Nguyễn Thành Phong - Cuối năm đi thăm bạn tù

Tút này mình viết cuối năm ngoái, sau khi đi thăm ông bạn đang phải ở tù về. Mình được vào thăm là theo kiểu "có tác dụng giúp đỡ phạm nhân yên tâm cải tạo để nhanh tiến bộ".

Viết xong, vừa đưa lên, đã thấy ồn ĩ quá. Liền nghĩ, có khi lại hóa dở. Người lòng ngay dạ thẳng, bậc quân tử đọc được thì chả sao cả, nhưng tiểu nhân thì... Nghĩ thế, liền ẩn bài xuống. Là lần đầu tiên chơi phây, mình làm như thế...

Nay ông bạn đã hết hạn thụ án, vừa trở về nhà. Đời người sương gió, phải đi qua nhiều khúc đoạn, thì hãy cứ bình tâm mà sống trải. Mình đưa lại tút này, chủ yếu để nhắc lời hẹn ăn phở Bát Đàn cái ngày vào thăm ấy:

"Cuối năm, gió lạnh sương mờ, trong khi nhiều người nô nức đi dự liên hoan, gặp mặt, úy lạo, nhận quà tri ân, thì mình lại đi vào một vùng núi vắng, thăm người bạn đang ở tù. Lòng cứ bời bời, ngổn ngang tâm trạng...

Cái trại giam khét tiếng thời xưa, giờ đã thành một vùng chùa. Thôi thì cũng tốt, để xóa mờ đi những ký ức hãi hùng. Trại mới vẫn giữ tên cũ, được đẩy lùi vào sát chân núi hơn, vẫn rộng mênh mông. Mà nơi đây núi non đồng đất nhìn thật an hòa, phong cảnh sương giăng nắng dệt hữu tình, giá đừng là trại giam người mà thay bằng một khu nghỉ dưỡng thì hay ho lắm.

Người ta dẫn bạn ra. Gầy gò lỏng khỏng nhưng vẫn toát lên vẻ rắn rỏi, bình tâm. Ngồi chuyện trò lâu lâu, vẫn đau đáu thế cuộc thế sự chứ chả hận uất gì riêng cho phận mình, lại còn thăm hỏi hết lượt bạn bè ngoài đời. Mình hỏi bạn, sao gầy gò thế? Bạn bảo đang tận dụng dịp này rèn thói quen ngày chỉ ăn một bữa, để sau này ra, khỏi lo chống béo. Hỏi có thèm gì không? Trả lời, thú thật thèm nhất tô phở Bát Đàn.

Kể là, sáng ấy có cuộc gặp gỡ, tính xong rồi thì qua quán ấy làm bát, nhưng say sưa quá, đến khi ra thì đã hết hàng, chẳng ngờ đâu chiều ấy đi luôn một mạch. Mình hẹn khi nào ông ra, ta cùng nhau đi ăn phở đầu tiên. Tiện thể thông báo, bát phở tương lai giờ đắt hơn quá khứ rồi. Nó mới lên giá, trước phở Bát Đàn 60 ngàn, giờ lên 70 ngàn, chè chén vỉa hè 3 ngàn giờ lên 5 ngàn. Bạn cười, ừ, cũng theo quy luật thôi. Nghe thế, mình bỗng thấy lòng cứ dịu dần đi.

Để thêm khuây khỏa, mình bảo: Cách đây hơn bốn mươi năm, tôi cũng đã vào trại này đấy. Nhưng là vào với tư cách nhà báo đi thực tế, gặp gỡ phạm nhân tìm hiểu chuyện tù để về mà viết. Đợt ấy có ngủ lại trong trại mấy đêm. Sau về thì bị rận mu bám đầy (...). Kể xong, mình hỏi: Thế giờ ở trong trại này có còn nạn rận rệp không? Bạn bảo không có, điều kiện vệ sinh, ăn ở nơi đây bây giờ không tệ như thế.

Mình từng vào trại giam với nhiều tư cách. Ngoài là nhà báo đã kể, còn vào đọc thơ, nói chuyện cho cán bộ canh tù nghe, rồi là thành viên liên ngành đi kiểm tra, đánh giá, vào thăm người thân chấp hành án phạt... Đến cả đoạn còn là dự phạm, ăn cơm cân, tắm nước bể, nằm kề chuồng xí, ngủ bệ xi măng, đêm dài gió hú. Nhớ thế, nắm tay hỏi thầm bạn, nằm bệ xi măng có cứng lạnh lắm không? Bạn cười, cũng không đến nỗi, có chăn mỏng, chiếu trải ra mà nằm, chịu được...

Ừ, thế là yên tâm. Án có thời hạn, làm rồi thì phải chịu. Đời người qua nhiều biến cố, biết số phận mình mà bình tâm đi qua và thấm lấy, xong rồi thì lại ra làm người, lại tiếp tục bước đi, những bước chân tự do...

Chia tay bạn về, ở giữa khung cảnh cờ hoa rực rỡ, đèn giăng lung linh mà lòng mình vẫn vương u ám. Cứ nghĩ đi nghĩ lại, giá những nơi giam người ấy ngày một nhỏ đi, ít đi, để thay vào đó là nương vườn canh tác, là chùa chiền, khu du lịch, tham quan, nghỉ dưỡng, thì dứt khoát sẽ tốt đẹp hơn chứ!"

Ảnh minh họa: Nhà tù Hỏa Lò xưa, giờ thành một điểm tham quan, là tốt quá đi chứ!

NGUYỄN THÀNH PHONG 04.10.2026