Mai Quốc Ấn – Người xưa, người nay

 

Người xưa… Có những người rất hay! Có một “người xưa hay” tên Nguyễn Phước Vĩnh Tôn, là chắt nội vua Hiệp Hòa. Người ta gọi ông thân thương là nhà thơ Hải Bằng (1930-1998).

Nhà thơ Hải Bằng lý lịch xuất thân vua chúa mà “bày đặt” đi làm cách mệnh. Thời may, ông không bị đấu tố, sống qua “cải cách ruộng đất” đến lúc từ trần.

Lúc tham gia một chiến dịch kháng Pháp năm 1952, ông cùng Trung đoàn 95 bắt được một nữ tù binh là y tá cứu thương người Pháp. Phía Pháp đã bắn ca-nông vào trận địa làm cho nữ cứu thương người Pháp bị tử trận. Người ta tìm thấy trong túi cô cứu thương Pháp có bức thư của người mẹ từ Pháp gửi qua, nhắn con gái hãy trở về với mẹ.

Chàng thì sĩ Hải Bằng năm ấy mới 22 tuổi, đã xúc động trước thân phận và thời cuộc mà viết bài thơ “Em nữ cứu thương người Pháp!”. Bài thơ rất xúc động, và dẫu sau đó chàng thi sĩ bị kiểm thảo vì đã “thương xót kẻ thù” song bài thơ ấy vẫn sống được vì nó quá hay, quá đúng.

Bảy mươi ba năm sau bài thơ “khóc kẻ thù” của Hải Bằng, có một nghệ sĩ trong nước bày tỏ lòng tiếc thương với một nghệ sĩ hải ngoại mà bị đấu tố. Xin nhấn mạnh là nghệ sĩ trong nước tiếc thương một nghệ sĩ hải ngoại tài năng đã vắn số, mà bị đấu tố.

Xem lại bài thơ của “người xưa hay” Hải Bằng để ngẫm lại chuyện người nay, mới đây thôi, mà thấy nhiều điều lắm…

MAI QUỐC ẤN 06.09.2025

Em nữ cứu thương người Pháp

Chiều nay tiếng súng anh ngừng nổ

Thấy xác em nằm giữa cỏ tranh

Anh đắp cho em mền trấn thủ

Còn đâu nhìn thấy mắt xanh xanh

Bên xác còn nguyên tờ giấy mỏng

Ngậm ngùi anh nhặt đọc dòng thư

Thư buồn, mẹ nhắn con về nước

Anh biết nhà em cũng xác xơ

Chúng bắt em đi xa đất nước

Bỏ nhà, lìa mẹ, cách em thơ

Qua đây giày xéo quê hương bạn

Nhà cửa tan tành ngọn cỏ khô!

Qua đây em nhớ nhà không nhỉ?

Thao thức đêm dài mẹ nhớ con

Thôi chiều nay hết - em đi biệt

Tiếc nuối thương đời nữ cứu thương!

Em ở mấy mùa trên đất Việt

Những ngày hôm trước biết gì không?

Tin rằng độ ấy em không biết

Nếu biết giờ đây đỡ lạnh lùng...

Bắt em, súng anh ngừng không bắn

Nhưng súng quân thù lại giết em

Chúng bắn ca-nông vào giữa trận

Mắt xanh nhắm lại, xác nằm im...

Anh giận đời em đi lạc hướng

Tội em theo bước bọn thù chung

Băng bó vết thương cho lũ giặc

Bạn em còn sống biết hay không?

Em chết, chiều nay chết ở đây

Mẹ đâu thấy bóng buổi sau này

Quê hương bên ấy chiều xanh khói

Sẽ thấy bà con nước mắt đầy

Em chết, bàn tay vây máu đỏ

Tin về bên ấy lạnh lùng chưa!

Buổi mai tuyết phủ dồn trên mái

Có bóng người yêu lỡ hẹn hò

Mẹ bước vào sâu trong phòng lạnh

Bàn tay ôm lấy một vòng hoa

Em thơ ngơ ngác ngùi thương chị

Chim ở quanh vườn thôi hát ca...

Từ độ em đi cho đến nay

Pa-ri vùng dậy biết bao ngày

Biểu tình chống giặc bắt đi lính

Đỡ khổ làng anh máu nhuộm đầy

Rằng các anh là Vệ quốc đoàn

Chiều nay thắng trận tiếng hò vang

Em được đắp dày ngôi mộ mới

Anh ngừng tay cuốc: giận... buồn... thương...

Thôi em nằm đó anh đi trận

Giết kẻ thù chung cướp nước anh

Đem lại ngày mai hai dân tộc

Tình thương hứa hẹn một bình minh

HẢI BẰNG