Mai Quốc Ấn – Số đẹp và số thực

 

Số 920 tỉ đô xuất khẩu là một con số đẹp. Nhưng thực chất nó có thể giúp người dân Việt Nam giàu có lên hay không lại là việc khác.

TS Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê cho rằng mô hình xuất khẩu hiện nay dựa vào mở rộng kim ngạch, dựa vào nhập khẩu nguyên liệu từ bên ngoài, không có nhiều ý nghĩa. Cụ thể là việc doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam hay doanh nghiệp FDI tại Việt Nam bán hàng ra thế giới, nhưng nhập nguyên liệu thay vì dùng nguyên liệu Việt Nam, khiến thặng dư thật không ở lại nước ta nhiều.

Điều này là do công nghiệp phụ trợ của Việt Nam còn yếu. Câu nói “Việt Nam không làm nổi con ốc” là một sự thật. Những sản phẩm giá trị cao nằm trong chuỗi giá trị cao của chúng ta thực sự không nhiều, nên không đóng góp được nhiều vào thặng dư ở lại Việt Nam.

Số 920 tỉ đô xuất khẩu được TS Nguyễn Bích Lâm xem là mức tới hạn của xuất khẩu, và cần phải chuyển trạng thái từ lượng sang chất của xuất khẩu. Lấy ví dụ về việc chỉ có khoảng 15 % giá trị của xuất khẩu từ nhóm FDI thì thực chất chúng ta chỉ có tiền thuê đất và thuê công nhân giá rẻ mà thôi. Muốn tăng chất, tăng giá trị xuất khẩu thì chuỗi giá trị của FDI cần có những sản phẩm thuần Việt tham gia, thay vì để họ nhập khẩu nguyên liệu hay linh kiện từ nước khác, Trung Quốc chẳng hạn.

GDP có nhiều bao nhiêu sẽ vẫn chỉ là con số đẹp trên báo cáo nếu GNP và GNI thấp. Muốn GNP và GNI tăng thì chỉ có thể tăng hàm lượng chất xám, khoa học công nghệ và sản xuất cho Việt Nam. Điều này chỉ có khi doanh nghiệp trong nước thực hiện được chuỗi chế biến sâu thay vì chỉ gia công là chính như hiện nay.

Nước mình cần có thêm nhiều tiếng nói thẳng thắn và chỉ rõ ra thực trạng, đề xuất giải pháp cho cả kinh tế vĩ mô lẫn kinh tế vi mô. Điều này là vô cùng cần thiết để đa dạng các thành phần trí thức, nhà khoa học ứng dụng, nhà khoa học nghiên cứu và doanh nhân kinh doanh thực tế tham gia đóng góp chính sách thay vì chỉ có các cán bộ hay nguyên cán bộ nhà nước góp ý chính sách.

Chỉ có như vậy mới có chính sách sát thực tế ra đời vì sự ấm no thực chất của người dân !

Qua một năm đầu tiên của đại cải cách, số đẹp và số thực vẫn còn có một khoảng cách xa để gặp nhau. Nhưng với việc thay đổi chính sách theo định hướng làm việc thực chất, làm việc có KPI của nhà nước thì tôi vẫn có niềm tin lớn rằng “người làm được sẽ được làm”, thay vì bị kềm kẹp trong thể chế bất lợi cho số đông trước đây.

MAI QUỐC ẤN 03.01.2026