Nguyễn Một – Nguyễn Thái Hải-Khôi Vũ : Người lắng nghe tiếng nói của nội tâm

 

Nếu được hỏi : Tấm gương về lao động của nhà văn nào mà bạn ngưỡng mộ nhất ? Tôi không ngần ngại trả lời : Nhà văn Nguyễn Thái Hải - Khôi Vũ ở Đồng Nai.

Bắt đầu sáng tác ở tuổi còn ngồi trên ghế nhà trường cho tới hôm nay ngoài tuổi “thất thập” anh vẫn miệt mài viết. Mặc kệ người đời nói gì về nhà văn, nói gì về hội hè, nói gì về chức tước…anh chỉ viết và viết. Hàng trăm đầu sách từ thiếu nhi đến tiểu thuyết, từ lịch sử đến hiện đại...

Đã có gia tài đồ sộ về văn học rồi Khôi Vũ vẫn miệt mài viết. Những ngày cuối đời anh say mê với bộ Non nước Việt, do anh biên soạn và kể lại “Lịch sử xứ đàng trong”. Khi mọi ấp ủ còn đang dang dở thì tôi được tin anh bất ngờ rời cõi tạm vào hồi 8 giờ 30 ngày 22.04.2026, hưởng thọ 77 tuổi. Tôi xin đăng lại bài viết về anh :

Nguyễn Thông - Thơ và thơ thẩn (2)

 

Có một thời, ở miền Bắc, người ta đọc, lưu truyền, thích thú về thơ Bút Tre. Đó là thứ văn vần nôm na, thật thà, đầy chất dân gian, gần gũi với giới bình dân. Nó không uốn éo kiểu cách, mà cứ nghĩ thế nào nói thế ấy, dưới dạng thơ (thực chất là văn vần).

Kiểu như “Trên trời muôn vạn vì sao/Anh Ga ga rỉn bay vào vũ tru”, “Hoan hô đại tướng Võ Nguyên/Giáp ta thắng trận Điện Biên lẫy lừng”, “Bác ốm Bác vào Việt Xô/Bác Hồ khỏi bệnh hoan hô Bác Hồ”, “Anh đi công tác Plây/Cu dài dằng dặc biết ngày nào ra”, “Con đò dịch đít sang ngang/Sau lưng có một cái làng thò ra”, “Hoan hô anh Nguyễn Chí Thanh/Anh về phân bắc phân xanh đầy chuồng”...

Đại loại vậy. Thật thà, không một chút uốn éo, dụng công, lại càng không chứa đựng âm mưu, vụ lợi gì trong lời lẽ, chữ nghĩa. Nó không phải thơ, mà là thơ. Nó cũng không phải thơ thẩn, mà là tiếng lòng chất phác, nhận thức minh bạch, tình cảm chân thành. Vậy nên thiên hạ ưa, nhiều người thích, rất thích, truyền tụng.

Nguyễn Thông - Thơ và thơ thẩn (1)

Hôm nay đã 19 tháng Giêng Bính Ngọ, qua rằm được 4 ngày rồi.

Theo phong tục mới, rằm tháng Giêng là ngày thơ. Ở một nước say thơ hơn say thuốc lào, người người làm thơ, nhà nhà làm thơ, hội nhất định thắng, dân nhất định mơ, thì chả có gì lạ.

Ngó những đêm thơ ở TPHCM, ở Hải Phòng, ở Quảng Ninh... trên tivi, phây búc, nghĩ thơ như thứ thuốc phiện làm con người quên đi bao vất vả nhọc nhằn. Nhiều người mà nhà cháu biết đã đọc thơ đầy khí thế, còn hơn đánh giặc, rất nể. Thằng con bảo, bố không biết làm thơ dĩ nhiên nể rồi, chứ con chả để ý. Cha bố thằng ranh, chỉ được cái láo.

Mường Mán – Mùa sương trên vai

 

Quang Võ : Được tin buồn nhà văn-nhà thơ Mường Mán vừa mới mất, xin gởi đến các bạn một truyện ngắn của ông trên Xuân Hồng Tuổi Ngọc 1972 thay cho lời tiễn biệt một tài năng.

MÙA SƯƠNG TRÊN VAI_MƯỜNG MÁN

Quì đứng nép vào cây cột dưới hàng hiên, chiếc áo mưa vừa cởi ra hai phút trước cuốn gọn trong tay. Quì mặc áo dài tím, ngoài choàng thêm cái áo len đen. Khuôn mặt Quì trắng, đôi mắt Quì to ngước trông vời bến xe đằng trước, không nói năng chi cả. 

Quỳnh đứng bên Quì, quần jean nâu áo pull màu cà rốt, áo mưa vắt trên vai. Quỳnh hút thuốc, cũng nhìn ra bến xe, cũng không nói năng chi. Hai người ở lứa tuổi thanh niên và, dường như vừa trải qua một trận hờn giận gì đó nên lúc này chẳng ai buồn mở môi hé miệng.

Bến xe nhộn nhịp xe ra vào lui tới, huyên náo tiếng rao quà vặt của những cô bé tay nách rổ trái cây hoặc mẹt bánh, mỗi lần có xe vào bến nhào tới tranh nhau mời mọc khách hàng. Hành khách ôm xách, kẻ vội vàng kẻ lững thững. Vẻ vội vàng lững thững toa rập với mớ âm thanh hỗn loạn tạo thành hoạt cảnh vui mắt vui tai và tràn đầy sinh lực ; trái hẳn với khung cảnh ủ trệ trầm buồn lặng nín của dãy phố cũ kỹ bụi bặm bên sau.

Phạm Văn Thanh – Mường Mán và bài thơ « Qua mấy ngõ hoa »

 

Mường Mán, tên đầy đủ là Trần Văn Quảng (sinh ngày 20 tháng 5 năm 1947) là một nhà văn, nhà thơ, nhà biên kịch người Việt Nam. Quê ông ở làng An Truyền (làng Chuồn) huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế.

Bút danh Mường Mán gắn liền với hai bài thơ ngắn là "Thiếu thời" và "Mùa hạ mới" trên tạp chí Văn năm 1965. Dù vậy, sự nghiệp chính của ông là văn xuôi bao gồm nhiều tập truyện ngắn, truyện dài và tiểu thuyết đã được xuất bản. Mãi tới năm 1995 ông mới in tập thơ đầu tiên là Vọng.

Ngoài văn và thơ, Mường Mán còn được biết đến qua nhiều kịch bản phim. Ông từng biên kịch các phim Người trong cuộc (1987), Tiếng đờn kìm (còn có tên là Chuyện Ngã Bảy, 1997), Gió qua miền tối sáng (viết chung, 30 tập, 1995), Trăng không mùa (1998), Duyên phận (16 tập, 2003) … Tuy nhiên, các tác phẩm thơ của ông luôn nổi bật và được nhiều người biết đến, vì thơ Mường Mán rất lãng mạn, nhẹ nhàng và trong sáng. Đặc biệt, độc giả rất yêu thích những bài thơ của ông như : « Qua mấy ngõ hoa » hay « Bông hồng đầu năm » và nhiều bài thơ khác.

Trần Nhã Thụy – Tưởng nhớ nhà văn Mường Mán

 

Có một thời gian dài, chúng tôi thường ghé quán Ruốc của vợ chồng anh chị Mường Mán - Phương Bình.

Quán nằm trong con hẻm ở đường Nguyễn Văn Trỗi (Phú Nhuận) Một biệt thự cũ, có lầu và khoảnh sân. Buổi trưa, chúng tôi thường ngồi trên lầu. Còn buổi tối thì ngồi ngoài sân.

Tôi rất thích ngồi uống bia lắc xê ngoài sân, để thỉnh thoảng ngước nhìn lên tàn cây khế. Quán Ruốc chuyên trị món Huế, nhiều món ngon, nhưng tôi thích nhất là món cá trê nướng dầm nước mắm. Món này ăn cơm, dặm với 2 chai bia lạnh là ngon lành.

Đặng Chương Ngạn - Nỗi buồn văn chương

Hôm qua, khi thấy một vài tài khoản Facebook đưa tin nhà văn Bảo Ninh viết thư xin rút giải thưởng, tôi nghĩ đó chỉ là tin đồn thất thiệt. Nhưng sáng nay đọc báo, hóa ra đó là sự thật.

Một nỗi buồn văn chương đang lan rộng trên mạng xã hội. Trong nỗi buồn ấy, không ít nhà văn lặng lẽ suy ngẫm về cầm bút.

Có lẽ sau Nỗi buồn chiến tranh, các nhà văn rồi sẽ rụt rè hơn khi hư cấu nhân vật, khi hư cấu chi tiết. Giấc mơ về một Trăm năm cô đơn, một Phía Tây không có gì lạ, một Hóa thân cho văn chương Việt Nam vì thế lại càng trở nên xa vời.

Nguyễn Thông - Năm hạn

Năm 2025 là năm có nhiều chuyện vớ vẩn, mà vớ vẩn nhất vụ đấu tố tác phẩm Nỗi buồn chiến tranh của nhà văn Bảo Ninh.

Một cuốn sách ra đời cách nay đã 35 năm, dù lúc đầu hơi bị trục trặc nhưng sau đó đã được công nhận và phổ biến rộng rãi, giành nhiều giải thưởng, vào cả sách giáo khoa... mà chả ai nói gì, được mặc định có giá trị.

Tự dưng từ cái giải thưởng ất ơ, rồi cuộn lên phong trào chửi rủa, lên án, quy kết này nọ, thậm chí có những ông chưa đọc bao giờ cũng hăng hái đấu tố, ngậm máu phun người.

Nguyễn Viện - Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm

Vài bữa nay, nhà thơ này được nhắc đến nhiều cùng bài thơ mới nhất của ông đăng trên tạp chí Viết và Đọc của Hội Nhà văn, "Không việc gì phải lắm lời".

Thật ra, theo tôi đây không phải là một bài thơ hay. Nhưng trong bối cảnh của một bầu khí chính trị rất chuyên chính hiện nay được thể hiện qua bộ phim Mưa đỏ và việc kết án tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh, thì bài thơ "Không việc gì phải lắm lời" của Nguyễn Khoa Điềm là rất đáng trân trọng.

Ông Điềm đã tỏ ra là một nhà chính trị tỉnh thức và thực tế. Đó cũng là một thái độ lành mạnh của kẻ sĩ. Dũng cảm và chân thành.

Hiệu Minh - Lan man về viết lách

Vụ lùm xùm “Nỗi buồn chiến tranh” (NBCT) nhạt dần, nhất là hôm trước cả nước không ngủ do đội bóng U22 Việt Nam lội ngược dòng trong trận chung kết với Thái Lan. Chả gì bằng bóng đá.

Buồn cười nhất là anh Phạm Xuân Nguyên có một bài dài, chứng minh nhân vật trong tiểu thuyết mà hiếp Phương không phải là…bộ đội.

Cánh ta thường ít phân biệt được fact and opinion nên tranh luận loạn xạ. Ý của ta là chân lý, trong khi đọc kỹ thấy sai toét. Lỗi thường nằm ở cách suy diễn. Trong trường cánh ta được học theo văn mẫu. Bộ đội là dũng cảm, yêu dân, không tì vết. Viết khác đi dễ bị điểm kém.

Phạm Xuân Nguyên - "Nỗi buồn chiến tranh": Ai hiếp Phương?

(Đầu đề bài này không phải tôi muốn giật gân, mà vì muốn đặt thẳng câu hỏi để bàn luận vấn đề.)

Trong tiểu thuyết “Nỗi buồn chiến tranh” (NBCT) có chi tiết Phương bị hãm hiếp trên chuyến tàu hỏa đi cùng Kiên vào phía Nam. Những người phê phán cuốn tiểu thuyết dữ dội mấy ngày qua cho rằng tác giả đã mô tả vụ hãm hiếp này do bộ đội gây ra. Vì thế họ đã cáo buộc và đòi xét xử nhà văn Bảo Ninh về tội đã xúc phạm đến quân đội nhân dân Việt Nam.

Sự thật thế nào?

Phúc Lai - Oscar chẳng hề liên quan đến những cơn sốt

Bạn hẳn đã xem Forrest Gump rồi phải không? Và bạn biết tại sao nó đoạt nhiều Oscar đến vậy phải không? Nó chẳng liên quan gì đến một cơn sốt như dịch cả.

Tôi phải nói thẳng là để gây cơn sốt dịch với thằng cộng đồng mạng ở quê tui, hoàn toàn không khó. Và nó cũng không đảm bảo để tác nhân gây sốt được Oscar đâu. Tuyệt đối không nên đem sốt với quyết tâm chính trị ra tự sướng cho rằng Oscar với Nobel đến nơi.

"Nỗi buồn chiến tranh" cũng vậy. Còn khuya mới được Nobel văn học. Đừng có mơ. Hay? Có hay. Có thẳng thắn nhìn vào một mặt, một góc khuất của tâm hồn con người. Kiệt tác thì chưa phải.

Phan Xuân Hoa - Chết sặc

(Chuyện bên Tàu)

Thi Nại Am viết Thủy Hử. Tác phẩm của ông được vinh danh là một trong “Tứ đại kỳ thư” của văn học Trung Hoa gồm Tam Quốc, Tây Du ký, Hồng Lâu mộng và tất nhiên là cả Thủy Hử.

Sau khi Thủy Hử được dịch sang tiếng Việt, một hôm Cao Cầu nhận được đơn kiến nghị của một người lính Lương Sơn, tố Thủy Hử ba nội dung:

1. Việc Thi Nại Am nói Võ Tòng đả hổ ở đồi Cảnh Dương là sai sự thật. Người thì làm sao đánh thắng hổ. Nếu đánh hổ chết thật thì là vi phạm pháp luật về bảo tồn động vật hoang dã. Đề nghị Cao Cầu cho điều tra làm rõ và truy tố hai tội danh: Tội nói sai sự thật và tội làm chết động vật hoang dã.

Thanh Hằng - Ai mới là người chống Đảng?

Nỗi buồn chiến tranh (NBCT) của Bảo Ninh được nhà nước vinh danh trong “50 tác phẩm văn học, nghệ thuật biểu diễn Việt Nam tiêu biểu, xuất sắc sau ngày đất nước thống nhất (1975-2025).

Bộ Văn hóa Thể thao Du lịch (VHTTDL) chủ trì xét giải. Việc lựa chọn do một Hội đồng gồm các nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình lý luận hàng đầu “cầm cân nẩy mực”.

Đây không phải lần đầu tác phẩm này nhận giải. 30 năm trước, NBCT từng nhận giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam (năm 1991) cùng nhiều giải thưởng quốc tế. Lần này, đích thân Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính và Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy trao giải cho nhà văn Bảo Ninh.

Dương Quốc Chính - Cần chứng minh

Mình đọc đơn của ông Phan Trung Can này mà buồn cười mãi. Nó thể hiện não trạng ngây ngô, khi bắt ông nhà văn đi chứng minh sự kiện trong tiểu thuyết là có thật! Mình rất mong Bộ Quốc phòng vào cuộc, rồi từ đó mở rộng điều tra các vấn đề khác trong lịch sử chứ không chỉ trong tiểu thuyết.

Ví dụ như truy tìm thân nhân của anh Lê Văn Tám. Phải chăng anh này không cha không mẹ, anh em, bạn bè đồng chí? Lê Văn Tám là ai? Rồi phải có thực nghiệm hay chứng minh khoa học về hành vi tự thiêu mà chạy được đi đốt kho xăng...

Ngoài ra cũng cần xác minh khoa học, có thể bằng thực nghiệm, việc ôm hòn gạch nung để ngủ thì mỗi đêm tỉnh dậy mấy lần để nung lại?

Nguyễn Đình Bổn - Phê bình văn học Việt: Gần như là số không

 

Cái gọi là "phê bình văn học" Việt Nam hiện nay theo tôi có những điểm chính sau:

1. Các nhà "phê bình hiện thực xã hội chủ nghĩa": Đây là những nhà phê bình ăn lương nhà nước. Có cả một Hội đồng phê bình lý luận cấp trung ương nhưng cái tổ chức này già nua và giáo điều.

Họ vẫn viết một cách công thức, gò bó, xa sự thật. Họ nhìn xã hội bằng con mắt giả trá, vẫn cứ đòi hỏi phải theo cái khuôn khổ cũ, vẫn mong mỏi tác giả tìm ra một “con người mới xã hội chủ nghĩa”, dù chính họ biết tỏng chẳng hề có thứ con người kỳ quái đó!

Nguyễn Hồng Lam – Để làm gì ?

 

Nếu đã viện luật thì xin thưa, Việt Nam không có luật hồi tố. Nếu vẫn muốn dụng luật, xin thưa, từ khi tác phẩm ra đời đến nay đã 35 năm, thời hiệu truy cứu đã không còn, không xem xét hình sự được.

Vậy thì kiện dân sự ? Được, nhưng sản phẩm sáng tạo không thể chứng minh được bị hại là ai cả, không thể xét xử hay mời hòa giải. Người viết đơn không có tư cách liên quan, không thể tham gia để tiến đến hòa giải thành. Nếu cương quyết đòi xử, nguyên đơn không thể chứng minh được thiệt hại vật chất của một đối tượng tưởng tượng. Phần đền bù thiệt hại vật chất không có hóa đơn chứng từ chứng minh thiệt hại cụ thể thì không có cơ sở để thực hiện đền bù.

Và do đó, đã không có đối tượng bị thiệt hại cũng không đòi được tối đa 11 tháng mức lương tối thiểu để đền bù thiệt hại tinh thần, vì có ai bị thiệt hại đâu ?  Tóm lại, không có người bị tổn hại, không xử được. Tranh chấp dân sự, thời hiệu tối đa chỉ 24 tháng, không thể xử sau 35 năm.

Tiểu Vũ – Về một lá đơn

 

Tôi tình cờ thấy lá đơn này được chia sẻ trên mạng xã hội, không biết thật giả thế nào. Nhưng nếu đúng đây là một lá đơn tồn tại ngoài đời thực thì thật là hài hước...

Lá đơn kiến nghị đòi xem xét trách nhiệm pháp lý đối với nhà văn Bảo Ninh và tác phẩm Nỗi buồn chiến tranh đặt ra một loạt vấn đề nghiêm trọng về nhận thức pháp luật.

Điểm dễ thấy nhất là người viết đơn yêu cầu truy cứu trách nhiệm nhưng không viện dẫn bất kỳ điều luật nào mà tác giả hoặc tác phẩm bị cáo buộc vi phạm. Trong hệ thống pháp luật, không có khái niệm xử lý một cá nhân chỉ vì “gây bức xúc”. Mọi yêu cầu truy cứu đều phải xác định rõ hành vi, chỉ ra điều luật bị vi phạm và chứng minh hậu quả pháp lý cụ thể. Lá đơn không đáp ứng được bất kỳ điều kiện tối thiểu nào.

Thái Hạo - Trong khoảnh khắc ấy, ta là người...

 

Trong “Một người Hà Nội” có “nhân vật phụ”, là Dũng – con trai của cô Hiền. Sau ngày chiến thắng trở về năm 1975, trong bữa tiệc mừng do gia đình tổ chức, “Một ông già hướng mặt về phía Dũng bảo: "Đồng chí bộ đội có chuyện gì vui kể nghe nào?"

Dũng nói: "Thưa các bác, chỉ có những chuyện không được vui lắm". Một bà nói: "Cứ nói, người ở xa về có quyền muốn nói gì thì nói". Dũng nói rằng trong nửa năm nay anh không ngớt nghĩ về những người từ Hà Nội ra đi cách đây đúng mười năm. Sáu trăm sáu mươi người, bây giờ còn lại khoảng trên dưới bốn chục”.

Vâng, đó là một “nỗi buồn chiến tranh” – nỗi buồn của những người mẹ, người cha, người đồng đội trở về sau chiến thắng. Sống mà trở về khi bạn bè đã phải chết, trong hoàn cảnh ấy, Dũng thấy buồn đau và tội lỗi…

Lê Diễn Đức - Chiến tranh có được phép buồn không?

 

Mấy ngày nay dư luận sôi lên quanh “Nỗi buồn chiến tranh” của nhà văn Bảo Nính. Điều làm tôi ngạc nhiên không phải là cuốn sách, mà là cách chúng ta phản ứng với nỗi buồn.

Hình như sau nửa thế kỷ, ta vẫn còn lúng túng với một câu hỏi rất cũ: Chiến tranh có được phép buồn không?

Ngày xưa, hai bộ phim Liên Xô – “Đàn sếu bay qua” và “Người thứ 41” – từng chiếu ở Việt Nam rồi bị thu hồi. Chỉ vì chúng không hô khẩu hiệu, không cầm súng chạy lên đồi. Chúng chỉ nói về chia ly, mất mát, sự phi lý của đạn bom.