Lê Nguyễn - Chút hồi ức về nghề viết báo một thời (1)

KỲ I : KHÚC QUANH TÌNH CỜ CỦA KẺ KHÔNG BẰNG LÒNG VỚI SỐ PHẬN

Nền báo chí, hiểu theo nghĩa cổ điển là báo in, đã tàn lụi từ cuối thập niên 2010, đẩy lùi vào quá khứ những tờ báo từng một thời là món ăn tinh thần của người đọc như Kiến Thức Ngày Nay, Thế Giới Mới, Doanh nhân Sài Gòn cuối tuần, Tài Hoa Trẻ ...

Sự tàn lụi này mang lại một ít tiếc nhớ, một ít bùi ngùi, nhất là trong tâm tư của những ai từng nuôi sống bản thân và gia đình bằng những đồng nhuận bút sau mỗi kỳ báo phát hành.

Sự sắp xếp lại báo chí trong những ngày qua có lẽ cũng chỉ là xu thế khó tránh được trong sự phát triển có lúc đầy nghiệt ngã của nền công nghệ hiện đại, song hình như lần này, sự xúc động của công chúng, nhất là ở những người có ít nhiều dính dáng với báo chí, nhiều lúc lên đến cao trào.

Nguyễn Thông - Ký giả

 

 

Hồi trước năm 1975 ở Sài Gòn, chính quyền o ép báo chí, đã diễn ra cuộc phản đối mang tên "Ký giả đi ăn mày". Gọi vậy thôi, chứ vẫn được "múa bút vung gươm hả một phen".

Năm mươi năm sau, cũng trên đất ấy, lại diễn ra cuộc liên quan tới báo chí, nhưng có tên là sáp nhập. Nhiều tờ báo bị đóng cửa, chấm dứt hoạt động; rất nhiều nhà báo mất việc làm.

Âu cũng là do thời cuộc, bãi bể nương dâu. Than trách cũng chẳng được gì, bởi "Bắt phong trần phải phong trần/Cho thanh cao mới được phần thanh cao".

Nickie Tran - Thương "Dạ", Ghét "Vâng" ?

Tại sao nhiều người Saigon nghe chữ “Vâng ạ” hay “nước dùng” là bị dị ứng ? Thật ra không phải dị ứng hay vì ghét ai hết đâu. Vì họ chông chênh đó bạn biết hông ?

Tới một lúc nào đó, người ta bắt đầu nhận ra một thành phố không biến mất bằng tên gọi hành chánh, bằng những thay đổi của tên đường, hay sự thay thế của những xóm nhà lá bằng nhà cao tầng. Nó biến mất bằng cái cách mà xưa giờ nó đang dần biến mất : Phương ngữ !

Saigon ngày xưa có một kiểu lịch sự rất khác. Người ta không “Vâng ạ.” Người ta “dạ.” Mà chữ “dạ” của Saigon nó kỳ lắm. Nó không cúi xuống để phục tùng. Nó chỉ là một cách làm cho cuộc nói chuyện mềm đi. Người Saigon có thể nói chuyện trống không, có thể cười hề hề, có thể chọc nhau tưng tửng, nhưng trong cái kiểu bất cần đó lại có khoảng không cho người khác tồn tại.

Hà Đình Nguyên - Lê Hoàng Long và Gợi Giấc Mơ Xưa

Họ đã từng có một mối tình thật đẹp... Khi người con gái bị sức ép của gia đình bước lên xe hoa thì trong nỗi đớn đau tuyệt tình, chàng trai đã sáng tác một ca khúc. Hình như tất cả tâm huyết của chàng đã trút hết vào đó nên từ đó đến nay chàng chỉ có duy nhất bài hát này.

Nhạc sĩ Lê Hoàng Long năm nay 82 tuổi, sức khỏe đã yếu, phải nằm ở nhà cho vợ săn sóc. Tôi nhớ, hơn mười năm trước ông còn năng nổ lắm. Hễ có việc gì "bức xúc" là ông điện thoại hoặc gửi thư cho tôi.

Ông không theo đạo nhưng giấy viết thư của ông có in tiêu đề Nhạc sĩ Lê Hoàng Long - được Đức giáo hoàng Gioan ban phép lành Tòa Thánh, ở góc trái. Còn nhớ, ông luôn chê nhạc sĩ Th.O là "cả đời chỉ làm được mỗi một bản nhạc!". Tôi phải bật cười, thầm nghĩ: "Sao ông không nhớ là mình cũng chỉ có một bản nhạc độc nhất. Còn cụ Th.O thì có nhiều chứ". Nghĩ thế, nhưng không dám cãi vì phải tranh thủ tình cảm để hỏi chuyện về người đẹp trong ca khúc Gợi giấc mơ xưa của ông.

Cù Mai Công - Trôi xa từng mảnh "Giấc mơ xưa"

Giữa những ngày cuối tháng 5-2026, Sài Gòn nắng oi ả như chưa phải mùa mưa, cuộc trưng bày tranh của nhà văn - họa sĩ “những cô bé tóc dài mắt to” Đinh Tiến Luyện “Một thời tuổi ngọc” chen chúc thân hữu và khách hoài nhớ thuở yêu thương.

Anh Đinh Tiến Luyện là một tên tuổi viết và vẽ cho tuổi mới lớn mà hầu hết thanh thiếu niên Sài Gòn xưa nghe danh, ngưỡng mộ.

Anh Đinh Tiến Luyện cùng với anh trai mình (sau là linh mục) vốn là lễ sinh (giúp lễ) đời đầu tiên giáo xứ An Lạc - cùng với hai con trai bà lý Sóc trong ngõ Con Mắt (nay là hẻm 766 Cách Mạng Tháng Tám). Bà lý Sóc là mẹ của giáo sư sử học Trần Đình Thọ của tập san Sử Địa trước 1975, là mẹ vợ trung tá Trần Khắc Kính - chỉ huy phó Lực lượng Đặc biệt tung biệt kích, gián điệp ra Bắc và thiếu tá Trần Khắc Nghiêm - sư đoàn 18 bộ binh của thiếu tướng Lê Minh Đảo.

Song Thao - Ký ức Sài Gòn (1)

Tôi rời nơi chôn rau cắt rốn Hà Nội khi chỉ còn đúng 4 ngày nữa là bước qua tuổi 16, tuổi dậy thì. Nơi tới là Sài Gòn.

Tôi bay bằng máy bay Cosara được Không Quân Pháp trưng dụng để chở nhân viên và gia đình vào Sài Gòn khi hiệp định Genève chia cắt đất nước vừa được ký kết một tuần trước. Khi đó chưa có phong trào di cư, cậu bé (hay chàng trai) sắp 16 tuổi lòng phơi phới lần đầu được đi máy bay tới một nơi xa tít, tuốt tận miền Nam đất nước.

Sài Gòn, nơi tôi bắt đầu tuổi thanh niên. Cái tuổi đẹp nhất đời người của tôi tại Sài Gòn dài tới 41 năm, ăn đứt 16 năm tại Hà Nội, chốn thơ dại của tôi. Ký ức của tôi về thành phố thân thương này rất đậm đà. Đậm đà không kém người dân chính gốc Sài Gòn. Từ ngày thành phố mất tên, ký ức về Sài Gòn là ký ức chung của những người dân Sài Gòn, dân chính gốc cũng như dân ngụ cư.

Bông Lau – Máy xay thịt

 

Trong Thế Chiến 2, Hoa Kỳ sáng chế ụ súng lắp 4 khẩu đại liên 50 gọi là M45 dùng để bắn máy bay cảm tử kamikaze của Nhật khá công hiệu. Cao độ sát thương là 1,5 km. M45 còn có tên hiệu là “Máy Xay Thịt” (Meat Chopper).

Ụ súng M45 này điều khiển bằng điện, bóp cò cũng bằng điện. Có thể mỗi lần bắn 2 khẩu một lần cho đỡ nóng nòng hoặc tập trung hỏa lực bắn 4 khẩu một lần. Mỗi khẩu đại liên 50 bắn 600 cục kẹo một phút. Bốn khẩu bắn 2400 cục kẹo đồng 12,7mm một phút. Không còn nghe từng tiếng nổ nữa mà là một bức tường tiếng động.

Vào thập niên 60 có nhiều đoàn công-voa của quân đội Mỹ bị phục kích ở đèo Mang Yang, Bình Định, gây thương vong nặng cho binh sĩ Mỹ. Khi ấy hộ tống đoàn công-voa chỉ là những xe Jeep gắn đại liên M-60. Súng đại liên M-60 bắn vào rừng rậm hai bên đường có Vi Xi núp chỉ gãi ngứa vì đạn 7,6 2mm không xuyên thủng rừng cây dầy đặc được.

Dương Quốc Chính – Chửi Mỹ cho lành

 

Bạn này có thể chọn bên nào bạn ấy thích để ủng hộ, tùy nhận thức chính trị. Nhưng phát biểu thế này là hơi bị gồng quá. Thà chết này kia nghe như lãnh tụ mà sáo rỗng, làm màu.

Chẳng qua đấu tranh với bọn dân chủ, văn minh nó an toàn, nên chém thoải mái. Giống như hồi xưa anh em cánh tả, học sinh sinh viên sư sãi rủ nhau đi biểu tình chống chính quyền Việt Nam Cộng Hòa khá thoải mái. Vì nói chung là khá an toàn.

Kể cả có bị tù thì cũng nhẹ nhàng, gia đình không bị sao, xã hội không đấu tố, trường học cũng không làm gì. Sau 75, chính anh em sư sãi, học sinh sinh viên đó ngoan luôn với chính quyền mới.

Lê Diễn Đức - Hãy khôn ngoan và cẩn trọng khi chơi với Mỹ

Phát biểu mới đây của Donald Trump về Đài Loan thực ra không có gì quá bất ngờ, nhưng nó thêm một lần nhắc thế giới nhớ tới bản chất thật của chính trị quốc tế.

Ông Trump nói ông không muốn Mỹ bị kéo vào một cuộc chiến chỉ vì Đài Loan tuyên bố độc lập. Nói cách khác, lợi ích và cái giá mà nước Mỹ phải trả luôn là điều được đặt lên bàn cân đầu tiên.

Đó không phải chuyện riêng của ông Trump. Lịch sử quan hệ giữa Mỹ và Đài Loan đã cho thấy điều đó từ lâu.

Phúc Ben - Nhạc Sĩ Phùng Trọng Và Vợ Qua Đời Trong Âm Thầm

Tôi (người viết) với nhạc sĩ Phùng Trọng thì có với nhau rất nhiều kỷ niệm. Hằng năm khi MC Trần Quốc Bảo về Việt Nam thì đều tổ chức chương trình gặp gỡ giữa các văn nghệ sĩ, tôi là người chịu trách nhiệm trong khâu liên lạc với các nhạc sĩ.

Nhạc sĩ Phùng Trọng đã 90 tuổi, điện thoại xài lúc quên lúc nhớ, lúc rớt lúc để đâu mất, cho nên khi cần là tôi phải chạy từ phía Bắc Sài Gòn qua tận Bình Tân để thông báo lịch họp mặt cho ông, có khi đến cũng để gửi tiền cho ông (các văn nghệ sĩ, bạn bè của ông hay nhờ tôi làm nhịp cầu nối).

Hôm nay (15/05/2026), cũng một người bạn của tôi có nhã ý muốn tặng cho nhạc sĩ Phùng Trọng vài trăm uống thuốc. Nhân tiện có việc đi vào Sài Gòn, thế là tôi tranh thủ buổi trưa chạy qua nhà thăm ông Phùng Trọng. Nhà trọ nơi Ông ở nằm phía cuối cùng trong con hẻm 137/106/… đường Phan Anh. Con hẻm này tôi đã đi hàng chục lần, nhưng sao hôm nay vào hẻm tôi thấy có chút khác lạ.

Dương Quốc Chính - Đại học quốc gia nhận tổ tiên thời thực dân

Hôm nay thấy Đại học quốc gia Hà Nội kỷ niệm 120 năm ngày truyền thống, chính là ngày thành lập của Đại học Đông Dương năm 1906. Hóa ra Đại học quốc gia nhận là con cháu trực hệ của đại học của thực dân, mẫu quốc!

Mình mới thử tra Google thì thấy có thêm Đại học Y Hà Nội, Đại học Mỹ thuật Việt Nam, cũng nhận là con cháu trường đại học từ thời Pháp thuộc. Tất cả hình như chỉ có vậy? Đại học Y Hà Nội là già nhất, còn có trước Đại học Đông Dương 4 năm và hiện diện ở khu đất chỗ Lê Thánh Tông đầu tiên. Lẽ ra họ mới được quyền tiếp quản khu đất lịch sử chỗ Đại học Dược bây giờ.

Nhưng việc nhận tổ tiên như vậy kể ra không có sự thống nhất giữa các trường. Bởi vì Đại học Đông Dương lúc đó có cả các khoa (trường thành viên) Bách nghệ, Xây dựng, Sư phạm, Y, Luật. Vậy thì các trường tương ứng bây giờ sao không nhận họ hàng, lấy ngày truyền thống giống Đại học quốc gia Hà Nội?

Dương Quốc Chính - Thờ địch hay thờ ta trong trường học?

Trong trường Đại học Bách Khoa Hà Nội có cái tượng đài này, tưởng nhớ các sinh viên Bách Khoa lên đường đi B, gọi là đi đánh Mỹ, nhưng thực tế là đánh cả "Ngụy" chứ đâu có chừa.

Khi sinh viên làm tốt nghiệp thì đem hoa ra đây đặt, coi là tri ân thế hệ sinh viên cha anh đi trước đã hy sinh vì Tổ quốc. Thấy bảo là sinh viên tốt nghiệp thì lấy luôn bó hoa của mình được tặng đem ra đây, chắc có phong trào vậy, gần đây mới có chứ hồi xưa không thấy.

Tượng đài kiểu này thì có lẽ trường đại học nào ở ngoài Bắc cũng có thể có. Muốn dựng hay không thôi. Vì sinh viên trường nào mà chả đi bộ đội như vậy.

Nguyễn Đông A - Ngọn đèn thơ còn thở giữa khói nhang

Chiều Sài Gòn hôm hay tin anh Phạm Thiên Thư mất, trời không mưa mà lòng người yêu thơ hình như nghe có một lớp sương mỏng bay ngang qua.

Tin lan đi lặng lẽ lắm, chỉ chậm chậm rơi xuống lòng người như một cánh hoa vàng trong “Động Hoa Vàng” năm cũ, mỏng manh vậy mà chạm vô cũng làm mềm đi một khoảng ký ức.

Buổi sáng cùng ngày, người ta còn thấy anh ăn chút yến, còn ngồi nói chuyện với người thân bằng cái giọng chậm rãi, hiền lành quen thuộc. Tôi nghe mà cứ nhớ hoài cái dáng ngồi của anh trong những quán cà phê nhỏ ở Sài Gòn xưa.

Việt Dương - Nhà thơ Phạm Thiên Thư – Bốn hình ảnh một cuộc đời

(vietbao 12/02/2024) Người viết chơi với Phạm Thiên Thư từ những năm học trung học đệ nhất cấp khoảng 58-59. Thư đến nhà tôi ở ấp Cả Trắc, khu Ông Tạ và chúng tôi thường kéo nhau ra quán cà phê vợt ở đầu ngõ đi vào ấp. Trong những lần uống cà phê, Thư nói sôi nổi về việc lập học hội Hồ Quý Ly, để thực hiện việc nghiên cứu, viết văn, làm thơ. Mục đích là tiến tới làm một tập san văn nghệ.

Tôi đến nhà Phạm Thiên Thư tham dự những cuộc họp gồm có khoảng 6, 7 người trẻ ngang tuổi nhau. Tôi không nhớ tên ai. Nhà Thư lúc đó ở trong một con hẻm trên đường Lê Văn Duyệt, đối diện chợ Hòa Hưng, gần cống Bà Xếp. Con hẻm này thấp hơn mặt đường, nên vào hẻm phải đi xuống dốc.

Sau một thời gian họp hành mấy tháng, chỉ thảo luận (tôi không nhớ là thảo luận gì), nhưng không làm gì. Chuyện tất nhiên, vì các bạn đến họp cũng đang học đệ ngũ, đệ tứ, hiểu biết bao nhiêu để viết. Có khá lắm là cuối năm làm bích báo ở trường, như tôi thường làm ở trường Chu Văn An. Thời gian này tôi đi bán báo buổi tối, rồi đi kèm trẻ ở tư gia, không có thời gian nhiều, nên tôi ngừng họp và cũng ít gặp Thư.

Bích Hậu - Phạm Thiên Thư, lữ khách tài hoa

Nhiều năm trước, mình có một thời gian làm chung với một bạn rất mê Phạm Thiên Thư. Mê tới nỗi bạn bỏ tiền túi ra in hầu hết các tác phẩm của thi sĩ, mà vì vậy có lúc thất bát vì niềm mê đắm này.

Mình có vài lần hân hạnh gặp và trò chuyện với thi sĩ Phạm Thiên Thư trong quán café của gia đình ông. Chỉ là những câu chuyện bình thường, không có gì đặc biệt. Phạm Thiên Thư dường như là một ông già bình dị và gần gũi với đời thường.

Nhưng khi rảnh, ngồi ngẫm nghĩ thì thấy Phạm Thiên Thư là một thi sĩ đặc sắc, một con người hiếm hoi xuất hiện từ một thời cuộc đặc biệt mà có lẽ sẽ rất khó lặp lại trong lịch sử.

Nguyễn Văn Tuấn - Anh một mình gọi nhỏ, Chim ơi biết đâu tìm

Sáng nay, thức dậy đọc tin mới biết thi sĩ Phạm Thiên Thư đã qua đời ở Sài Gòn. Ông thọ 86 tuổi. Với nhiều người yêu thơ và nhạc, tên ông gắn liền với những vần thơ đã được phổ thành các ca khúc bất hủ như Ngày Xưa Hoàng Thị, Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng, Vết Chim Bay.

Các tư liệu ghi rằng ông tên thật là Phạm Kim Long, sanh năm 1940 tại Hải Phòng, rồi vào miền Nam định cư từ thuở thiếu niên. Năm 24 tuổi, ông vào chùa tu học và trở thành tu sĩ. Gần mười năm sau, ông hoàn tục, sống đời cư sĩ.

Ông để lại cho đời rất rất nhiều câu thơ. Theo Nhà văn Võ Phiến thì ông đã viết "ngót chục vạn câu thơ". Nói theo tiếng Anh, ông là người prolific.

Cù Mai Công - Hạt bụi nhỏ gởi theo "bụi đỏ" Phạm Thiên Thư

Nhói lòng, bần thần, bùi ngùi, ngơ ngẩn, tiếc thương… là những cảm xúc rất thật, bao dòng chữ rất hay của muôn vàn trái tim yêu thơ, mơ nhạc. Khi nghe tin nhà thơ của “bụi đỏ, mây đỏ, động hoa vàng, cội hoa vàng” Phạm Thiên Thư “rũ áo mây trôi - Gối trăng đánh giấc bên đồi dạ lan” chiều 07-05-2026.

Những ngày này và tôi tin mãi về sau, bao dòng thơ, suối nhạc đẹp như mộng, ảo như mơ của ông, về ông, như con người ông chắc chắn sẽ còn nhắc lại, vang mãi trong lòng bao thế hệ và sẽ một ngày nào đó trong văn học sử.

Trưa 08-05, tôi ghé thăm ông lần cuối, không chỉ là nén hương của một kẻ hậu bối ngước lên ông mà còn là một con dân Ông Tạ với một bậc đàn anh vốn ở Ông Tạ hơn nửa đời người, từ sau 1975 cho tới nay. Vốn gốc Bắc 54 Thái Bình, ông tìm đến ở vùng Bắc 54 Ông Tạ cũng là gần gũi, từ thói ăn đến nếp ở.

Nguyễn Thái Dương - Vĩnh biệt thi sĩ Phạm Thiên Thư bên...Động hoa vàng

Ông ngồi đó, hư hư thực thực suốt cuộc cà phê sáng.

Hư hư là vì ông có vẻ như đắm chìm trong cõi nào: Mắt khép khép, miệng cười cười, ngậm pipe liên tục, hít hít thở thở khói thuốc lá điện tử.

Thực thực là vì có lúc ông cũng... tham gia chuyện trò: ông Quang (Vũ Trọng Quang) này sang năm lên chức to ngoài Trung ương nhé, ông Yên (Lê Viết  Yên) sắp có cô bồ trẻ đó, ông Châu (Nguyễn Châu) tuần này hên lắm đây, ông Dương thì trong tuần tới có tiền rồi...

Nguyễn Viện - Phạm Thiên Thư, tục lụy và giải thoát

Nhà thơ Phạm Thiên Thư (1940 – 2026) qua đời vào chiều 07/05 tại Sài Gòn. "Những phương trời viễn mộng", nói theo cách của Tuệ Sĩ, không chỉ cho Tô Đông Pha mà còn là một Phạm Thiên Thư của những "động hoa vàng", đã khép lại.

Những năm còn là sinh viên, tôi đã bắt gặp Phạm Thiên Thư trên Tập san Tư Tưởng của Đại học Vạn Hạnh. Và tôi đã rất thích thơ ông bởi những mỹ từ như ngọc, lấp lánh thiền vị.

Rồi những ca khúc do Phạm Duy phổ nhạc thơ ông như Ngày xưa Hoàng thị, Đưa em tìm động hoa vàng… đã làm cho tuổi trẻ chúng tôi thời ấy mê đắm và "ngủ quên" cuộc chiến tranh khốc liệt đang tung tóe trên khắp quê hương. Đặc biệt, 10 bài đạo ca cũng do Phạm Duy phổ nhạc thơ ông, càng khiến cho chúng tôi "viễn mộng" khỏi binh đao khói lửa.

Bùi Chí Vinh - Một nén nhang cho Phạm Thiên Thư

Được biết thi sĩ Phạm Thiên Thư đã qua đời vào lúc 16 giờ 15 phút ngày 07-05-2026 tại nhà riêng trên đường Hồng Lĩnh, Phường Hòa Hưng, Quận 10 cũ, hưởng thọ 87 tuổi. Linh cữu ông sẽ quàng tại chùa Vĩnh Nghiêm, Sài Gòn.

Chỉ cần vài thông tin vỏn vẹn ấy là bao kỷ niệm ngày cũ hiện về. Ngày đầu tiên tôi gặp ông dữ dội như một cuộc tao ngộ chiến giữa cơn mưa sùi sụt.

Năm 1980 tôi được nghỉ phép, mặc đồ bộ đội rách xác xơ đi lang thang cùng võ sư Hoàng Linh qua đường Lý Chính Thắng (tức Yên Đỗ cũ). Hoàng Linh là bạn giang hồ của tôi, anh là con trai nhà văn Hoàng Ly và là em vợ Phạm Thiên Thư lúc đó. Cũng cần mở ngoặc dơn chỗ này để nói về nhà văn chuyên viết truyện đường rừng Hoàng Ly với những tác phẩm khét tiếng đăng nhiều kỳ trên các nhật báo Sài Gòn trước 1975 như Lửa Hận Rừng Thiêng, Giặc Cái, Một Thời Ngang Dọc…