Thái Hạo - Mang mang thiên cổ sầu…

Chắc ở đây có nhiều người nhớ và thuộc những bài hát nổi tiếng như Thu hát cho người, Điệu buồn Phương Nam, Đêm Gành Hào nghe điệu hoài lang… gắn với tên tuổi của Vũ Đức Sao Biển. Ông đã từ giã cõi đời vào tháng 5 năm 2020. Nhưng có lẽ ít người biết người nhạc sĩ này còn là một thầy giáo Triết học ở miền Nam trước 1975. 

Trong hình là tác phẩm/giáo trình triết học của tác giả Vũ Đức Sao Biển, dùng cho học sinh phổ thông miền Nam, in năm 1973, lúc tác giả 25 tuổi. Đến 2011 Nhà xuất bản Trẻ in lại, với một cái tên gần gũi hơn.

Như đã nhiều lần chia sẻ, ở miền Nam trước 1975 hay ở hầu hết các nước có nền giáo dục tiên tiến hàng trăm năm qua, sách giáo khoa được các thầy cô giáo tự do viết, miễn là họ có khả năng và thấy thích làm việc ấy.

Sách viết rồi thì gửi cho cơ quan nhà nước xem, họ ok thì đưa in và bán trên thị trường. Ai thích thì mua. Vậy thôi. Cuốn giáo trình này của Vũ Đức Sao Biển cũng vậy, ông viết một mình, không có đồng tác giả, cũng chẳng cần chủ biên hay tổng chủ biên nào cả. Và nó được nhiều học sinh mua để phục vụ cho việc học của họ.

Một điều nữa cũng đáng chú ý, là học sinh phổ thông miền Nam trước đây đã học triết học với tư cách là một môn học chính thức và quan trọng. Tùy từng ban mà môn này được bố trí nhiều hay ít giờ học. Có những ban thì môn Triết là “môn vua”, chiếm thời lượng rất lớn.

Các nền giáo dục hiện đại trên thế giới cũng thế, rất coi trọng môn học này. Ngày nay, học sinh Việt Nam không được học Triết học. Theo tôi đây là một thiếu sót rất lớn, làm hạn chế những hiểu biết sâu sắc và có tính hệ thống nền tảng cũng như sự cần thiết phải trang bị tư duy độc lập, năng lực phản biện cho bất kỳ người học nào muốn trưởng thành về tinh thần.

Sang thu, trời bắt đầu heo may, ngồi đọc sách giữa xanh mướt cỏ cây và tiếng chuông gió tan đi trong trời thẳm, có cái thú không sao kể xiết. Thật thú vị, một tác giả miền Nam, viết sách dạy học trò miền Nam giữa lúc cuộc chiến khốc liệt nhất, lại vẫn bình thản và trân trọng trích dẫn văn thơ của những tác giả miền Bắc, để minh họa cho quan điểm của mình.

Trong sách này, Vũ Đức Sao Biển còn trích cả Các-Mác như một quan điểm mà ông tỏ ra đồng tình, không hề phê phán hay mảy may bị chi phối bởi định kiến hoặc phe phái chính trị. Còn chính quyền Việt Nam Cộng Hòa  thì chẳng hề cấm hay bắt phải loại ra.

Rồi nghĩ mông lung, hôm nay, trong câu chuyện sách giáo khoa đang trở thành chiến trường của các cuộc đấu tố, lên án và xung trận rất cuồng nhiệt nhân danh lập trường, nhân danh dân tộc, nhân danh yêu nước, mà thấy thiên nan, vạn nan. Mang mang thiên cổ sầu…

THÁI HẠO 06.10.2026 (Tựa bài do Thụy My đặt)