Thái Hạo - Xung quanh “hòn Vọng Phu” ở Thanh Hóa (2)

Việc chính quyền tỉnh Thanh Hóa chi 17 tỉ đồng để “gia cố” “hòn Vọng Phu” này, hôm qua tôi đã có bài tra cứu về gốc tích và tên gọi của nó.

Bước đầu, với những tư liệu có được, tạm kết luận rằng, đến đầu thế kỷ 20 khối đá này vẫn còn được gọi là “thạch trụ”, “thiên thạch trụ” và do người dân khai thác đá chừa lại mà thành (để làm mốc), chứ không phải hoàn toàn thiên tạo và cũng không được gọi là “hòn Vọng Phu”. Tổng đốc Thanh Hóa, tác giả của “Thanh Hóa kỷ thắng” Vương Duy Trinh còn khẳng định: Việc tưởng tượng ra “hòn vọng phu” là bịa đặt.

Ở bài này, tôi muốn đề cập đến vấn đề khác, là thực địa.

Thái Hạo - Xung quanh "hòn Vọng Phu" ở Thanh Hóa (1)

Mấy ngày nay dư luận báo chí và mạng xã hội khá ồn ào xung quanh việc UBND tỉnh Thanh Hóa đã chi 17 tỉ đồng để “gia cố” hòn Vọng Phu trên núi Nhồi (còn gọi là núi An Hoạch ở thành phố Thanh Hóa cũ), và hình ảnh “trắng sáng” lạ thường của nó sau khi hoàn thành dự án.

Việc dám chi một số tiền lớn để bảo tồn một di sản thiên nhiên - văn hóa, nếu có giá trị sâu rộng, thiết nghĩ là điều đáng trân trọng. Tuy nhiên, vấn đề là khi nhìn hình ảnh hòn Vọng Phu này ở mọi hướng, cá nhân tôi không thấy có chút gì giống với dáng hình một người phụ nữ hoặc phụ nữ bồng con/ dắt con cả.

Thêm nữa, nếu đây là một sự tích đã có từ xa xưa, thì hẳn đã rất nhiều người biết đến và thành truyện “kể đêm đêm” cho trẻ con nghe như sự tích nàng Tô Thị ở Lạng Sơn. Nhưng có lẽ rất nhiều người, ngay cả người Thanh Hóa, chỉ biết đến “hòn Vọng Phu” này khi có vụ “gia cố" 17 tỉ đồng. Điều này làm tôi rất băn khoăn và tự đặt câu hỏi, liệu khối đá này được gọi là “hòn vọng phu” từ khi nào? Vốn xa xưa đã gọi thế hay chỉ mới gần đây?

Lê Diễn Đức – Từ một lời khen Zelensky, nhìn rõ cái tôi quyền lực của Donald Trump

 

Khi Tướng Keith Kellogg - một cựu tướng ba sao, là đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump về Ukraina - phát biểu rằng Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky là một nhà lãnh đạo “cứng rắn, ngoan cố, có chính kiến riêng, không ngại nói thẳng và biết sử dụng truyền thông”. Ông hẳn không nghĩ rằng câu nói tiếp theo của mình lại trở thành mồi lửa cho một cơn giận dữ mang màu sắc rất… cá nhân.

Kellogg nói thêm một câu tưởng như chỉ mang tính so sánh lịch sử : “Ở Hoa Kỳ, chúng ta chưa từng thấy một nhà lãnh đạo nào như ông ấy kể từ thời Abraham Lincoln.”

Ông nói điều đó trong bối cảnh bàn về lãnh đạo thời chiến - một tổng thống đứng giữa sinh tử của quốc gia, phải giữ vững tinh thần dân tộc, huy động ý chí kháng cự và sử dụng truyền thông như một công cụ sống còn.

Hiệu Minh - Các vị đại sứ Mỹ tại Việt Nam

 

Truyền thông đưa tin, bà Jennifer Wicks McNamara, bang Virginia, sẽ giữ chức Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền của Hoa Kỳ tại Việt Nam. Xin chúc mừng sớm bà McNamara, người cùng họ với cựu bộ trưởng bộ quốc phòng Mỹ thời chiến tranh Mỹ Việt.

Việc bổ nhiệm này cũng đánh dấu lần đầu tiên Hoa Kỳ có một nữ đại sứ tại Việt Nam, kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao kể từ năm…1950.

Trong lịch sử bang giao Mỹ – Việt, hiện đã có tới 18 đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam. Vị đầu tiên là ông Donald R. Heath, nhiệm kỳ 10-1950 đến 10-1952 tại Sài Gòn. Hiện thời là ông Marc Knapper tại Hà Nội sắp từ nhiệm. Do “lịch sử” để lại nên cả hai thành phố/thủ đô này đều có tòa đại sứ Mỹ.

Thái Hạo - Từ chuyện “Nam quốc sơn hà” khuyết danh

Chuyện tưởng đã hoàn toàn khép lại từ lâu và không cần phải bàn bạc gì thêm, là vấn đề tác giả của bài “Nam quốc sơn hà”.

Thế mà trong phong trào “chống lật sử” hiện nay, người ta lại bỗng tỏ ra kinh ngạc và lên án vì sách giáo khoa đã ghi hai chữ “khuyết danh” bên dưới tên bài thơ ấy. Và từ đó, một làn sóng cuồn cuộn nổi lên trên các nền tảng mạng xã hội, đến nỗi những người có trách nhiệm lại phải lên báo để giải thích.

Có lẽ cũng khó mà trách được, vì đã nhiều thế hệ được dạy và hằn vào trong tim óc rằng “Nam quốc sơn hà” là bài thơ của Lý Thường Kiệt. Nay bỗng thấy nó được/bị ghi là “khuyết danh” thì liền nghĩ tới một “âm mưu” hay “diễn biến hòa bình” gì đó.

Thái Hạo - Ai là người đã đặt tên “Việt Nam” cho nước ta?

Nước ta, trải hàng ngàn năm, có nhiều tên, như (Văn Lang, Âu Lạc) Vạn Xuân, Đại Cồ Việt, Đại Việt…Nhưng những tên này đều là “nội địa”, nghĩa là tự đặt để gọi trong nước. Trong khi những cái tên như Giao Chỉ, An Nam mới là tên do Trung Quốc đặt, phong cho, và phải dùng trong “ngoại giao chính thức”. Và các vua Việt Nam đều phải chấp nhận. 

Vậy còn tên “Việt Nam”?

1. Sau khi lên ngôi năm 1802, Nguyễn Ánh – Gia Long đã dâng biểu lên vua Gia Khánh nhà Thanh, xin đặt tên nước là Nam Việt. Tuy nhiên, Gia Khánh xem xong thì từ chối, ra chỉ dụ:

Trần Trung Đạo – Bao giờ tới Việt Nam ?

 

Xin trả lời trước khi viết tiếp là chẳng bao giờ tới, cả nếu những người Việt quan tâm vẫn thích “ăn hàm thụ”.

Người viết không nghĩ ra thuật ngữ “ăn hàm thụ” này mà chỉ nghe một nhà văn kể lại cách đây ba hôm. Anh kể trong thời gian ở tù cộng sản ngoài Bắc, đói quá, mà con người ở đâu cũng vậy thiếu gì thường hay nghĩ và nói tới cái đó. Các anh tối ngủ hay nói chuyện nấu những món ăn ngon. Có anh diễn tả cách nấu những món ăn hấp dẫn không thua gì các chương trình thi nấu ăn nổi tiếng trên TV bây giờ. Các anh nói chẳng qua để vơi cơn đói.

Nói cho đã rồi ngủ với cái bao tử trống, trong chiếc mền rách, dưới mái lán mong manh và bên ngoài là cơn mưa không biết bao giờ dứt. Các anh có lý do để “ăn hàm thụ”. Đó là chuyện các anh nói chơi ở trong tù.

Đặng Chương Ngạn - Nỗi buồn văn chương

Hôm qua, khi thấy một vài tài khoản Facebook đưa tin nhà văn Bảo Ninh viết thư xin rút giải thưởng, tôi nghĩ đó chỉ là tin đồn thất thiệt. Nhưng sáng nay đọc báo, hóa ra đó là sự thật.

Một nỗi buồn văn chương đang lan rộng trên mạng xã hội. Trong nỗi buồn ấy, không ít nhà văn lặng lẽ suy ngẫm về cầm bút.

Có lẽ sau Nỗi buồn chiến tranh, các nhà văn rồi sẽ rụt rè hơn khi hư cấu nhân vật, khi hư cấu chi tiết. Giấc mơ về một Trăm năm cô đơn, một Phía Tây không có gì lạ, một Hóa thân cho văn chương Việt Nam vì thế lại càng trở nên xa vời.

Phó Đức An - Tại sao Mỹ không tấn công Cuba?

 

Sau vụ bắt cóc thành công Maduro và vợ, nhiều cư dân mạng hứng lên kêu gọi Trump tiện tay bắt luôn mấy tay lãnh đạo Cuba cho dân đỡ khổ. Để khai não cho các vị, lão PP chém về chuyện này một chút.

Trước tiên, dân Cuba họ cam chịu một cuộc sống như vậy, chưa hề có cuộc biểu tình phản đối đòi quyền tự do dân chủ nào hay có phe đối lập nào xuất hiện. Tức họ nguyện sống chung với nghèo đói kham khổ và cự tuyệt văn minh tiến bộ. Vậy, lấy lý do gì mà giải phóng họ?

Cuba đối với Mỹ như tổ ong vò vẽ treo trước cửa nhà. Cứ để nó tự sinh tự hủy, chớ động đến làm chi cho mệt, miễn sao nó không điên rồ tấn công mình.

Trần Trung Đạo - Số phận Nicolas Maduro và viễn ảnh Venezuela

Một căn bệnh không thuốc nào chữa mà những kẻ độc tài đều mắc phải là mê quyền lực. Ngoại trừ một số chết già vì điều kiện cách mạng dân chủ tại quốc gia họ cai trị chưa đến điểm chín muồi, một phần không nhỏ đã chết một cách thê thảm bằng những cực hình mà họ chưa bao giờ tưởng tượng ra khi còn nắm quyền sinh sát.

Nicolas Maduro học thuộc những kết liễu thê thảm của Muammar Gaddafi, Saddam Hussein, Ali Abdullah Saleh, Nicolae Ceausescu và nhiều người khác.

Nicolas Maduro học thuộc bài học Grenada 1983 dưới thời tổng thống (TT) Ronald Reagan dẫn tới sự sụp đổ của chế độc tài Marxist Bernard Coard.

Bông Lau - Cơn sốt Venezuela

Mọi người đang xúc động nhốn nháo, hớn hở lẫn phẫn nộ khi ngài tổng thống (TT) Donald Trump ra lịnh oanh kích, và cho biệt kích Delta đột kích bắt sống TT Venezuela Nicolás Maduro. Biến cố chỉ mới bắt đầu và còn lâu mới có đoạn kết. Hy vọng sẽ có “happy ending”.

Trước tiên, sự cáo chung của nhà độc tài Nicolás Maduro làm những người yêu dân chủ rất sung sướng. Nhưng hành động tự ý dùng quân đội để bắt cóc một vị nguyên thủ quốc gia thì rất nhiều người không đồng ý.

Thủ tướng Anh Keir Starmertuyên bố UK không hề dính líu tới cuộc hành quân này. Hầu hết các nước Châu Mỹ La Tinh, ngoại trừ Argentina, đều phản đối. Tuy nhiên đây là vấn đề pháp lý chuyên môn chỉ dành cho các luật sư bàn cãi.

Hoàng Dũng – Lại báo động giả

(Về việc tố cáo sách giáo khoa đề cao Nguyễn Ánh - Gia Long và xem nhẹ Nguyễn Huệ - Quang Trung)

Trong mấy ngày qua, trên mạng xã hội có nhiều ý kiến về một nội dung giáo dục trong sách giáo khoa (SGK) Lịch sử và Địa lý lớp 5, bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống”.

Nhiều người cho rằng cuốn SGK này chỉ có bài học về Triều Nguyễn mà không có bài học về phong trào Tây Sơn và Quang Trung, như vậy là đề cao Nguyễn Ánh - Gia Long và xem nhẹ Nguyễn Huệ - Quang Trung. Thậm chí có ý kiến phê phán SGK nặng nề hơn khi nói rằng SGK Lịch sử mới không dạy về Quang Trung, mà không dạy về Quang Trung thì coi như chưa dạy lịch sử Việt Nam.

Huỳnh Ngọc Chênh – Tại sao lại liên tục đưa thông tin tiêu cực thời Tây Sơn lên mạng xã hội ?

 

Chẳng hiểu vì lý do gì, thời gian gần đây lại rộ lên việc đưa những thông tin tiêu cực về thời Quang Trung lên mạng xã hội.

Lại có hẳn những trang lập ra núp bóng nghiên cứu lịch sử nhưng chỉ chuyên đưa các thông tin tiêu cực về anh em Tây Sơn, về cá nhân Nguyễn Huệ, về triều đình Quang Trung…

Và không biết có phải do trùng hợp ngẫu nhiên hay không, mà có một số Facebooker có ảnh hưởng trên mạng xã hội cũng liên tục đưa những thông tin không tốt đẹp về Quang Trung.

Nguyễn Ngọc Chu – Lịch sử dân tộc không phải để chia phần

 

1. Chương trình môn Lịch sử lớp 5 trong bộ sách giáo khoa “Kết nối tri thức với cuộc sống” có những điều cần phải suy nghĩ.

Cụ thể là ở chủ đề “Xây dựng và bảo vệ đất nước Việt Nam”, Lịch sử “Xây dựng và bảo vệ đất nước Việt Nam” được thể hiện từ Bắc thuộc tới Đinh Lý Trần Lê, mà bỏ thời Quang Trung - Nguyễn Huệ, sang Triều Nguyễn đến hiện đại.

2. Lich sử Dân tộc phải được đi vào tâm trí học sinh từ tuổi thơ, với một bức tranh toàn cảnh hoàn chỉnh liên tục. Lịch sử không phải để chia phần mỗi lớp dạy một giai đoạn.

Nguyễn Thanh Huy - Từ cái chết của Yahoo đến Nokia và dấu hiệu của Zalo

Câu chuyện Zalo áp đặt điều kiện phi pháp với người dùng và làn sóng tẩy chay đang diễn ra trên diện rộng, khiến tôi nhớ đến những cái chết của các ông lớn công nghệ.

Đầu tiên, chúng ta chắc vẫn còn nhớ đến Yahoo - như một biểu tượng của Internet vào những năm cuối thập niên 1990.

Ngày ấy giới trẻ cứ kéo ra các quán Net, vào Mail để gửi thư điện tử, vào Messenger để trò chuyện như một thú chơi thời thượng. Yahoo, rõ ràng, đã đánh dấu một thời đại mới đối với lớp trẻ, đồng thời khiến Internet trở nên gần gũi với cộng đồng hơn. Có lẽ, chẳng ai mảy may nghĩ đến ngày tàn của nó ngay giữa lúc huy hoàng.

Trần Trung Đạo - Trong ba người, Gorbachev, Yeltsin và Sakharov, ai là nhà dân chủ?

Khá nhiều người Việt yêu dân chủ và cũng vì quá tha thiết với dân chủ nên ca ngợi Mikhail Gorbachev như là một nhà dân chủ vĩ đại, vị cứu tinh của nhân loại.

Gorbachev là một nhà chính trị khôn ngoan và có ít nhiều tính cơ hội trong người nhờ đó ông đã được Yuri Andropov, cựu Tổng Giám Đốc KGB, Tổng Bí Thư Cộng Sản (CS) Liên Xô sắt máu và người đàn áp cuộc nổi dậy của Hungary 1956, tin tưởng.

Tuy nhiên sau khi Yuri Andropov chết, trung ương đảng đã bầu Konstantin Chernenko.  Chỉ hơn một năm sau đó Konstantin Chernenko qua đời và Gorbachev được bộ chính trị bầu vào chức vụ Tổng Bí Thư.

Ngô Ngọc Trai - Từ vụ ai là tác giả bức ảnh Em bé Napalm, nghĩ về Hồ Duy Hải

Mới đây xem được bộ phim The Stringer nói về ai là tác giả chụp bức ảnh Em bé Napalm khiến gợi lên trong mình nhiều suy nghĩ.

Bức ảnh Em bé Napalm là một trong số những bức ảnh nổi tiếng nhất về chiến tranh Việt Nam, thúc đẩy làn sóng phản chiến ở nước Mỹ góp phần đưa tới kết thúc cuộc chiến ở Việt Nam.

Bức ảnh được hãng thông tấn AP công bố năm 1972 được cho là do phóng viên chiến trường Nick Út của AP chụp, năm 1973 bức ảnh nhận được giải thưởng danh giá Pulitzer của hiệp hội ảnh báo chí quốc tế Mỹ.

Đặng Chương Ngạn - Gánh nặng của sự thật

Ngày 23/12/2025, Carl Robinson lại gây chấn động, khi công bố trên Washington Post liên quan đến bức ảnh lịch sử Em bé Napalm:

“Tôi biết rõ khoảnh khắc ấy được chụp bởi một nhiếp ảnh gia tự do, nhưng đã được cấp trên của tôi khi đó là Horst Faas yêu cầu ghi tên Nick Út vào chú thích ảnh. Vì lo sợ cho công việc và gia đình, tôi đã làm theo. Quyết định đó đã ám ảnh tôi suốt 50 năm qua.”

Nếu điều này là sự thật, thì sự thật là một gánh nặng. Nó không phải là một chi tiết nghề nghiệp sai sót, mà là một gánh nặng đạo đức kéo dài nửa thế kỷ.

Phạm Thành Nhân - Thuyết ưu sinh

Bạn có bao giờ nghe nói đến "thuyết ưu sinh" (eugenics) chưa? Đó là một chương đen tối trong lịch sử nhân loại.

Nhiều tín đồ của thuyết ưu sinh đã phạm tội ác diệt chủng, chống lại loài người mà nhân vật nổi tiếng nhất, chắc chắn bạn biết, là Adolf Hitler với chương trình "Aktion T4" (giết hại người khuyết tật), triệt sản hàng trăm ngàn người. Và diệt chủng Holocaust (giết khoảng 11 triệu người, chủ yếu Do Thái, Rumani, người đồng tính).

Bên cạnh việc bức hại những người bị coi là "kém chất lượng", các tín đồ của thuyết ưu sinh cũng cố gắng tạo ra một giống loài "thượng đẳng" (nay hay được gọi là "tinh hoa" đó). Và đương nhiên xếp bản thân mình vào giống thượng đẳng đó, thường là để nhận được/giành lấy các đặc quyền, đặc lợi.

Lê Quốc Quân - 400 năm Quốc ngữ

Hôm nay là đúng 400 năm ngày giỗ ông tổ của chữ Quốc ngữ, Cha Francisco de Pina. Ngài là một tu sĩ Dòng Tên sinh năm 1585 tại Bồ Đào Nha, và đã dành 8 năm quan trọng nhất của cuộc đời mình ở Việt Nam (1617-1625).

Ngài qua đời vào ngày 15-12-1625 khi vừa tròn 40 tuổi, trong một hoàn cảnh vô cùng xúc động. Ngài chết đuối khi đang cứu người. Chiếc áo dòng của Ngài bị bị vướng vào chiếc thuyền thúng và bị đắm tại biển Cửa Đại, Quảng Nam.

Cha Francisco de Pina là nhà truyền giáo phương Tây đầu tiên có thể nói tiếng Việt một cách lưu loát và truyền giáo mà không cần thông dịch. Đây là điều chưa từng có trước đó.