giập nát đang lặng lẽ tỏa khói.

Có hai O du kích của làng Cam Tuyền khoác súng tiểu liên đi qua đi lại trên sân. Tù binh ngụy ngồi trong hầm, lâu lâu lại lủng củng hất lên vài câu chọc ghẹo các cô gái.

Có ba người lính của đại đội trinh sát, người thì lúi húi nấu cơm trong chái bếp còn sót lại của căn nhà đã gãy vụn, người thì ôm súng ngồi nhìn như đang đếm bước chân của các cô gái, người thì so vai hí húi ghi ghi chép chép.

Mai Thanh Hải - Đường đến 30 tháng 4 (20)

Được nghỉ phép 5 ngày. Cậu Chu nói: "Về quê em con gái đầy, em dẫn anh đi tham khảo mấy trường hợp, ưng đám nào là xong ngay". Tôi liền theo Chu về xã Hướng Đạo, huyện Tam Dương, Vĩnh Phúc.

Sáng sớm đạp xe, trưa đã về tới nhà. Khi tôi ngồi ngoài nhà uống nước thì Chu vào bếp trao đổi với vợ, việc của tôi. Sau bữa cơm, Chu cho biết là vợ chồng anh bàn bạc, tìm được cho tôi bốn trường hợp, có thể xem mặt trong chiều nay.

Một, cô Phó chủ tịch xã. Hai, cô phụ trách bán hàng thương nghiệp xã. Ba, cô xã đội trưởng. Bốn, cô trung đội trưởng dân quân. Hai anh em đi đến từng nhà. Lấy có được nghỉ phép, tạt vào thăm gia đình, chuyện trò dăm ba phút.

Võ Xuân Sơn - Ngày Thống Nhất Đất Nước

Một số bạn nói chuyện với tôi, gọi ngày 30/4 là Ngày giải phóng Miền Nam. Tôi nói thẳng với các bạn ấy, là tôi không thích gọi như vậy.

Thực ra khi tôi còn trẻ, tôi nghe riết thành quen, và bản thân tôi hồi đó vẫn gọi đó là Ngày giải phóng Miền Nam. Có một bài hát mà tôi thuộc lòng từ khi mới 13, 14 tuổi, trong đó có đoạn: “Trên cánh đồng miền Nam đau thương mây phủ chân trời. Khi ca lên Hồ Chí Minh, nghe lòng phơi phới niềm vui”.

Những lời hát này khắc sâu vào tâm trí tôi, rằng đồng bào Miền Nam quê hương tôi đang đau thương quằn quại dưới gót giầy quân xâm lược Mỹ và ngụy quyền Sài Gòn.

Chu Vĩnh Hải - Nhân văn còn mãi, oán thù rồi sẽ tàn phai

Có những điều muốn nhớ mãi, muốn nhắc đi nhắc lại.

Dù là một học sinh chuyên văn nhưng là sản phẩm của mái trường xã hội chủ nghĩa, nên tôi và bạn bè cùng lớp không được tiếp xúc với văn chương thời Việt Nam Cộng Hòa, hay còn gọi là văn học đô thị miền Nam - văn học miền Nam.

Chỉ khi vào năm thứ nhất khoa Ngữ văn Trường đại học Tổng hợp Hà Nội vào năm 1982, tôi mới lần đầu tiên tiếp xúc với văn chương thời Việt Nam Cộng Hòa, thông qua ba người bạn sinh viên cùng lớp đã học chuyên văn ở Trường chuyên Bình Trị Thiên.

Dương Quốc Chính - Ai mới có thể hòa giải?

Hai người trong ảnh ngày xưa là đối thủ ở hai chiến tuyến.

Mấy ông bây giờ mà làm như ông Kiệt chắc bị chuồng bò nó húc cho lòi ruột. Ông Kiệt có lẽ là nhà lãnh đạo cộng sản đầu tiên và duy nhất dám công khai cộng tác với quan chức chế độ cũ, mời họ tư vấn chính sách. Ông cũng là biểu tượng của việc hòa hợp, hòa giải thực chất.

Câu nói sấm sét của ông: “Nhiều sự kiện khi nhắc lại, có hàng triệu người vui mà cũng có hàng triệu người buồn”, giờ này vẫn khiến các cháu bên chuồng lồng lộn.

Yên Sơn - Tháng Tư Hận, Tháng Tư Đau

(Viết cho mình, viết giùm cho người)

Tháng Tư lại về.

Không cần ai nhắc, không cần một dấu hiệu rõ ràng nào, chỉ cần những dư âm Tết buồn bã nơi xứ người bắt đầu phai nhạt, hay một buổi chiều xuân nhạt nắng rơi xuống sân vườn cô tịch là lòng tôi đã chùng xuống. Nhớ về…

Có những tháng trôi qua như một con số. Có những tháng đi qua như một thói quen. Nhưng cũng có những tháng không bao giờ rời khỏi đời người. Đó là Tháng Tư. Tháng Tư, đối với tôi, không phải là ngày tháng bình thường của thời gian. Nó là một dấu mốc thời gian in hằn trong tâm khảm, là một nỗi đau, một vết cứa sâu trong tâm hồn, một nơi mà ký ức dừng lại, xoáy xuống, rồi lan ra, phủ kín cả tâm can.

Liễu Hằng - Những người bảo tàng hóa đời mình

Trên chiếc xe tăng tiến vào Sài Gòn cuối tháng Tư, có ông.

Khi ấy, ông tràn đầy niềm tin sẽ quét sạch thứ phồn hoa của Sài Gòn đầy mùi tư sản. Rồi ông được giao cho một chức vụ kha khá.

Ông thanh sạch và trung thành. Ông tôn thờ những gì “chính thống”. Với ông, làm nhà nước mới có giá trị. Thậm chí một bảo vệ ủy ban, vẫn to hơn giám đốc tư nhân đầy mùi bóc lột.

Mai Thanh Hải - Đường đến 30 tháng 4 (6)

Năm 1973, bọn mình chốt ở đồi Chông (Tiên Phước Quảng Nam). Hiệp định Paris ký kết thì bên ta giữ một quả đồi, phía bên kia giữ một quả đồi. Cách nhau bởi cái khe nhỏ. Mùa khô nên không có nước.

Hòa hợp dân tộc, nên hai bên bàn nhau làm một cái nhà hòa hợp để hai phía gặp nhau. Thiện chí lắm.

Bên đối phương làm nhà còn bên ta làm ghế. Nguyên vật liệu chủ yếu là tranh tre nứa lá. Tường thưng bằng lồ ô đập dập. Trên tường ở đốc nhà vẽ một bản đồ Việt Nam bằng giấy rô ki.

Nguyễn Thông - Thời và người

Sắp tròn 51 năm ngày nước Việt thu về một mối. Ngày 30.4. Hơn nửa thế kỷ, biết bao sự đổi thay, cả trong hiện thực và suy nghĩ, nhận thức của con người. Cuộc sống luôn vận động, những gì không phù hợp sẽ bị đào thải. Đó là quy luật.

Vậy nhưng không phải vậy. Bây giờ vẫn còn không ít người, những nhà này nhà nọ, những người được coi là có trình độ cao, hiểu biết rộng, thậm chí khá nổi tiếng, mà vẫn viết/phát biểu trên báo chí, đài, trang cá nhân mạng xã hội, rằng "kỷ niệm ngày giải phóng miền Nam 30.4".

Đâu phải quen mồm quen tay mà là nhận thức vẫn cũ kỹ như cách nay vài chục năm. Họ nghĩ bằng đầu óc của một nhân viên tuyên truyền xóm ấp, kẻ vẽ khẩu hiệu, cả đời chỉ biết làm theo sai bảo của người khác. Suốt nửa thế kỷ, trong đầu họ chỉ có câu "Kỷ niệm (bao nhiêu năm) ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước 30.4".