dimanche 14 octobre 2012

Trung Quốc : Bầu cử nguyên thủ quốc gia bí mật nhất thế giới

Tập Cận Bình (giữa), nhân vật số 1 tương lai của Trung Quốc.

(Marianne 6-12/10/2012) Tháng 11 tới, Trung Quốc sẽ có một tân Chủ tịch nước. Nhưng một trong những nguyên thủ quốc gia quyền lực nhất thế giới được chọn lựa như thế nào ? Bí ẩn nhiều hơn xác thực. Hãy làm một cuộc du hành vào trung tâm quyền lực chế độ cộng sản Bắc Kinh.

François Godement là một trong những chuyên gia hàng đầu về Trung Quốc của Pháp. Ông lãnh đạo Viện nghiên cứu độc lập Asia Centre tại Paris, và hôm 11/10 đã xuất bản cuốn « Trung Quốc muốn gì ? Từ Mao Trạch Đông đến chủ nghĩa tư bản » (NXB Odile Jacob).

Marianne : Tháng tới, Trung Quốc sẽ có Chủ tịch mới là Tập Cận Bình, thay chân Hồ Cẩm Đào. Việc chỉ định một trong những nhân vật quyền lực nhất hành tinh diễn ra như thế nào ?

François Godement : Tại Trung Quốc, giới chóp bu tự chỉ định ! Và còn về phương cách diễn ra như thế nào, thì đó là một chiếc hộp đen…Không có hệ thống nào giống với triều đình La Mã hơn là ban lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Về mặt chính thức, thì ĐCSTQ sẽ tổ chức đại hội lần thứ 18 kể từ ngày 8/11. Thời điểm họp phải mất khá lâu mới xác định được, có thể nghĩ rằng đó là do các vụ thương lượng trong nội bộ. Các nhân vật cao cấp nhất còn phải bàn bạc về số phận của nhà lãnh đạo « bị trừng phạt » là Bạc Hy Lai. Số 2.250 đại biểu dự đại hội sẽ bầu ra Ủy ban trung ương, Bộ Chính trị và Tổng bí thư Đảng. Trên nguyên tắc, thì người đó sẽ là Tập Cận Bình.

Tôi nói trên nguyên tắc, vì sự mất tích của ông Tập về mặt truyền thông mà không được giải thích trong hai tuần lễ của tháng Chín, khiến chúng ta phải thận trọng. Một khi Tổng bí thư đã được chỉ định, thì ông ta sẽ trở thành Chủ tịch nước, được Quốc vụ viện bầu ra vào kỳ họp duy nhất hàng năm vào tháng 3/2013. Vào một thời điểm chưa được biết rõ, ông ta cũng sẽ trở thành Chủ tịch Quân ủy Trung ương, có nghĩa là thủ lãnh thực sự của quân đội. Nhân vật số một Trung Quốc nắm cùng lúc ba chức vụ này.

Như vậy đó là nhân vật quyền lực nhất ?

Người đứng đầu đất nước sử dụng quyền lực trong một tập thể lãnh đạo. Những nhà lãnh đạo thực sự là các ủy viên thường vụ Bộ Chính trị. Hiện nay có 9 vị, nhưng con số này có thể thay đổi, từ 5 tới 11 người. Luôn luôn là một số lẻ, để có thể có được đa số khi bầu…Đó là những nhân vật lãnh đạo Trung Quốc. Trong một số trường hợp, chẳng hạn chỉ định những chức vụ quan trọng, các thành viên cũ của ủy ban này cũng tham gia. Đó là nguyên tắc các cuộc họp mở rộng cho các lãnh đạo về hưu, nhưng vẫn tiếp tục có ảnh hưởng.

Đảng lãnh đạo đất nước, nhưng làm thế nào chọn lựa các đại biểu đi dự đại hội ?

ĐCSTQ có 85 triệu đảng viên, và tiến trình chọn lựa rất lâu lắc. Đảng khoe rằng số ứng viên nhiều hơn 15% so với số ghế đại biểu, và như vậy cũng có sự tham khảo trong nội bộ.

Vì mọi việc chỉ được quyểt định ở chóp bu ĐCS, nên đó là kết quả các cuộc đấu tranh giành quyền lực trong việc chỉ định nhân vật số một và các lãnh đạo chủ chốt ?

Các chuyên gia rành rẽ nhất không đồng thuận với nhau, và không có một giải thích nào về đấu tranh giữa các phe phái tỏ ra hoàn toàn thuyết phục. Thậm chí còn mù mờ hơn cả mười năm trước !

Nói một cách đơn giản, thì có ba phe nhóm lớn. Trước hết là « thái tử đảng », tức là con cái của các lãnh tụ cựu trào, một loại quý tộc chính trị tự coi mình là những người chủ của chế độ. Hệ thống này còn được cha của Bạc Hy Lai trong thập niên 90 nâng lên thành lý thuyết : mỗi gia đình quý tộc đỏ chỉ có thể chỉ định ra một người thừa kế chính trị mà thôi ! Thân thế là một tiêu chí quan trọng, nhưng giữa các « thái tử » này có tương trợ lẫn nhau không ? Chẳng có gì cho thấy điều đó.

Phe thứ hai là phe Thượng Hải, gồm những nhà lãnh đạo sinh ra tại Thượng Hải hay nhiều năm nắm giữ các chức vụ ở thành phố lớn nhất nước này, nơi mà các công ty quốc doanh rất mạnh.

Phe thứ ba gồm các lãnh đạo xuất thân từ Đoàn Thanh niên Cộng sản, như đương kim Chủ tịch Hồ Cẩm Đào. Từ thập niên 50, đây là một nhánh tự do nhất, cải cách nhất. So với « thái tử đảng », thì là những người bình thường, đi lên từ hoạt động đảng. Họ được giới thiệu như các lãnh đạo gắn bó với các mục tiêu xã hội hơn, chủ trương phân bố thành quả tăng trưởng một cách hiệu quả hơn.

Nhưng tôi xin nhắc lại là cách phân chia đơn giản này của các nhà Trung Quốc học ngày càng khó giải thích về chính trị Trung Quốc, hiện là một chiếc hộp đen bí mật hơn bao giờ hết.
Nhân vật số một tương lai là ông Tập Cận Bình từ đâu mà ra ?

Đó là một « thái tử đỏ », xuất thân từ một gia đình vốn là nạn nhân của Cách mạng văn hóa. Cha ông ta là Tập Trọng Huân (Xi Zhongxun), cựu Phó thủ tướng, từng bị tù rồi được phục hồi sau khi Mao Trạch Đông chết. Tập Cận Bình trong quá trình hoạt động có những quan hệ chặt chẽ với quân đội. Ông là một người đàn ông 59 tuổi lịch sự, tính cách cởi mở, có người vợ sau là một ca sĩ rất nổi tiếng – bà Bành Lệ Viên (Peng Liyuan), một ngôi sao thật sự, mang cấp tướng trong quân đội. Người vợ đầu đang sống tại Anh, còn con gái học ở đại học Havard, Hoa Kỳ.

Còn những ý tưởng, chương trình hành động của ông ta ? Chúng ta hoàn toàn không biết gì cả ! Tập Cận Bình rất ít phát biểu, và các tuyên bố của ông ta nhiều khi mâu thuẫn lẫn nhau…

Hồi tháng Ba, Bạc Hy Lai, ngôi sao đang lên trong đảng, đã bị đột ngột ngưng mọi chức vụ và người vợ bị bắt sau cái chết của một doanh nhân Anh. Vụ này đóng vai trò gì trong quá trình chuyển giao quyền lực đang diễn ra ?

Đây vừa là một bước ngoặt, vừa là một tiết lộ thú vị. Về thực chất của sự việc, chúng ta gần như không biết gì cả : điều chắc chắn duy nhất là nhà tư vấn Anh Neil Heywood đã chết…Bạc Hy Lai là một « thái tử », mà người cha là một trong những người bị các đồng chí mình ghét nhất. Bản thân ông Bạc là một người học đòi theo Bonaparte, một ứng viên đầy tham vọng vào vị trí quyền lực. Ông hành động không đắn đo, không vì lý tưởng, dù ở địa phương ông ta đã áp dụng những kiểu cách mao-ít.

Có lẽ Bạc Hy Lai là nạn nhân của một sự trả thù trong nội bộ đảng, vì người ta sợ lại xuất hiện một nhân vật có tính cách mạnh mẽ. Sự kiện này hiện nay khá hiếm hoi, vì sau khi thời kỳ Mao chấm dứt, người ta không còn phải đổ máu để giải quyết những vấn đề trên thượng đỉnh quyền lực. Với khuynh hướng sử dụng bạo lực và săng-ta, Bạc Hy Lai gây lo ngại, vì dường như ông ta muốn trở lại với bạo lực ở thượng tầng.

Những người cộng sản Trung Quốc có còn là cộng sản ?

ĐCSTQ là một đảng theo kiểu Lênin. Những gì còn tồn tại là phương cách nắm quyền, nhưng trên thực tiễn, họ không thực sự tự cho là mác-xít, họ vẫn luôn giữ truyền thống vật chất thực dụng. Một số người cộng sản vẫn rao giảng về bình đẳng xã hội, nhưng không phải tất cả. Nhiều khuynh hướng cùng sống chung trong đảng. Chủ thuyết Khổng Tử đã quay lại mạnh mẽ với những người bảo thủ nhất, và cũng có một nhánh lớn chủ trương tự do từ khi mở cửa kinh tế vào thập niên 80. Nhưng những người cộng sản Trung Quốc cũng chú ý nhiều đến kiểu Nhà nước phúc lợi của châu Âu. Năm 2009, họ đã áp dụng loại hợp đồng vô thời hạn sao chép theo mô hình của Pháp, và thế là những người tự do nhất đã chỉ trích « luật lệ kiểu Pháp »…

Đương nhiên Trung Quốc không còn là một nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, nhưng sẽ quá giản đơn nếu nói đó là một chế độ tư bản mang bộ mặt cộng sản. Cũng có những nhân tố thăng tiến xã hội, chẳng hạn các trường đại học ở các thành phố lớn tuyển lựa một cách dân chủ hơn các trường nổi tiếng của Pháp.

Nghe nói rằng với tỉ lệ tăng trưởng dưới 7-8%, Trung Quốc sẽ gặp phải những bất ổn xã hội và chính trị, ông nghĩ thế nào ?

Có những nguy cơ cao độ. Các chính quyền địa phương nợ nần rất nhiều, và nguồn thu thuế lệ thuộc vào địa ốc, như vậy tình hình khá nhạy cảm. Thêm vào đó là các khó khăn về xuất khẩu, trong một quốc gia mà tăng trưởng là nhờ các thị trường nước ngoài, và căng thẳng xã hội thì rất cao. Vật giá gia tăng đã đánh mạnh vào những người làm công ăn lương ở đô thị, những người giàu càng giàu thêm, gây ra chia rẽ giữa các tầng lớp nhân dân. Tình trạng bất bình đẳng tại Trung Quốc cao gấp đôi so với Pháp, và điều này rất mới mẻ vì chỉ mới phát triển trong hai mươi năm gần đây. Đó là một hiện tượng hết sức thô bạo.

Đứng trước khủng hoảng nội bộ, việc quay sang chủ nghĩa dân tộc có thể xảy ra ? Căng thẳng trên biển với Nhật Bản không phải là dấu hiệu tốt…

Khi nói về dân tộc chủ nghĩa, cần phải phân biệt hai mặt nội bộ và bên ngoài. Về đối ngoại thì tôi không lo, vì hệ thống Trung Quốc kiểm soát quá chặt để có thể xảy ra manh động, và các nhà lãnh đạo Bắc Kinh là những người thực tế. Đã hẳn là Trung Quốc muốn khẳng định mình bất chấp tất cả các nước láng giềng, và mở rộng thống trị trên biển, nhưng họ không đi quá xa.

Ngược lại trong nội bộ, chủ nghĩa dân tộc được sử dụng vào cuộc chiến chính trị bên trong đảng. Từ thập niên 90, quan điểm dân tộc chủ nghĩa được tăng cường rất đáng kể, nhất là trong giáo dục ở nhà trường. Một bộ phận quan trọng các thanh niên có học, mà chúng ta thấy được trên internet, là những người dân tộc cực đoan. Họ biểu tình trên đường phố và đôi khi với bạo lực, đương nhiên là có sự đồng tình của đảng, thậm chí được khuyến khích. Nếu họ xuống đường đòi dân chủ, thì sẽ không được như thế. 

Trung Nam Hải: Điện Kremlin của Bắc Kinh












Aucun commentaire:

Enregistrer un commentaire