Chủ Nhật, 11 tháng 5, 2014

Xuống đường!

Nhà báo Phạm Chí Dũng (áo trắng, ở giữa, trong đoàn biểu tình ngày 11/05/2014).
Thụy My : Thân chào nhà báo Phạm Chí Dũng. Một ngạc nhiên thú vị : phát hiện ra anh đang đi ở hàng đầu trong đoàn biểu tình chống Trung Quốc ngày hôm nay 11/05/2014 trước Bưu điện TPHCM. Đây là tấm ảnh đầu tiên trong một loạt ảnh minh họa cho bài tường thuật về cuộc biểu tình này của báo Thanh Niên online. Chắc là anh có khá nhiều cảm xúc về cuộc biểu tình này ?

Phạm Chí Dũng : Một cuộc xuống đường đầy cảm xúc! Cảm xúc sống động và đầy đủ nhất của tôi không chỉ là bầu không khí biểu tình phản kháng Trung Quốc của người dân, vì thực ra không khí này đã đột biến từ năm 2011 rồi. Nhưng đây là lần đầu tiên phát tiết một sự ăn khớp nhịp nhàng và cảm thông, chia sẻ giữa báo chí nhà nước với hoạt động dân chủ của giới trí thức và dân chúng, liên quan đến sự kiện luôn bị đảng và chính quyền xem là đặc biệt “nhạy cảm” này.


Không chỉ các trang mạng truyền thông xã hội như Dân Làm Báo, Dân Quyền, Dòng Chúa Cứu Thế, Tễu… đưa tin và hình ảnh trực tiếp về cuộc biểu tình ngày 11/5, mà các báo nhà nước như Pháp Luật TP.HCM, Thanh Niên online… cũng liên tục và sôi nổi cập nhật và tường thuật về diễn biến và không khí cuộc biểu tình này. Trước đó, có thông tin là Ban Tuyên giáo trung ương đã cấm báo chí trong nước không được đưa tin về cuộc biểu tình, coi đây là hoạt động không được pháp luật thừa nhận và làm ảnh hưởng đến “Bạn vàng”. 

Thế nhưng tinh thần đồng điệu và đồng cảm của giới báo chí nhà nước đã khiến cho tình cảm đồng vị dân tộc chưa bao giờ được tôn bật như lúc này. Ngay khi một nhóm chỉ mười mấy người bắt đầu giương băng-rôn, biểu ngữ và hô khẩu hiệu đả đảo Trung Quốc tại Nhà hát Thành phố, hàng chục phóng viên báo đài đã tràn đến ghi âm, ghi hình. Không khí phấn khích ngay lập tức đã lan ra, khiến đám đông dường như quên bẵng cuộc mít-tinh hình thức có sự can thiệp chỉ đạo của chính quyền thành phố trên các bậc thềm Nhà hát lớn.

Cuộc biểu tình diễn ra thế nào, thưa anh?

Chỉ sau ít phút đi từ Nhà hát lớn, túc số biểu tình đã vọt lên đến hàng trăm người. Nhiều bạn trẻ từ đám đông mít-tinh và hai bên đường đã ngay lay lập tức hòa mình vào dòng người tuần hành. Chị Thiều Thị Tân, một cựu tù Côn Đảo mà tôi tình cờ gặp lại sáng nay, đã chuẩn bị sẵn loa phóng thanh. Chị làm cho tôi ngạc nhiên vì không chỉ hát tiếng Pháp rất hay, cựu nữ sinh trường Marie-Curie hơn sáu chục tuổi này vẫn còn giữ được phong độ và kinh nghiệm của những năm tháng đấu tranh trong chốn lao tù. Giọng chị sang sảng và lôi cuốn đám đông, khiến cho cuộc tuần hành mau chóng tuôn trào ý nghĩa “xuống đường”.

Quả là xuống đường! Từ Nhà hát lớn, chúng tôi đi ngược chiều đường Đồng Khởi và cứ thế tiến về Nhà văn hóa Thanh niên và Tổng lãnh sự quán Trung Quốc. Ngoài chị Thiều Thị Tân, những người đi đầu có thể kể đến nhà thơ Bùi Minh Quốc vừa từ Đà Lạt về Sài Gòn, nhà thơ Hoàng Hưng, nhà báo Huy Đức, và cả một nhân vật phản biện đặc biệt của “lề phải” mà người dân vẫn nhớ còn là “ông hội đồng Khoa”. Chưa hết đường Đồng Khởi, con số tuần hành đã lên đến ít nhất 300-400 người.

Khi đoàn biểu tình tiến đến Nhà văn hóa Thanh niên, rất nhiều bạn trẻ rải rác chờ quanh khu vực đó từ sáng sớm đã lập tức gia nhập vào dòng người. Tôi nhận ra nhiều khuôn mặt quen thuộc trong những lần biểu tình chống Trung Quốc trước đây, hồn nhiên, đầy hăng hái và ít nhiều trải nghiệm. Nhưng cũng còn nhiều khuôn mặt mới. Thậm chí trong số đó, tôi còn nhận ra vài ba gương mặt quen thuộc của những bạn trẻ hoạt động trong giới cán bộ Đoàn. Tất nhiên, nếu chỉ xét về biểu hiện, người ta có thể xem những bạn trẻ này là “biểu tình cuội”. Song tôi lại không cho là như vậy, bởi tôi nhìn thấy ánh mắt hừng hực của họ và một biểu lộ tha thiết muốn tham gia biểu tình thật sự chứ không phải nhằm “phá đám”.

Những gương mặt và những ánh mắt ấy tôi đã chứng kiến trong cuộc mít-tinh phản đối Trung Quốc do Mặt trận Tổ quốc và Hội Luật gia TP.HCM tổ chức vào buổi chiều ngày 10/5 tại Nhà văn hóa Thanh niên.

Nhà báo Phạm Chí Dũng trong cuộc biểu tình ở Saigon ngày 11/05/2014. Ảnh: Uyên Vũ
Theo quan sát của anh thì cuộc mít-tinh của chính quyền ra sao?

Tất cả tinh thần “cực lực phản đối”  của giới chức chính quyền đã chỉ diễn ra trong một hội trường đóng kín với máy lạnh chạy hết công suất và đã kết thúc trong vỏn vẹn có 30 phút, sau bốn, năm bài tham luận bằng giấy và không ít cái ngáp dài cùng cặp mắt nhắm nghiền. Thế nhưng chi tiết có thể đặc tả là mỗi khi diễn giả nào nói mạnh mẽ đôi chút về thái độ phản kháng đối với Trung Quốc, hội trường lại vang lên tiếng vỗ tay.

Chúng ta nên biết rằng cuộc mít-tinh ngày 10/5 được chính quyền TP.HCM tổ chức và giám sát chặt chẽ từ nội dung đến thành phần tham dự. Những người tham dự phải là “lực lượng nòng cốt” và phải có thẻ mới được vào dự. Thế nhưng tình cảm chất chứa bên trong của mỗi con người thì lại là một câu chuyện khác hoàn toàn. Thái độ quá nhu nhược và còn bị coi là đớn hèn của tầng lớp cầm quyền ở Việt Nam đã khiến cho ngay một người dân nhịn nhục giỏi nhất cũng phải cảm thấy hổ thẹn, còn những người không mang tâm tư khuất phục thì không thể chịu đựng nổi.

Xuống đường! Trong đoàn biểu tình sáng 11/5 đã hiện ra nhiều khuôn mặt hừng hực bạn trẻ, rất có thể có cả những bạn đã tham dự cuộc mít-tinh của chính quyền. Họ đi đầu, với cờ tổ quốc, la khản cả giọng và có cảm giác như chỉ cần một hiệu lệnh đủ thực tâm, những bạn trẻ đó có thể cầm súng tiến ngay ra mặt trận để chiến đấu với kẻ gây hấn Trung Quốc.

Có lẽ thái độ nhu nhược của chính quyền Việt Nam trước Trung Quốc đã phải trả giá?

Tháng 5/2014 đã ghi nhận một sự kiện vô cùng đặc biệt: chưa bao giờ kể từ cuộc chiến tranh biên giới năm 1979, Nhà nước Việt Nam lại phải chấp nhận một cuộc biểu tình và xuống đường công khai như thế này, cho dù trước đó chính quyền vẫn muốn làm theo cách họ là chủ động tổ chức mít-tinh và cùng lắm là cho biểu tình, nhưng lại là độc quyền biểu tình, tương tự như triết học độc quyền yêu nước của họ.

Nhưng sự nhượng bộ của chính quyền đã cho thấy gần hai chục cuộc biểu thị, biểu tình chống Trung Quốc của trí thức và người dân diễn ra ở Hà Nội và Sài Gòn từ năm 2011 đến nay hoàn toàn không phải là vô nghĩa. Còn hơn thế, mức độ gây hấn của Trung Quốc đã bộc lộ sâu sắc về ý nghĩa xâm lược, đến nỗi chính quyền Hà Nội đang cảm thấy cô đơn và sợ hãi hơn lúc nào hết.

Họ cô đơn trước quốc tế vì nếu xảy ra một cuộc chiến tranh với Trung Quốc vào lúc này, sẽ không còn bất cứ cường quốc nào trên thế giới ủng hộ họ. Họ càng cô đơn trước dân chúng vì đã từ quá lâu họ đè nén quá nhiều các tầng lớn nhân dân bằng chính sách sưu cao thuế nặng, bằng các nhóm lợi ích tham tàn và đàn áp thậm tệ những người biểu tình chống Trung Quốc. Thế sợ hãi của chính quyền đang vào đúng vị thế của kẻ ở chân tường. Vậy nên họ phải thay đổi phương cách tổ chức biểu tình, cố thay đổi để ít nhất cũng vớt vát được phần nào niềm tin nơi dân chúng và đồng thời hy vọng đạt mục đích cô lập “các thế lực thù địch”.

Thế còn thái độ của nhân viên an ninh như thế nào, trước các "thế lực" bị coi là thù địch này, thưa anh?

Thực ra cuộc biểu tình ngày 11/5 đã cho thấy rõ ràng là chẳng có thế lực thù địch nào hết. Tất cả đều đồng lòng, từ trí thức, sinh viên, cựu chiến binh, báo chí, tôn giáo, dân oan đất đai… Ngay cả những nhân viên an ninh luôn đi bên cạnh tôi cũng mang một dáng vẻ khác, với nét mặt thư giãn hơn trước đây. Đôi khi tôi còn thấy vài nhân viên an ninh bên đường mỉm cười có vẻ đồng cảm với tiếng hô của đám đông dưới lòng đường. Một số khác tỏ ra ngượng nghịu. Trong khi đó, lần đầu tiên cảnh sát giao thông và lực lượng thanh niên xung phong tỏ ra đặc biệt có trách nhiệm với đoàn biểu tình. Bất chấp đoàn người đi ngược chiều lưu thông, mọi xe cộ đều được hướng dẫn rẽ sang ngả khác.

Tôi cũng nhận ra biểu cảm có chút tế nhị ở một số người quen của của tôi trong Thành ủy và vài sở ngành liên quan đến công việc theo dõi biểu tình. Có người nói nhỏ với tôi rằng đến giờ họ chỉ xem việc theo dõi hoạt động biểu tình như một nhiệm vụ không thể thoái thác. Ngoài ra, họ hoàn toàn “vô cảm” với công tác này. Rõ là nhận thức và có thể cả con tim của các viên chức nhà nước, nhân viên an ninh đã chuyển biến qua thời gian, ít nhất cũng tách bạch được đâu là chuyện “âm mưu lật đổ chế độ” và đâu là lòng yêu nước thực sự.

Trước đây đã có thời nhiệm vụ của anh còn đối lập với những người biểu tình?

Năm 2009, khi còn làm công tác nội chính, hàng tuần tôi đều phải “trực chiến”, có nghĩa là phải ra Nhà văn hóa Thanh niên và Công viên 30/4 để quan sát động thái của đám đông. Đó là thời gian mà lần đầu tiên tôi được tiếp xúc với đám đông biểu tình, lần đầu tiên nhận ra sự thật hùng hồn nhiệt huyết trong ánh mắt của họ, lần đầu tiên nhìn thấy một trong những người nhiệt thành nhất trong biểu tình chống Trung Quốc là Điếu Cày Nguyễn Văn Hải - người mà số phận run rủi để tôi nằm đúng bệ xi măng của anh, đi đúng đôi dép tổ ong mòn vẹt của anh tại buồng giam 2C1, trại giam số 4 Phan Đăng Lưu (PA92) của Công an TP.HCM vào tháng 10/2012.

Tất cả những cái đầu tiên đó đã làm cho tôi xác quyết lại nhận thức của mình về tính chính nghĩa của nhân dân khi tôi còn chưa rời khỏi ngành nội chính. Để vào năm 2011, tôi bắt đầu viết những bài đầu tiên trên “Lề trái” với bút danh Người Quan Sát, tất nhiên là viết lén. Viết về những cuộc biểu tình chống Trung Quốc, về sự bối rối và sợ hãi ngay từ lúc đó của chính quyền. Khi đó một số người dân chủ vẫn cứ tưởng bút danh đó là của nhà báo Huy Đức.

Còn giờ đây, kỷ niệm đó đã trôi dạt vào dĩ vãng, nhưng vẫn làm cho tôi cảm thấy bồi hồi khi nhìn thấy đám đông các bạn trẻ đang xuống đường, hòa mình trong bài ca “Dậy mà đi” vang trời ngày hôm nay.

Thật là thú vị! Xin anh kể tiếp về diễn tiến của cuộc biểu tình sáng 11/5

Đến 10 giờ sáng, đám đông đã lên đến  hơn 2.000 người, một con số chưa từng có trước đây. Cùng lúc, hàng ngàn người dân ở Hà Nội cũng đổ ra đường hòa nhịp với Sài Gòn. Hai đầu cầu làm nên một niềm vui khó tả về tinh thần xuống đường hòa quyện và đồng nguyên. Nhiều người dân đi trên đường cũng bắt đầu nhập đoàn, dắt xe máy đi cùng. Có cả những bé nhỏ mặt tươi sắc nắng. Một người đàn ông mặt mũi đen nhẻm và áo cũng đen nốt, nhưng động tác vô cùng quyết liệt lại trở thành người dẫn đầu đám đông. Rất thú vị! Những hình ảnh như thế làm tôi nhớ lại cuộc Cách mạng tư sản Pháp vào thế kỷ 18, so sánh cuộc xuống đường của nền cộng hòa Gaulois trong quá khứ và cuộc biểu thị của xã hội dân sự Việt Nam hơn 200 năm sau đó.

Miên man trong dòng người, tôi cũng chợt nghĩ đến giới lãnh đạo nước nhà. Quả thật, nếu họ chịu hiểu ra đôi chút về tình cảm đồng loại thì có lẽ họ đã dám tham gia vào đoàn người này. Mấy ngày trước, tôi nghe phong phanh thông tin là Bộ Chính trị họp liên tục và rất căng thẳng về vụ giàn khoan 981 của Trung Quốc xâm nhập lãnh hải Việt Nam ở Biển Đông, và cuối cùng có vẻ chẳng ai quyết định được điều gì quan trọng, ngoài việc tiếp tục kéo dài khẩu hiệu 16 chữ vàng và làm thế nào để đám đông Việt Nam không quá giận dữ với Bắc Kinh.

Anh có ngạc nhiên hoặc có nhận xét gì về thái độ thiếu quyết đoán như vậy của giới lãnh đạo?

Tôi không ngạc nhiên về lối tư duy như thế, và tất nhiên mấy hàng rào chắn cùng lực lượng cảnh sát cơ động trước cung đường dẫn đến Tổng lãnh sự quán Trung Quốc cũng là lẽ thường tình, xảy ra một cách quá thường tình trong một chế độ với năng lực quản lý tầm thường. Nhưng tôi chỉ ngạc nhiên là vì sao cũng có thông tin vài ba vị lãnh đạo cao cấp nào đó của đất nước muốn nhân dịp này lấy lòng dân và ngấm ngầm bất đèn xanh cho các cuộc xuống đường, tuy nhiên họ lại không đủ bản lĩnh và quyết đoán để ít nhất dám xuất hiện trước ống kính truyền hình hoặc tối thiểu trong một bài trả lời phỏng vấn của báo chí nhà nước, về thái độ cần và phải có đối mặt với Trung Quốc.

Bởi điều đơn giản là Hội nghị trung ương 9 mà dường như xoáy sâu vào vấn đề sắp xếp nhân sự đang diễn ra, và có thể đây là hội nghị bản lề về nhân sự trên con đường dẫn đến đại hội đảng cầm quyền lần thứ 12 vào năm 2016. Những vị quan chức cao cấp muốn tranh thủ tình cảm mị dân vẫn luôn đánh mất cơ hội quý giá trong khi người dân còn chút trông đợi vào họ.

Bài học căn bản của công tác lấy lòng dân chúng, hay nói thẳng tuột là mị dân, là dựa vào tình cảm dân tộc. Ở Trung Quốc, đó là tinh thần tự tôn nước lớn. Còn với Việt Nam, lại là ý chí chống ngoại xâm mà đã hiện ra không biết bao nhiêu lần trong lịch sử. Tất nhiên giới chính khách lão luyện về thủ thuật chính trị rất biết bài học này. Nhưng có điều, cái khác biệt quá lớn giữa họ với giới chính khách phương Tây là họ quá thiếu bản lĩnh về nghệ thuật mị dân. Thế nên cứ hết cơ hội này đến cơ hội khác, tất cả đều trôi tuột qua, lòng dân ngày càng thất vọng và càng sụp đổ, trong khi vị thế của giới quan chức chế độ cũng chẳng khá gì hơn.

Theo anh, làm thế nào để có được tinh thần mà anh gọi là “đồng nguyên” của người dân Việt vào lúc này?

Cuộc biểu tình ngày 11/5, trùng với Ngày Nhân quyền Việt Nam, đã trở thành một thành công ngoài mong đợi. Không chỉ là một cuộc xuống đường đầy đủ ý nghĩa, đây còn là lần đầu tiên có sự hòa hợp của ít nhất giới truyền thông nhà nước, còn gọi là “Lề phải”, với giới hoạt động dân chủ và tiếng lòng chính đáng của nhân dân. Chắc chắn là vào mỗi giờ phút hiểm nguy của dân tộc, tinh thần đồng nguyên lại giương cao, và tất cả những người còn lương tri đều cần đến một ý chí đồng nguyên như thế để xử lý âm mưu ngoại xâm và giải quyết luôn cả những mâu thuẫn khó có thể khắc phục với chính quyền.

Điều đó làm cho tôi có hy vọng là trong những tháng năm tới, cùng với việc Đảng và Nhà nước buộc phải dần thừa nhận xã hội dân sự. Các hoạt động dân sự tiêu biểu như xuống đường và biểu tình cũng được mở ra rộng hơn, nhiều hơn và đa dạng hơn, không chỉ phản kháng Trung Quốc mà còn mang tính phản biện đối với các bất công xã hội đang ngập ngụa đầy rẫy. Thu hồi đất đai, ô nhiễm môi trường, những cái chết do công an bạo hành, hay trách nhiệm của Bộ trưởng Công thương Vũ Huy Hoàng về cái chết của hơn 50 người dân trong nạn xả lũ thủy điện ở miền Trung vào cuối năm 2013, hoặc về trách nhiệm của bà Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến liên quan đến dịch sởi cùng cái chết của hơn 100 trẻ em Việt Nam… đều cần được xã hội dân sự và các cuộc xuống đường lên tiếng, lên án mạnh mẽ và kịp thời.

Có như thế thì người dân mới có cơ hội để nói lên tiếng nói thực sự từ lòng mình, quyền lợi của dân nghèo mới được vớt vát phần nào. Và Luật biểu tình do Quốc hội hứa hẹn ban hành suốt hơn hai chục năm qua mới có cơ hội ló dạng trong thời gian tới.

Xin vô cùng cảm ơn nhà báo Phạm Chí Dũng đã dành cho Thụy My cuộc phỏng vấn về cuộc biểu tình hừng hực lửa của người dân Saigon hôm nay.

2 nhận xét:

  1. Xã hội dân sự phải gắn liền với nhà nước pháp quyền và thị trường đúng nghĩa. Để nhà nước cộng sản này chấp nhận xã hội dân sự tức là xã hội dân sự đó đã bị bóp méo, vặn cổ. Không thể thế được! Thà không có xã hội dân sự còn hơn là xã hội dân sự dưới quyền cộng sản chó chết!

    Trả lờiXóa
  2. Người sông Tiền04:33 15 tháng 5, 2014

    Đọc bài này của phỏng vấn của PV Thụy My, tôi thấy tấm lòng của nhà báo, TS phạm Chí Dũng hừng hực lữa trước đại cuộc hôm nay.

    Trả lờiXóa