Affichage des articles dont le libellé est Lịch sử. Afficher tous les articles
Affichage des articles dont le libellé est Lịch sử. Afficher tous les articles

samedi 6 juin 2026

Hoàng Quốc Dũng – Từ nước Nga hùng mạnh đến Trung Quốc trỗi dậy : Bài học của hơn nửa thế kỷ

 

Cách đây 52 năm, tôi lên tàu hỏa rời Việt Nam sang Ukraina du học. Khi đó Ukraina còn là một phần của Liên Xô. Chuyến đi kéo dài gần hai tuần, xuyên qua toàn bộ lãnh thổ Trung Quốc rồi đến nước Nga rộng lớn. Đó là một hành trình mà đến hôm nay tôi vẫn nhớ như in.

Đối với một thanh niên Việt Nam thời đó, được thực hiện một chuyến đi như vậy là một niềm hạnh phúc vô cùng lớn lao. Không chỉ là cơ hội được nhìn thấy những chân trời mới, đó còn là bước ngoặt của cả cuộc đời tôi. Chính chuyến đi ấy đã giúp tôi tận mắt quan sát những xã hội khác nhau, chứng kiến những thực tế mà sách vở và tuyên truyền không nói hết, từ đó hình thành những suy nghĩ chính trị mà tôi vẫn mang theo cho đến tận ngày nay.

Điều gây ấn tượng mạnh nhất đối với tôi là sự tương phản gần như tuyệt đối giữa Trung Quốc và Liên Xô.

Tạ Duy Anh – Trung Quốc và Mao

 

Sự tò mò lớn nhất của tôi trong chuyến du lịch Trung Quốc, là xem người dân ở đó nghĩ gì về Mao, từng được mệnh danh là Mặt trời phương Đông.

Ông là người sáng lập nên Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, chủ mưu xâm lược Tây Tạng, đưa ra quyết định đánh chiếm quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam khi đó do chính phủ Việt Nam Cộng Hòa quản lý. Ông cũng bị coi là đại sát nhân trong Cách mạng văn hóa khiến hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu người chết vì nhục hình, vì đói...

Sau khi Mao chết, chính quyền Trung Quốc chính thức đưa ra đánh giá công tội ông. Trong hồi ký của ai đó mà tôi không nhớ chính xác, (hình như của ông Yeltsin) người viết kể lại rằng, tại một cuộc họp đặc biệt, Đặng Tiểu Bình, người bị Mao hành hạ sống dở chết dở, lên voi xuống chó nhiều phen, đưa ra kết luận : Mao công BẢY, tội BA.

mercredi 3 juin 2026

Trần Trung Đạo – Tưởng niệm thảm sát Thiên An Môn 4 tháng Sáu 1989

 

Vào lúc 5 giờ 40 sáng 4 tháng Sáu, 1989, quảng trường Thiên An Môn nằm trong tay kiểm soát của quân đội cộng sản Trung Quốc. Số người bị giết được ước tính khác nhau tuy theo nguồn tin. Tình báo của NATO ước lượng 7 ngàn người bị giết trong lúc tin của Liên Xô có khoảng 10 ngàn, và theo tin của cơ quan Hồng Thập Tự Trung Quốc có 5 ngàn người bị giết và 30 ngàn bị thương.

Phong trào Thiên An Môn bùng nổ và đã bị dập tắt, nhưng chắc chắn một Thiên An Môn khác đang được hình thành tại Trung Quốc bởi vì khát vọng tự do dân chủ là ngọn lửa thiêng âm thầm cháy trong lòng người dù đang sống ở đâu trên mặt đất này.

Nơi nào có độc tài đảng trị nơi đó sẽ có cách mạng dân chủ. Không ai biết thời điểm nào một cách mạng sẽ diễn ra nhưng không thể phủ nhận hay trốn tránh quy luật xã hội đó.

Phúc Tiến - Ảnh cũ, hồn xưa đâu tá !

 

Hai hôm nay, thân hữu chia sẻ nhau nỗi niềm, có lẽ nào sớm chia tay một loạt tờ báo thành phố mình đã gắn bó với người đọc, người xem mỗi sáng, mỗi giờ ?

Thương và lo không chỉ công sức bao thế hệ làm báo, cho dù là báo công lập, chuyển đi đâu, giữ gìn thế nào ? Tại sao phải thế ? Có giải pháp nào tốt hơn ?

Mà còn buồn và cám cảnh cả một dây chuyền công nghiệp nhựt trình từ nhà báo, cho dù biên chế hay cộng tác nhà nghề và tài tử, đến nhà in và người bán báo, kể cả người thiết kế và nhân viên lấy quảng cáo, rồi sẽ tinh giản thế nào ? Có còn dư địa kiếm sống nào khác ?

mardi 2 juin 2026

Hoàng Tư Giang - Khi một website đóng lại, dữ liệu sẽ đi đâu ?

 

Mấy năm trước, các website đã âm thầm đóng lại khi các tờ báo chủ sở hữu các website đó phải dừng hoạt động theo quy hoạch báo chí. Lúc đó, nhiều người quan tâm tới câu chuyện nhân sự, bộ máy hay thương hiệu của tờ báo.

Nhưng tôi lại nghĩ tới một chuyện khác : Hàng chục nghìn/hàng trăm nghìn bài báo mà các tờ báo đã xuất bản trong nhiều năm, kể từ khi Việt Nam kết nối Internet năm 1997 sẽ đi đâu ?

Trong số đó có những cuộc tranh luận chính sách, những hồ sơ doanh nghiệp, những dự án đầu tư, những câu chuyện về khu vực kinh tế tư nhân thời kỳ đầu, và vô số lát cắt đời sống xã hội của một giai đoạn phát triển rất đặc biệt của đất nước.

dimanche 31 mai 2026

Hoàng Quốc Dũng – Ga Hàng Cỏ : Di dời một nhà ga hay xóa đi một phần linh hồn Hà Nội ?

 

Tôi là người Hà Nội gốc. Tôi sinh ra và lớn lên ở đây, với biết bao kỷ niệm của một đời người. Những kỷ niệm ấy thường gắn liền với những công trình, những con phố, những góc phố đã trở thành một phần linh hồn của Hà Nội.

Đất nước nào muốn phát triển cũng phải thay đổi. Không ai có thể phủ nhận điều đó. Trong quá trình phát triển, có những công trình, những khu phố hay những tuyến đường không còn phù hợp với nhu cầu của một đô thị lớn thì buộc phải cải tạo hoặc thay thế. Tôi không phải là người hoài cổ đến mức muốn giữ nguyên tất cả chỉ vì chúng gắn với ký ức của mình.

Tuy nhiên, xã hội chúng ta dường như đã đi từ thái cực này sang thái cực khác. Chúng ta từng xóa bỏ sở hữu tư nhân nhân danh chủ nghĩa xã hội. Nhưng rồi vì mô hình đó, chúng ta đã thất bại nghiêm trọng, chúng ta lại lao sang hướng ngược lại : Một thứ chủ nghĩa tư bản hoang dại núp dưới danh nghĩa xã hội chủ nghĩa.

Nguyễn Ngọc Chu – Đền bù giải phóng mặt bằng : Vết thương cần được chữa lành

 

1. ĐỀN BÙ 0 ĐỒNG: XIN HÃY HỌC TIỀN NHÂN

Lịch sử loài người là chuỗi dài những “thước phim” di dân và khai khẩn. Nơi nào có điều kiện sống tốt hơn thì di cư đến. Nơi nào có đất khai phá để sinh sống thì không ngần ngại xông pha. Bởi vậy nên Nguyễn Công Trứ (1778–1858) được ghi công lớn trong việc tổ chức khai hoang, lấn biển và lập làng tại Tiền Hải (Thái Bình), Kim Sơn (Ninh Bình).

Không chỉ khai khẩn mà còn mở rộng biên cương, bảo vệ bờ cõi như chúa Nguyễn Phúc Chu (1675-1725) đã mở rộng vùng Hà Tiên nhờ vào Mạc Cửu (1655–1735).

Mạc Cửu từ Quảng Đông di cư đến Hà Tiên khi vùng này còn hoang vu. Ông quy tụ người Hoa khai khẩn đất đai, mở chợ, lập phố xá, buôn bán đường biển, tạo ra thương cảng sầm uất ở Hà Tiên. Ngoài thương mại, Mạc Cửu còn xây dựng cộng đồng dân cư, tổ chức phòng thủ. Năm 1708 Mạc Cửu xin thần phục chúa Nguyễn Phúc Chu. Chúa Nguyễn phong chức cho Mạc Cửu, cho quyền cai quản Hà Tiên. Nhờ thế, cả vùng Hà Tiên, Kiên Giang, Phú Quốc trở thành đất đai của chúa Nguyễn.

vendredi 29 mai 2026

Lê Huyền Ái Mỹ - Nghĩ vụn chút chơi

 

Ơ, hơn 2 năm nay, cơ man ban ngành tinh gọn, sáp nhập, giải thể, không ít lời cổ võ rằng, gọn để tinh - tinh để mạnh. Nhẽ chỉ là chuyện nhà người.

Mà ngó xuống coi chuyện nhà người, địa bàn phình to ra nhưng nhân sự cũng bấy nhiêu, lương chưa thấy tăng, mà phải làm cho ra sản phẩm, có kết quả.

Đến như thân làm tới… lãnh đạo phường, xã sau sáp nhập, là to phải biết. Mà mới hôm qua còn nghe sẽ phải đánh giá lại đội ngũ lãnh đạo phường xã để tái bố trí, sắp xếp cho hợp lý, hiệu quả hơn.

Tiểu Vũ - Một cách hiểu khác về câu "Văn Bắc, báo Nam"


"Văn Bắc, báo Nam” là câu nói được truyền miệng trong đời sống văn chương, báo chí nhiều năm qua. Câu nói này gợi lại một cách nhìn quen thuộc: miền Bắc được xem là vùng đất của văn chương, còn miền Nam, đặc biệt là Sài Gòn, là nơi báo chí, nhà in, thông tin và đời sống đô thị phát triển mạnh.

Nhìn vào lịch sử báo chí quốc ngữ, cách nhìn này có cơ sở. Gia Định báo ra số đầu tại Sài Gòn ngày 150.4.1865, thường được xem là tờ báo chữ quốc ngữ đầu tiên ở Việt Nam. Từ mốc này, Nam Kỳ sớm hình thành một không gian báo chí gắn với nhà in, đô thị, thị trường độc giả và nhu cầu thông tin của một xã hội đang chuyển động.

Nhưng điều làm nên báo chí miền Nam không chỉ nằm ở mốc ra đời sớm. Giá trị lớn hơn là khí chất nghề nghiệp. Báo chí miền Nam đi gần đời sống, gần dân, gần những biến động nóng của xã hội. Trong cách làm báo đó có sự nhanh nhạy của đô thị, sự thẳng thắn của vùng đất mở và tinh thần hào hiệp: Thấy điều bất bình thì lên tiếng, thấy cái sai thì đeo bám, thấy người yếu thế thì bảo vệ.

jeudi 28 mai 2026

Mai Phan Lợi – Văn Bắc, báo Nam (2)

 


Bài 2 : ĐI TÌM MÔ HÌNH PHÙ HỢP CHO SỨ MỆNH PHỤNG SỰ BẠN ĐỌC TRONG KỶ NGUYÊN MỚI

Nếu bài 1 là lịch sử, thì bài này là câu hỏi.

Câu hỏi không dễ trả lời : Trong bối cảnh quy hoạch báo chí, chuyển đổi số và sức ép kinh tế truyền thông hiện nay, những thuộc tính tốt nhất của dòng “báo Nam” có thể tồn tại dưới hình dạng nào ?

1. Nguy cơ thực sự không phải là công nghệ

Khi nói về khủng hoảng báo chí Việt Nam hiện nay, người ta hay đổ lỗi cho mạng xã hội, cho YouTube, cho TikTok. Không sai, nhưng chưa đủ. Thực ra, có một nguy cơ sâu hơn và ít được nói đến hơn : Sự xói mòn của tính tự chủ tài chính.

Mai Phan Lợi – Văn Bắc, báo Nam (1)

 

Bài 1 - CÁI NÔI CỦA MỘT NỀN BÁO CHÍ BIẾT TỰ NUÔI MÌNH

Tôi có 17 năm làm việc cho một cơ quan báo chí TPHCM. Không dài nhưng là khoảnh khắc, là thời thanh xuân đẹp đẽ nhất.

Có một câu nói không biết ra đời từ bao giờ, nhưng cứ lặng lẽ tồn tại trong ký ức của người làm nghề truyền thông Việt Nam : “Văn Bắc – Báo Nam.”

Không phải khen, không phải chê. Là sự đúc kết. Miền Bắc sinh ra những trang văn. Miền Nam sinh ra những tờ báo. Và cái sự phân công địa – văn hóa ấy không phải ngẫu nhiên. Nó xuất phát từ lịch sử, từ đất đai, từ cách người ta chọn sống với chữ nghĩa.

samedi 23 mai 2026

Bông Lau – Máy xay thịt

 

Trong Thế Chiến 2, Hoa Kỳ sáng chế ụ súng lắp 4 khẩu đại liên 50 gọi là M45 dùng để bắn máy bay cảm tử kamikaze của Nhật khá công hiệu. Cao độ sát thương là 1,5 km. M45 còn có tên hiệu là “Máy Xay Thịt” (Meat Chopper).

Ụ súng M45 này điều khiển bằng điện, bóp cò cũng bằng điện. Có thể mỗi lần bắn 2 khẩu một lần cho đỡ nóng nòng hoặc tập trung hỏa lực bắn 4 khẩu một lần. Mỗi khẩu đại liên 50 bắn 600 cục kẹo một phút. Bốn khẩu bắn 2400 cục kẹo đồng 12,7mm một phút. Không còn nghe từng tiếng nổ nữa mà là một bức tường tiếng động.

Vào thập niên 60 có nhiều đoàn công-voa của quân đội Mỹ bị phục kích ở đèo Mang Yang, Bình Định, gây thương vong nặng cho binh sĩ Mỹ. Khi ấy hộ tống đoàn công-voa chỉ là những xe Jeep gắn đại liên M-60. Súng đại liên M-60 bắn vào rừng rậm hai bên đường có Vi Xi núp chỉ gãi ngứa vì đạn 7,6 2mm không xuyên thủng rừng cây dầy đặc được.

Bùi Anh Chiến - Bi kịch lớn nhất của Palestine không phải là Israel.

 

Sự ngu ngơ đáng thương

Sau khi viết hai bài "Israel không thể nương tay" và "Palestine có đáng được thương ?" năm 2025. Tưởng đâu dân trí khá hơn tí, nhưng vẫn có nhiều người còn lớn tuổi vẫn không hiểu vấn đề gì.

Báo chí hay truyền thông ở ta có xu hướng “mặc định Palestine là nạn nhân tuyệt đối, còn Israel là ác tuyệt đối”.

Vấn đề Palestine thật ra không nằm ở chuyện họ “đáng thương” hay “không đáng thương”. Quan hệ quốc tế không nhìn bằng con mắt đạo đức học đường, mơ mộng. Nó phải được xây dựng bằng năng lực quản lý nhà nước, khả năng thích nghi lịch sử và tư duy quyền lực.

mardi 19 mai 2026

Lê Diễn Đức - Hãy khôn ngoan và cẩn trọng khi chơi với Mỹ


Phát biểu mới đây của Donald Trump về Đài Loan thực ra không có gì quá bất ngờ, nhưng nó thêm một lần nhắc thế giới nhớ tới bản chất thật của chính trị quốc tế.

Ông Trump nói ông không muốn Mỹ bị kéo vào một cuộc chiến chỉ vì Đài Loan tuyên bố độc lập. Nói cách khác, lợi ích và cái giá mà nước Mỹ phải trả luôn là điều được đặt lên bàn cân đầu tiên.

Đó không phải chuyện riêng của ông Trump. Lịch sử quan hệ giữa Mỹ và Đài Loan đã cho thấy điều đó từ lâu.

dimanche 17 mai 2026

Dương Quốc Chính - Đại học quốc gia nhận tổ tiên thời thực dân


Hôm nay thấy Đại học quốc gia Hà Nội kỷ niệm 120 năm ngày truyền thống, chính là ngày thành lập của Đại học Đông Dương năm 1906. Hóa ra Đại học quốc gia nhận là con cháu trực hệ của đại học của thực dân, mẫu quốc!

Mình mới thử tra Google thì thấy có thêm Đại học Y Hà Nội, Đại học Mỹ thuật Việt Nam, cũng nhận là con cháu trường đại học từ thời Pháp thuộc. Tất cả hình như chỉ có vậy? Đại học Y Hà Nội là già nhất, còn có trước Đại học Đông Dương 4 năm và hiện diện ở khu đất chỗ Lê Thánh Tông đầu tiên. Lẽ ra họ mới được quyền tiếp quản khu đất lịch sử chỗ Đại học Dược bây giờ.

Nhưng việc nhận tổ tiên như vậy kể ra không có sự thống nhất giữa các trường. Bởi vì Đại học Đông Dương lúc đó có cả các khoa (trường thành viên) Bách nghệ, Xây dựng, Sư phạm, Y, Luật. Vậy thì các trường tương ứng bây giờ sao không nhận họ hàng, lấy ngày truyền thống giống Đại học quốc gia Hà Nội?

samedi 16 mai 2026

Dương Quốc Chính - Thờ địch hay thờ ta trong trường học?


Trong trường Đại học Bách Khoa Hà Nội có cái tượng đài này, tưởng nhớ các sinh viên Bách Khoa lên đường đi B, gọi là đi đánh Mỹ, nhưng thực tế là đánh cả "Ngụy" chứ đâu có chừa.

Khi sinh viên làm tốt nghiệp thì đem hoa ra đây đặt, coi là tri ân thế hệ sinh viên cha anh đi trước đã hy sinh vì Tổ quốc. Thấy bảo là sinh viên tốt nghiệp thì lấy luôn bó hoa của mình được tặng đem ra đây, chắc có phong trào vậy, gần đây mới có chứ hồi xưa không thấy.

Tượng đài kiểu này thì có lẽ trường đại học nào ở ngoài Bắc cũng có thể có. Muốn dựng hay không thôi. Vì sinh viên trường nào mà chả đi bộ đội như vậy.

vendredi 15 mai 2026

Nguyễn Thông - Chủ nghĩa xã hội : Thực tế và cảm nhận từ thực tế (1)

Bài 1: Sự tan rã không tránh khỏi

Vệt bài này được viết ra sau khi tôi đọc bài tràng giang đại hải của ông Nguyễn Phú Trọng. Ông - nhân vật nổi tiếng xứ này, giáo sư tiến sĩ, trùm số 1 lý luận, từng đứng đầu đảng và nhà nước.

Bài “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”, được công bố rộng rãi hồi tháng 5.2021. Ai tò mò muốn biết nó ra sao, cứ gõ tên bài vào tìm kiếm trên Gu gồ, đầy.

Sách của ổng được in nhiều hơn hết thảy các đời tổng bí thư, dịch nhiều thứ tiếng, chất đầy những thư viện và ngăn kéo, chủ yếu viết về chủ nghĩa xã hội. Trùm lý luận mà không viết về chủ nghĩa xã hội mới là chuyện lạ.

jeudi 14 mai 2026

Phúc Lai - Arkady Babchenko đã nói gì?


(Về cuộc chiến tranh xâm lược Ukraine của Putler, ngày 11/05/2026)

Trong một video cổ động, nhà báo chiến trường phản chiến Arkady Babchenko đã nổ súng vào trò tuyên truyền cho Chiến tranh Vệ quốc của Putler một cách trực diện và tàn khốc nhất.

Có thể nói, cách tiếp cận của ông rất cực đoan và phi truyền thống, thậm chí có thể nói rằng ông ta đã sử dụng các phương pháp đánh tráo khái niệm, chuyển mệnh đề so sánh tương đương để dẫn dụ, với mục đích tấn công trực diện vào lòng “tự hào dân tộc” (tôi để trong ngoặc kép) của người Nga hiện nay.

Stalin có rất nhiều sai lầm, ngay cả trên con đường chiến thắng chủ nghĩa phát-xít, ông ta cũng vẫn tiếp tục phạm sai lầm. Sai lầm ngay cả trong việc cố gắng xóa bỏ công lao, đóng góp của các nước Đồng minh trong chiến thắng vĩ đại đó, nhưng “máu của người Xô-viết cùng với thép Mỹ” đã làm nên chiến công đánh bại phát-xít, điều đó không thể phủ nhận được.

mercredi 6 mai 2026

Thọ Nguyễn - Uống nước phải nhớ nguồn

Sáng sớm dậy thấy bài viết trên báo Đức: "Als die DDR am Ende der Welt Geschichte schrieb" (Khi CHDC Đức viết nên lịch sử từ nơi tận cùng trái đất).

Bài báo kể về trạm thám hiểm Nam Cực của CHDC Đức được thiết lập cuối tháng 4.1976. Các nhà khoa học xã hội chủ nghĩa ở trạm nghiên cứu mang tên bác học Đức Georg-Forster (1754-1794) đã làm nên lịch sử khi phát hiện ra hiện tượng Ozon hóa khí quyển.

Năm 1981 Tây Đức mới thành lập trạm nghiên cứu Nam Cực mang tên nhà bác học Georg-von-Neumayer (1826-1909). Sau ngày thống nhất đất nước, hai trạm này đã hợp nhất với nhau. Nhưng cái mốc 21.04.1976 được coi là khởi đầu ngành Nam Cực học của người Đức.

lundi 4 mai 2026

Dương Quốc Chính - Hòa giải nếu thoát bò

Vào những ngày này, trong 10 năm nay, mình luôn nghĩ, biết bao giờ người Việt mới có thể bao dung với nhau, không còn phân biệt địch ta nữa?

Năm nào mình cũng đã thử đưa ra một phương án. Bài này cũng là một phương án, có thể rất dễ và rẻ tiền với rất nhiều người, nhưng có khi là bất khả thi với đám đông. Đó là chủ động nạp kiến thức đa chiều.

Mình nghĩ các cháu bên chuồng hay chính anh em bò vàng trở nên cực đoan, cuồng dại, chẳng qua cũng là do thiên kiến xác nhận, dẫn tới cố tình chỉ nạp kiến thức một lề.