Tin tức, bình luận, phóng sự, hậu trường chính trị quốc tế
Hồi trước năm 1975 ở Sài Gòn, chính quyền o ép báo chí, đã diễn ra cuộc phản đối mang tên "Ký giả đi ăn mày". Gọi vậy thôi, chứ vẫn được "múa bút vung gươm hả một phen".
Năm mươi năm sau, cũng trên đất ấy, lại diễn ra cuộc liên quan tới báo chí, nhưng có tên là sáp nhập. Nhiều tờ báo bị đóng cửa, chấm dứt hoạt động; rất nhiều nhà báo mất việc làm.
Âu cũng là do thời cuộc, bãi bể nương dâu. Than trách cũng chẳng được gì, bởi "Bắt phong trần phải phong trần/Cho thanh cao mới được phần thanh cao".
1) Anh em làm báo đang khóc như mưa vì sáp nhập và giải thể các tờ báo. Họ khóc vì sợ thất nghiệp, mất việc thay vì khóc cho một nền báo chí đang tắt thở vì bị bóp nghẹt để trở thành cái xác sống công cụ.
2) Bản chất của tin tức báo chí là lan truyền, và đó cũng là mục đích của người sản xuất tin. Tin tức chỉ bán một lần và sau đó nó thuộc về đại chúng. Nếu không được lan truyền tự do, tin tức sẽ chết ngắc.
Vì vậy, không ai xin phép người sản xuất tin để lan truyền tin tức, cho nên điều luật phạt tiền nếu sử dụng tin tức báo chí mà không xin phép người chủ quản là hết sức tào lao.
“Một ngày buồn cho báo chí TPHCM” là một câu cảm thán.
Xa hơn một chút, “Cơn ớn lạnh chạy dọc sống lưng làng báo.” cũng là một câu cảm thán.
Nhưng xa hơn một chút nữa, ngày mà cán bộ nhân viên báo Sài Gòn Tiếp Thị đặt một vòng hoa tang tiễn đưa một thương hiệu từng gắn bó rồi bị xóa sổ. Nó lại tiếp tục tái sinh cũng cái tên đó nhưng con người cũ đã thành danh, góp tiếng cho tờ báo không còn.
Ơ, hơn 2 năm nay, cơ man ban ngành tinh gọn, sáp nhập, giải thể, không ít lời cổ võ rằng, gọn để tinh - tinh để mạnh. Nhẽ chỉ là chuyện nhà người.
Mà ngó xuống coi chuyện nhà người, địa bàn phình to ra nhưng nhân sự cũng bấy nhiêu, lương chưa thấy tăng, mà phải làm cho ra sản phẩm, có kết quả.
Đến như thân làm tới… lãnh đạo phường, xã sau sáp nhập, là to phải biết. Mà mới hôm qua còn nghe sẽ phải đánh giá lại đội ngũ lãnh đạo phường xã để tái bố trí, sắp xếp cho hợp lý, hiệu quả hơn.
Hôm nay, thông tin về việc một số báo ở TP Hồ Chí Minh bị giải thể, gây tiếc nuối nhất định với nhiều người yêu mến, thường xuyên đọc các tờ báo này.
Cá nhân tôi cũng thấy hơi tiếc vì một số tờ như báo in của Tuổi Trẻ hay Pháp Luật TPHCM, cơ bản họ còn có nhiều nhà báo còn làm báo nghiêm túc, có nghề.
Nhưng đáng tiếc nhất, trong khi các cơ quan báo đó bị dẹp thì còn vô số các tạp chí, trang tin nhỏ nhỏ trong thời điểm này, phóng viên của họ vẫn đánh đấm, làm tiền doanh nghiệp theo kiểu bẩn thỉu còn rất nhiều.
1. Từ hơn một tháng trước đây, trên Facebook tràn ngập đủ áng văn thơ, tùy bút, tản văn, than thở, kêu gào...cho một vấn đề không mới. Đó là việc dân Hà Nội bị giải tỏa cho các dự án.
Những trạng thái, tâm sự đều không khác với những nơi khác bị giải tỏa trên toàn quốc, nhưng qua lăng kính của người Hà Nội sẽ phải khác. Vì họ thuộc "tinh hoa", giàu cảm xúc, nơi từng góc bếp, phòng khách, thậm chí cả nhà vệ sinh đều gợi nhớ những kỷ niệm không thể xóa nhòa.
2. Rồi rộ lên mới hôm qua, tình hình nghe đâu 2.400 nhân sự "nhà báo" ở TPHCM sẽ bị thất nghiệp khi hệ thống báo chí sắp xếp lại.
(Tiếp theo)
Loạt bài viết này chỉ đề cập đến nền báo chí ở các nước dân chủ, nơi mà quyền lực được nhiều lực lượng chia sẻ và người dân được tự làm báo. Do vậy mọi so sánh với VIệt Nam đều lạc đề.
Theo bảng xếp hạng 2025 của “The Economist Democracy Index” thì trong số 167 nước chỉ 26 nước có chế độ dân chủ toàn diện và 47 nước có chế độ dân chủ khiếm khuyết. Còn lại khoảng 58 % nhân loại ở 93 nước không được biết thế nào là dân chủ [1]. Do đó việc 100 triệu người Việt chỉ biết đến truyền thông nhà nước không phải là điều gì đặc biệt.
Có bạn hỏi bao giờ Việt Nam có truyền thông công cộng? Việt Nam đã có kinh tế tư nhân. Phát triển kinh tế sẽ dẫn đến sự lớn mạnh của tầng lớp trung lưu. Khi đó đòi hỏi đa dạng thông tin ắt đẻ ra truyền thông tư nhân.
Mấy bạn nhắn/gọi hỏi tôi sao vắng lâu thế.
Quả thật những ngày qua tôi bị ươn người, chẳng thiết động chân động tay nghĩ ngợi gì, mặc dù cuộc sống đầy chuyện động trời (ông em tôi bảo xứ này lúc nào cũng sẵn chuyện kinh thiên động địa).
Ốc chưa mang nổi mình ốc, nên kệ cọc kệ rêu. Nhưng sự tình nghĩa này thì tôi ráng biên đôi chữ, tỏ tấm lòng thành. Chả là hôm nay, ngày 03.01. Đúng 40 năm trước, báo Thanh Niên ra đời.
Trong làng báo, có những ngòi bút như ngọn đèn soi sáng, dẫn dắt công chúng đến sự thật.
Nhưng cũng có những kẻ chỉ là chiếc bóng mờ, lẩn khuất trong góc tối, chuyên rình rập doanh nghiệp, bám víu vào quyền lực để dựng lên những bức ảnh khoe khoang, như một tấm vé giả mạo bước vào thế giới sang trọng.
Người ta gọi đó là “nhà báo”, nhưng thực chất chỉ là kẻ buôn chữ, đổi chữ lấy tiền, đổi hình ảnh lấy lợi ích.
Tìm mãi cuối cùng rồi cũng lần ra tác giả bức ảnh chụp nhà văn Bảo Ninh nhận thưởng, bức ảnh đã gây chú ý suốt mấy ngày qua. Trên trang cá nhân, bạn ấy đã giải thích rất nhiều, thậm chí có lúc còn đổ lỗi cho bạn đọc.
Nhưng theo quan điểm của tôi, dù giải thích thế nào thì bạn ấy vẫn sai. Nghề báo có những nguyên tắc tối thiểu không thể bỏ qua. Đưa một tấm ảnh lên mà để bạn đọc hiểu lầm dẫn đến tranh cãi thì trước hết là lỗi của phóng viên và cao hơn là lỗi của tòa soạn, bởi đó là trách nhiệm biên tập và kiểm soát chất lượng thông tin.
Trong trường hợp này, lựa chọn đúng nghề chỉ có ba : Một là không dùng bức ảnh đó, hai là nếu buộc phải dùng thì phải chú thích thật rõ ràng để tránh hiểu lầm, và ba là chấp nhận đưa tin chậm hơn đôi chút để xin đồng nghiệp hoặc ban tổ chức một tấm hình khác chuẩn xác và phù hợp hơn. Không có con đường thứ tư.
Gửi thằng nhà báo có tên Phạm Dương Ngọc trong hình dưới, và cả mấy thằng mõm trên mạng đang có ý bênh vực thủy điện mà chỉ trích người dân vùng lũ.
Tụi mày đang chăn ấm nệm êm ở các thành phố lớn, cả đời tụi mày có từng gặp cảnh lũ hay chưa? Nếu không chia sẻ được cho người dân, thì nên câm mẹ mồm tụi mày lại. Đừng viết những bài sặc mùi ngụy biện bố láo như thế này làm ảnh hưởng đến người dân quê tao.
Thứ nhất, khi người ta nói hàng trăm người chết. Mày bác bỏ ngay. Mày dựa vào cái gì mà bác bỏ? Mày lấy số liệu đâu ra? Mày có đến tận nơi để xác minh không mà dám bác bỏ? Hay tự lấy cái "kinh nghiệm 10 năm làm báo làm từ thiện" của mày để phỏng đoán theo ý mày?
Với ngài Donald Trump, điều chi cũng có thể xảy ra. Ngài kiến tạo hòa bình ở Dải Gaza, hòa bình cho Thái-Campuchia... nhưng ngài cũng có thể xả xú-báp, nếu thích !
Ngày 14-11, tổng thống Trump đã gọi bà Catherine Lucey, phóng viên Nhà Trắng của Hãng tin Bloomberg, là "đồ con heo" trên chuyên cơ Air Force One, sau khi bà hỏi lý do ông không công bố tài liệu về tỉ phú Epstein (về vụ ấu dâm đang gây tranh cãi), theo báo Guardian.
"Im đi nào, đồ con heo", ông chỉ thẳng vào bà Lucey khi bị chất vấn.
Khi nhà báo lão thành Phạm Huy Hoàn sáng lập tờ báo cho Hội Khuyến học, đã chọn tên “Dân Trí” để đặt cho báo.
Dân trí là tinh thần khai phóng của nhà cách mạnh vĩ đại Phan Châu Trinh. Chắc nhà báo Phạm Huy Hoàn, một người từng học trường Tây và sinh ra trong một gia đình canh tân kinh tế của Hà Nội, quá thấm nhuần tinh thần khai phóng đó.
Khi truyền ngôi cho con trai mình, không rõ nhà báo lão thành Phạm Huy Hoàn có bàn giao Làn ranh đỏ : Cái lõi của Dân Trí là năng lực tri thức nhận biết đâu là cái thiện, cái ác, kẻ ăn cướp và người bị cướp và lòng dũng cảm đứng về cái lẽ phải chống lại cái gian trá ác độc hay không ?
Mình có nhiều bạn bè anh em làm ở Dân Trí.
Nhưng giật tít như thế này chỉ có thể dùng một từ : Khốn nạn !
Trên hết, Ukraine là một quốc gia có chủ quyền !
“Cái còn lại trong đời của một nhà báo có lẽ là một cái tên”. Đó là câu nói của Hữu Phú ngày nào trả lời tôi trong "Đối thoại với nhà báo" giờ đây vang lên như một lời nhắn gửi từ cõi xa xăm. Trong khoảnh khắc tiễn biệt, tôi mới thấm thía hết sự giản dị mà sâu sắc của câu chữ ấy.
Một đời làm báo, một đời sống hết mình với bạn bè, đồng nghiệp, với những trang viết và những buổi đàn ca, cuối cùng đọng lại trong ký ức người ở lại chính là cái tên Hữu Phú, một cái tên không phai mờ.
Ngày 05/11/2025, Phú ra đi thanh thản tại căn hộ nhỏ ở Thủ Đức sau hơn bảy tháng chống chọi với căn bệnh ung thư. Hôm sau, tôi cùng Lê Dũng và Duy Thông đến viếng, lòng nặng trĩu.
Anh Hữu Phú (Nhà báo Hữu Phú) bị ung thư, chắc nhiều người biết, vì ảnh đã chia sẻ tất cả trên Facebook cá nhân. Ảnh bỏ qua Tây y, vì theo ảnh "đằng nào cũng chết mà lại tốn kém".
Ảnh chọn thuốc Nam, khi nào mệt quá thì vô bệnh viện để hồi sức. Gần nhất là đầu tháng 11/2025, nhưng vì mọi thứ đã quá xấu, nên gia đình đưa ảnh về nhà vào ngày 04/11.
Sáng ngày 05/11, anh Phú trở mệt và bị ói nhiều, nên vợ con gọi xe đưa ảnh vào viện cấp cứu. Sau khi làm mọi thứ, bác sĩ cho biết tiên lượng rất xấu! Và anh Phú cũng hiểu chuyện đó khi khối u đã vỡ... Nên tất cả thống nhất về nhà cho ấm cúng.
Viết cho người nằm xuống không phải dễ, viết về một người đang liêu xiêu vì sức khỏe mà biết được luôn ngày sau của người ấy sẽ ra sao (do chính người ấy xác định), thì quả vô cùng khó. Tôi muốn dùng mấy câu chữ này để nói với anh Hữu Phú, một ông anh của tôi.
Chuyện anh Hữu Phú gần đây không khỏe lắm thì rất nhiều người biết, vì anh ấy hơi khác người: Anh chẳng ngại gì mà cứ luôn cập nhật diễn tiến sức khỏe, thậm chí cả lịch trình vô viện điều trị như... đi uống cà phê của mình. Sống tới nay, tôi chưa thấy "ca" nào như anh Hữu Phú.
Anh (có lẽ) biết mình sẽ sống hay chết thế nào, thậm chí anh từng viết rằng mình sẽ có thể "đi" vào ngày này hay tuần sau (hiện nay, ơn trời anh đã đoán trật mấy lần, và anh em bè bạn kẻ quen hay người lạ đều mong chờ anh không bao giờ đoán trúng). Vì vậy cho nên, xin mọi người đừng chê trách tôi đã ghi những dòng này ra, là "phủi phui cái miệng", mà hãy coi như rằng anh em chúng tôi đang tâm sự, chia sẻ cùng nhau.
Vụ kiện dân sự giữa Phạm Nhật Vượng và Công ty VinFast Germany GmbH (Nguyên đơn) chống lại nhà báo độc lập Lê Trung Khoa, chủ trang Thoibao (Bị đơn), tại Tòa án sơ thẩm khu vực Berlin (Landgericht) đã trở thành tâm điểm chú ý của cộng đồng người Việt Nam ở Đức và quốc tế.
Nguyên đơn cáo buộc Bị đơn đã đăng tải các nội dung vu khống, phỉ báng và bịa đặt về tập đoàn Vingroup, VinFast và cá nhân ông Phạm Nhật Vượng.
Phiên tòa xét xử chính thức diễn ra vào ngày 04.11.2025. Phán quyết được công bố một ngày sau đó đã không phải là một chiến thắng tuyệt đối cho bất kỳ bên nào, mà là một sự phân chia thắng thua rõ rệt, để lại nhiều suy ngẫm về tự do ngôn luận và danh dự doanh nghiệp trong môi trường pháp lý châu Âu.
 |
Đêm 11/08/2001, rạng sáng, một vụ xô xát công khai đã nổ ra giữa hai băng giang hồ Sài Gòn trước vũ trường Metropolis. Nói công khai, là bởi hai băng đều đã có chuẩn bị trước.
Có ít nhất hai nhà báo đến vũ trường chơi đã được Hồ Việt Sử, người được xem như chủ vũ trường dặn trước là coi chừng, sắp có đụng độ.
Bất ngờ, khi đang xô xát, cãi vã, một khẩu Flare gun (súng bắn pháo hiệu) được rút ra, nổ đúng một phát. Huỳnh Ngọc Hiền, 21 tuổi, thành viên băng giang hồ quận 5 lên hỗ trợ nhóm Metropolis ngã gục, chết tại chỗ. Cho đến lúc đó, báo giới mới biết đến danh xưng nhóm sát thủ "Thất tinh Bắc Đẩu" do A Lý (Lee Han Shin) cầm đầu đang gây náo loạn giang hồ Sài Gòn.
Những năm tháng rực rỡ của nghề
Tôi vào nghề báo năm hai mươi ba tuổi. Khi đó, tòa soạn là nơi thiêng liêng, những người làm báo là người của sự thật.
Cái thời mà chỉ cần nghe tên một phóng viên điều tra là doanh nghiệp, quan chức, cả những thế lực ngầm đều dè chừng. Mỗi bài viết được in ra là kết quả của hàng tháng trời ăn ngủ trong bụi đời, trong những vùng tối mà ít ai dám bước đến.
Tôi đã từng đi, từng chứng kiến, từng ghi lại những vụ việc khiến cả xã hội rúng động. Có lần, tôi nằm vùng trong một xưởng sản xuất bún ngâm chất tẩy trắng ở Bình Dương, giả vờ xin làm công nhân để điều tra. Có đêm, tôi và đồng nghiệp phải lội qua ruộng muối để tiếp cận một đường dây buôn lậu xăng dầu. Hay làm ngư dân câu cá để đếm xem xà cạp khai thác cát... Những đêm ấy, chỉ có tiếng côn trùng và ánh đèn pin mờ ảo, nhưng trong tim rực cháy một thứ lửa mang tên “nghề báo điều tra”.
