Nguyễn Văn Tuấn - Nghĩ về lời ca ngày nay và trước kia

Một ca khúc có thể qua đi, nhưng câu chữ hay thì còn ở lại. Tại sao nhiều lời ca hơn nửa thế kỷ trước vẫn sống trong ký ức người nghe?

Chuyện là mấy hôm trước, YouTube gợi ý cho tôi một bài hát mới. Tôi nghe vài câu đầu mà giựt mình. Không phải vì giai điệu lạ, cũng không phải vì ý tưởng táo bạo, mà vì lời ca nghe quá dễ dãi, quá ngô nghê, có chỗ gần như … kỳ cục.

Dĩ nhiên, thời nào cũng có bài hay bài dở. Nhạc hôm nay không phải không có những ca khúc tử tế, cũng như nhạc xưa không phải bài nào cũng là tuyệt phẩm. Nhưng càng nghe, tôi càng thấy có một khác biệt rất rõ: với nhiều bài hát bây giờ, chữ dường như chỉ còn là thứ để lấp vào giai điệu, gây sốc, bắt tai cho nhanh. Còn với nhiều ca khúc miền Nam trước 1975, chữ là phần cốt lõi của sáng tạo.

Nguyễn Thông – Án văn Vũ Hoàng Chương (4)

 

Quay về với thi sĩ Vũ Hoàng Chương. Tại phòng tư liệu của cô Quý thầy Hạo thầy Ngọc, tôi lần đầu được đọc Vũ Hoàng Chương, Nguyên Sa, Thanh Tâm Tuyền, Du Tử Lê, Lâm Vị Thủy (trong cuốn in roneo tư liệu thì đề là Lam Vị Thủy), Đinh Hùng, Tô Thùy Yên, Bùi Giáng…

Những tập thơ in trên giấy đen sì quay roneo, mới vỡ ra biết rằng thơ của họ đâu phải như mình từng nghe tuyên truyền, chửi bới, rằng nọc độc này, rác rưởi nọ.

Suốt bao năm, bị đọc mãi nghe mãi giọng thơ sắt máu, ùng oàng, giờ được lẩm nhẩm trong cảnh lén lút phòng tư liệu những câu như “Trả núi sông ta! lời dĩ vãng/Thiên thu còn vọng đến tương lai/Trả ta sông núi! câu hùng tráng/Là súng là gươm giữ đất đai” (Vũ Hoàng Chương).

Nguyễn Thông - Án văn Vũ Hoàng Chương (3)

Thập niên 70, một trong những cuốn sách liên quan tới Vũ Hoàng Chương và những nhà thơ đang sống ở cả miền Nam và miền Bắc, đã bị cấm một cách không chính thức. Đó là cuốn “Thi nhân Việt Nam” của anh em Hoài Thanh - Hoài Chân (tức Nguyễn Đức Nguyên - Nguyễn Đức Phiên).

Hai ông đều nổi tiếng, đều là yếu nhân của văn nghệ miền Bắc, nhưng lệnh miệng từ trên, trên, trên… không cho tái bản, xuất bản, không cho lưu hành thì cũng phải chịu. Thứ văn nghệ phục tùng chính trị ở miền Bắc những năm đó là vậy.

Không có văn bản giấy trắng mực đen gì sất, không ai công bố cấm này cấm nọ, chỉ rỉ tai nhau, chỉ nói như nói đùa, nhưng văn nghệ sĩ và tác phẩm cứ lăn ra chết. “Khẩu thiệt vô bằng”, rồi về sau có vụ nào đó được nhìn nhận lại, phục hồi, chiêu tuyết, thì ối ông nhảy ra phân trần tôi đâu có ác thế, thậm chí còn kể công.

Nguyễn Thông - Án văn Vũ Hoàng Chương (2)

Tôi suốt thời gian dài trong 3 thập niên sống ở miền Bắc, từ nửa cuối thập niên 50 đến nửa đầu thập niên 70 nên biết rõ việc Vũ Hoàng Chương được chính quyền bắc vĩ tuyến 17 đối xử thế nào.

Nói có người làm chứng, bởi thế hệ độ tuổi 60 - 80 giờ còn sống rất nhiều. Có thể nói mà không sợ sai rằng hầu hết dân Bắc những năm đó không biết gì về Vũ Hoàng Chương. Đài báo không đề cập, không nhắc tới. Sách giáo khoa lại càng không.

Chỗ trong sách giáo khoa chỉ dành cho những Hồ Chí Minh, Sóng Hồng, Tố Hữu, Chế Lan Viên, Xuân Diệu, Huy Cận, Hoàng Trung Thông, Nguyễn Đình Thi, Nam Cao, Ngô Tất Tố…, làm gì còn đất cho những tài năng khác. Ngay cả những Nguyễn Bính, Quang Dũng, Hoàng Cầm, Hữu Loan, Vũ Trọng Phụng, Nhất Linh… lừng lững cây cao bóng cả một thời văn nghệ cũng còn bị văng ra, vùi dập, huống hồ Vũ Hoàng Chương khác chính kiến quan điểm.

Nguyễn Thông - Án văn Vũ Hoàng Chương (1)

Những ai quan tâm tới đời sống văn nghệ Việt Nam từ 1930 tới 1975 (45 năm) đều biết đến con người này: Thi sĩ Vũ Hoàng Chương.

Ông sinh năm 1915, mất năm 1976, ngày 06.09, sau khi ra tù được 5 ngày, trong nhà tù của chính quyền cách mạng. Một tuần nữa tròn 50 năm ngày mất của thi sĩ Vũ Hoàng Chương, 06.09.1976. Nhớ về ông, tôi đưa lại bài này trong chùm bài "Án văn", chia thành vài kỳ cho dễ đọc.

Có một dạo, cũng gần đây thôi, vài tờ báo nhắc đến tên tuổi thi sĩ Vũ Hoàng Chương sau khi Viện Hàn lâm Thụy Điển, nơi có trách nhiệm xét và trao giải Nobel văn chương “giải mật” công bố danh sách những người được đề xuất nhận giải danh giá này năm 1972.

Hoàng Hưng - Vài kỷ niệm với Nguyễn Quang Thiều

1. Với Nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Ít người biết là tôi đã cùng làm việc với Thiều  một, hai năm khi xây dựng ban đầu tạp chí Người Đô Thị do nhà báo Trần Trung Chính (từ báo Lao Động) sáng lập năm 2006.

Người Đô Thị luôn luôn là tờ tạp chí cao cấp về tri thức, trí tuệ đối với những vấn đề đô thị Việt Nam, cho đến nay!

2. Với Giám đốc Nhà xuất bản Nguyễn Quang Thiều:

Lưu Trọng Văn - Cảnh báo rất cần thiết

Nguyễn Danh Lam - một nhà văn trẻ, đến Mỹ theo diện “chào đón tài năng.” Lam hiện sống và làm việc ở Houston nhưng luôn đau đáu thế sự quê nhà. Gã xin giới thiệu bài viết mới nhất của Lam có tựa đề “Quê hương tan rã”, mà theo gã bất cứ ai thật sự quan tâm tới các giá trị văn hóa - các giá trị nền tảng của Dân tộc, rất nên đọc, suy ngẫm.

“Sáng nay, đọc được tin nhà sách Phương Nam - Phú Thọ đóng cửa. Một nhà sách từng tồn tại 44 năm, một địa chỉ văn hóa tại khu vực Chợ Lớn gắn bó với không biết bao người. Đọc những bình luận bên dưới mà lòng nặng trĩu, không ít người có cảm giác mất đi một phần quá khứ giống tôi.

Đây là địa điểm gần nhà cũ, tôi vẫn thường đưa các con đến cuối tuần. Hơn thế, đây cũng là trụ sở của công ty văn hóa Phương Nam, nơi tôi đến ký hợp đồng in lần lượt 3 cuốn sách.

Hiệu Minh - Chú tịch Hội Nhà văn: Làm chính trị hay lo chuyện nhà văn?

Timeline của tôi tràn ngập bài viết về ông Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội Nhà văn, khen có, chê có, đủ mọi cung bậc. Lão Cua không phải nhà văn nên chịu, nhưng chém lung tung lại được, nhất là chém ngang.

Có những câu hỏi rất đơn giản nhưng người ta thường tránh hỏi, giống như khách tới nhà ngủ cả tuần và tuyệt đối không hỏi chủ nhà: “Bao giờ thì tôi nên về?”

Trong đời sống văn học cũng có một câu hỏi tương tự: “Hội Nhà văn rốt cuộc là hội nghề nghiệp của các nhà văn, hay là một tổ chức mang màu sắc chính trị?” Và nếu đã là Hội Nhà văn thì Chủ tịch Hội nên làm gì? Viết văn? Quản lý nhà văn? Hay làm chính trị?

Liễu Hằng - Không có mẫu số chung cho hình tượng văn học!

Thủa nhỏ, tôi được dạy về cô Tấm thảo hiền. Lớn lên, tôi ớn óc khi đọc kỹ lại vụ Tấm trụng nước sôi, làm mắm Cám rồi gửi cho mẹ Cám ăn. Đó không phải sự “quật cường” mà giáo dục nên nhồi sọ trẻ.

Rồi tôi lại nghe thầy cô xót thương cho tài hoa, nhan sắc nàng Kiều. Trăm sự tại bọn phong kiến tàn ác. Ưu việt như xã nghĩa ta ngày nay, làm gì có Kiều lẫn Hồ Tôn Hiến?

Nhưng đâu phải ai cũng nghĩ vậy.

Hiệu Minh - Hội Nhà văn có cần không?

 

Có một câu hỏi người ta thường không hỏi trong các cuộc họp Hội Nhà văn, cũng giống người Anh không hỏi chủ nhà “Bao giờ thì tôi nên về?”. Đó là “Hội Nhà văn có cần không?”

Câu hỏi nghe hơi hỗn. Nhưng văn chương vốn được sinh ra từ những câu hỏi hơi hỗn.

Ngày trước, muốn làm nhà văn khá nhiêu khê: Phải viết, phải in, phải được nhà xuất bản nhận, có độc giả, đôi khi còn phải được một nhà phê bình nào đó nhìn thấy. Nhà văn khi ấy có vẻ là một giống người khá đặc biệt.

Tạ Duy Anh – Vài lời về Nguyễn Quang Thiều

 

Lần tái khám này, kết quả tệ hơn 6 tháng trước, càng khiến tôi chán nản, sau rất nhiều sự chán nản có sẵn. Ông đệ Nguyễn Lân Hiếu bảo anh phải tự "thiết quân luật" trong ăn uống, kiểm tra huyết áp, chứ để suy thận là mệt lắm đấy.

Thôi, bỏ hết, tuốt tuột, bỏ luôn cả danh hiệu nhà văn phù phiếm và đang nhiều tai tiếng. Xét cho cùng, chẳng có thứ gì quý hơn đời sống. Sắp bảy mươi rồi, không vị thân thì chỉ còn chờ vị...tử!

Nhưng nếu không có vài lời về ông bạn văn, thủ trưởng cũ Nguyễn Quang Thiều, thì khó mà yên được để chữa bệnh.

Phạm Ngọc Tiến - Không thể hiểu nổi!

Những ngày này văn đàn xảy ra nhiều chuyện quá. Từ tác phẩm Nỗi buồn chiến tranh của nhà văn Bảo Ninh, đến bây giờ là sự dừng phát hành mấy cuốn sách về thời nhà Trần của nhà văn Trần Thanh Cảnh.

Tất nhiên khúc giữa là “Chuyện với Thanh” xảy ra ở Nhà xuất bản Hội Nhà văn, với bao hệ lụy dính đến lao lý của những người liên quan.

Trong đời tôi chưa bao giờ chứng kiến cảnh Hội Nhà văn như thể bị đấu tố dữ dội như những ngày này. Người ta công khai nói trên mạng xã hội nơi đây là hang ổ phản động. Danh xưng “nhà văn” chưa bao giờ chịu nhiều thị phi, tai tiếng với những từ ngữ miệt thị thấp kém như bây giờ.

Thận Nhiên – Tàn chiến cuộc

 

Thỉnh thoảng tôi đọc được những bài viết, những thơ văn, nói về người lính trẻ, bộ đội, của miền Bắc. Là thương binh hay chiến binh chết trận, nằm lại dưới những nấm mồ dọc theo dãy Trường Sơn hay những bụi bờ triền sông miền Tây, ở Cổ thành Quảng Trị, ở những chiến khu, trận địa, từ vĩ tuyến 17 trở vào miền Nam. Đài phát thanh của chính quyền Việt Nam Cộng Hòa trước 1975 gọi họ là những người Sinh Bắc Tử Nam.

Trong những bài thơ văn ấy, họ được ca ngợi và tiếc thương như những anh hùng. Nhưng thật ra, phần lớn chính họ không hiểu thấu đáo vì sao họ bị thương bị giết, sự tổn thương và cái chết của họ thật sự mang lại điều gì cho dân tộc. Họ có niềm tin rằng họ vào Nam để chống Mỹ cứu nước, để giải phóng miền Nam. Trong số đó, có những người là bà con bên nội và bên ngoại của gia đình tôi.

Tôi không nghĩ vậy.

Lê Thiếu Nhơn - Ngõ hoa giờ hút dấu gót hài xưa

 

Nhà thơ Bùi Thanh Tuấn là gương mặt lãng mạn của thế hệ 7X hăm hở bước vào con đường thi ca, với những vọng tưởng cao vời. Bùi Thanh Tuấn và nhiều người cùng thời của anh, từng hồ hởi tin rằng, thi ca có thể làm nên sự nghiệp, thi ca có thể tạo dựng tương lai, thi ca có thể cứu vớt số phận.

Thế nhưng, mộng mị tan vỡ dần, có kẻ lặng lẽ rời đi, có kẻ dửng dưng chấp nhận, riêng nhà thơ Bùi Thanh Tuấn cứ cựa quậy xuôi ngược trong bao thử thách triền miên, như thơ anh viết: “Ta đã sống những ngày thất lỡ, chênh vênh/ Kiêu hãnh, đớn hèn, bất cần, yếu đuối/ Thức dậy một sớm mai thấy mình như hạt bụi/ Khắc khoải giấc mơ ròng rã nửa đời người”.

Sự thật, nhà thơ Bùi Thanh Tuấn có khởi đầu khá thuận lợi. Năm 18 tuổi, bài thơ “Chia tay người Hà Nội” của anh, hữu duyên đến tay nhạc sĩ Trương Quý Hải và lập tức trở thành ca khúc nổi tiếng “Hà Nội mùa vắng những cơn mưa”.

Nguyễn Đình Bổn - Thảm!

 

Chỉ 21 năm ngắn ngủi, từ 1954 đến 1975, Sài Gòn khi đó là thủ đô của Việt Nam Cộng Hòa, dù trong chiến tranh đã bừng sáng không thể mô tả cái huy hoàng về văn học nghệ thuật.

Không kể hàng trăm tờ báo, chỉ riêng mảng văn chương đã có những tạp chí ghi dấu ấn mạnh mẽ như Văn, Văn Học, Bách Khoa, Khởi Hành, Sáng Tạo...trở thành những diễn đàn quan trọng. Đây được coi là một trong hai giai đoạn rực rỡ nhất của văn học Việt Nam hiện đại (thời kỳ trước là văn chương tiền chiến 1930-1945) mà không biết trăm năm sau còn có thể tạo ra?

Về Văn học: Võ Phiến, Mai Thảo, Doãn Quốc Sỹ, Nguyễn Thị Thụy Vũ, Bùi Giáng, Dương Nghiễm Mậu, Tô Thùy Yên, Nguyên Sa, Bình Nguyên Lộc, Sơn Nam, Duyên Anh... nói chung khó thể liệt kê.

Ngọc Vinh – Sống hay tồn tại ?

1) Tôi mới đọc được bài viết của tác giả Trần Kỳ Trung, xưa làm Nhà xuất bản Đà Nẵng. Anh kể việc nhà xuất bản bị đánh tơi bời chỉ vì dám in một cuốn sách của nhà văn Nguyễn Xuân Khánh - tiểu thuyết Miền hoang tưởng.

Tôi thích một khái niệm, theo tôi là mới, mà anh đưa ra : đó là" văn hóa chiến lũy". Khái niệm mới, nhưng biểu hiện một thực tại cũ.

Theo Trần Kỳ Trung, với hòa bình đã có hàng chục năm qua, thứ văn hóa chiến lũy này tưởng rằng đã" qua đời". Nhưng không, nó vẫn tiếp tục, không khác gì thời chiến, có khi mãnh liệt hơn.

Hiệu Minh - "Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam"

Đề Văn tốt nghiệp trung học phổ thông năm nay có câu hỏi "Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam" đang sôi nổi trên mạng. Phải thừa nhận đây là một sáng tạo rất đáng trân trọng của ban ra đề, rất thời sự, nhất là đất nước đang vươn mình.

Thực ra câu hỏi này nên gửi đến tổng bí thư Tô Lâm mới đúng địa chỉ vì ông nắm vận mệnh đất nước. Ông muốn có những Steve Jobs thì sẽ có, ông không muốn thì sẽ không có. Bạn trẻ 17 tuổi không thể trả lời câu hỏi ở tầm chiến lược hàng thế kỷ này, dù bạn có thể mơ.

Hiểu một cách ngắn gọn, “Steve Jobs của Việt Nam” là một người có khả năng tạo ra sản phẩm đột phá, xây dựng doanh nghiệp công nghệ tầm cỡ thế giới và có ảnh hưởng lớn đến xã hội.

Tâm Vũ – Bài báo và tác phẩm

 

Tin bài là tác phẩm báo chí do nhà báo hay người lao động báo chí làm ra. Người làm ra nó đương nhiên gọi là tác giả. Song việc “làm ra” đó không nên coi là sáng tác như đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật. Đó là nói chung, là như vậy.

Còn nói riêng, cá nhân tôi không gọi bài của mình là tác phẩm. Tôi cho rằng mình không phải “đẻ” ra nó như nhà văn đẻ ra truyện ngắn. Bản thân nhà báo như tôi chỉ truyền tải thông tin mà thôi.

Có chăng sự phát hiện và cách truyền tải của mỗi người, mỗi tờ báo khác nhau. Tôi, làm ẩu thì có thể mắc chứ tuyệt đối không bao giờ làm giả.

Vũ Thế Thành - Thời buổi phần thư

"... Cô bạn (trẻ) tặng tôi quyển sách của Erich Maria Remarque, bản dịch trước 75 mà em kiếm được ở tiệm sách cũ. Remarque là nhà văn người Đức mà có thời tôi “ngốn” hầu như không sót cuốn nào. Ông viết như thì thầm kể chuyện, chẳng lý luận, triết lý gì cao siêu cả, rất buồn, và rất người.

Thời Hitler, Remarque phải sống lưu vong, tác phẩm bị cấm và bị đốt. Bây giờ, cầm sách của ông trên tay, tôi lại nhớ đến thời sau 75, thời sách “đồi trụy phản động” bị cấm và bị đốt ở Sài Gòn. 

Sách bị tịch thu, chất đống lên xe ba gác chở đi thì tôi chứng kiến, còn có đem đốt hay không thì tôi không thấy. Báo Sài Gòn giải phóng số ra ngày 15.7.75 đưa tin:

Nguyễn Thông - AI

 

Thực ra bây giờ không cần bắt, xử lý bọn vi phạm bản quyền nữa, bởi các văn nghệ sĩ có tự sáng tác đâu, tinh nhờ AI làm giùm.

AI đang làm đảo lộn mọi điều. Nó như ma vậy.

Học trò không tự làm bài tập về nhà nữa, AI làm văn còn hay hơn thầy cô giáo.

Hôm trước bác thi sĩ Nguyễn Duy kể, khi cả đám đang ngồi nhậu, một lão mở máy nói với AI mày phổ nhạc cho tao bài thơ này của Nguyễn Duy đi, phải thật xúc động nghe mày. Chỉ hơn phút đã có tác phẩm, ca sĩ AI hát luôn, nghe ngất ngây.