mardi 10 juillet 2018

Hoàng Hải Vân - Thằng mất dạy !


Lincohn: "Đừng ngại người ta không biết ơn bạn, nhưng cố gắng xứng đáng để được tri ân".

Thằng đó chính là tôi. Hồi xong tiểu học, khi đi học nghề sửa radio (nhưng bất thành), có lần ngồi lên chiếc honda của ông chủ định xin tập thử. Một anh lớn tuổi nhìn tôi bằng nửa con mắt, nói “hạng của mày mà cũng đi honda à”.
 
Nghe câu ấy tôi không thấy tủi thân, dù chưa đọc kinh Phật. Thỉnh thoảng nghĩ lại thấy anh kia nói đúng, phải một năm sau ngày tôi được anh ta xếp hạng, mẹ tôi mới mua cho tôi được một chiếc xe đạp cũ và hơn hai mươi năm sau tôi mới mua được một chiếc honda.

Nhà tôi nghèo, mẹ tôi không mang lời hay ý đẹp dạy cho tôi. Một hôm có người phụ nữ đi ngang qua, tạt vào nhà ra sau hè đi đái nhờ, làm rơi một túi tiền. Tôi nhặt được chạy theo trả lại. Mẹ ôm tôi vào lòng, nói “con ngoan lắm”. Đó là mẹ dạy tôi không tham lam. 

Có lần tôi sang quê bà nội ăn giỗ, về mẹ hỏi ăn gì, tôi bảo ăn đu đủ trộn, mẹ nói sao chỉ ăn đu đủ trộn, tôi nói trước mặt có dĩa đu đủ trộn thì ăn, những thứ khác không để trước mặt là không dành cho mình. Mẹ cười, bảo “con dại lắm”. Không phải mẹ khuyên tôi ăn cho đủ món mới là khôn, mà hàm ý rằng con chỉ ăn đu đủ trộn cũng được, nhưng đừng nghĩ những người ăn đủ món trên bàn là không tốt.

Mẹ mất, chị nuôi tôi một thời gian, rồi một mình ra Đà Nẵng học lớp 8. Khi thì ngủ ở ký túc xá, khi thì rúc vào chân cầu thang ngủ. Chẳng còn ai dạy dỗ phải sống sao cho nên người. Lời mẹ bảo như thế nào là ngoan và như thế nào là dại, thành cái “dĩ bất biến ứng vạn biến” để sống. Nhưng đâu có đủ để thành người có giáo dục được. 

Đến năm lớp 9 hay lớp 10 gì đó, xem lén sổ tay của một người bạn thân, thấy ghi một đoạn về “Người có giáo dục” trong bức thư của nhà văn Nga Tchekov gửi cho em trai. Vì đoạn đó hay quá nên mấy chục năm tôi vẫn còn nhớ (có thể không nguyên văn lời dịch) :

“Những người có giáo dục biết tôn trọng nhân cách, bởi vậy bao giờ họ cũng độ lượng, mềm mỏng, lịch sự và biết nhường nhịn. Họ không bao giờ nổi đóa lên vì ăn phải một bát súp cho muối quá tay hay vì một cục tẩy bị rơi mất. Họ không chỉ biết thương những người ăn mày và những chú mèo con, họ biết đau đến cả những điều mắt thường không trông thấy. 

Họ trung thực và sợ điều dối trá như sợ lửa. Họ không nói dối ngay cả trong những chuyện tầm phào vặt vãnh. Dối trá là xúc phạm người nghe và ti tiện hóa người nói. Họ không làm điệu, uốn éo, không bắt nạt những kẻ yếu hơn mình. Họ không ba hoa và không trút ra hàng tràng lời tâm sự khi không ai muốn hỏi. Họ không tự hạ mình để gợi lòng thương hại ở kẻ khác. Họ không vội vàng tất bật…, không khoác lên mình những vòng trang sức giả như sự làm quen với người nổi tiếng…”. 

Còn nhiều dòng nữa, hình như Tchekov khuyên em trai rằng, để trở thành một người có giáo dục thì phải đọc nhiều sách, phải quý thời gian, phải làm việc chăm chỉ, v.v… tôi không thích mấy nên không nhớ. Tôi không thích lời khuyên đó, vì mẹ tôi chưa bao giờ đọc sách.

Sau này tôi có đọc bức thư này bằng tiếng Anh và một số bản dịch tam sao thất bản, nhưng không quan trọng, cũng không cần phải nhớ hết. Tôi cũng chưa bao giờ mượn lời hay ý đẹp này hay những lời tương tự để dạy con hay nói với người khác. Hình như những lời đó dành cho những người có quá nhiều thứ cần phải buông bỏ, chứ cái hạng không xứng ngồi trên xe honda như tôi thì có gì. Tôi cũng đâu có biết người nào thì cần buông bỏ cái gì, dù người đó là con tôi.

Sau này, bạn bè tôi, đồng đội tôi, đồng nghiệp tôi, người thân trong gia đình tôi đã dạy tôi rất nhiều thứ, cả những con chó tôi nuôi cũng dạy tôi đạo lý làm người. Nhưng đâu phải cái gì tôi cũng học được. 

Ông nội tôi hồi chiến tranh gần 70 tuổi phải theo đạo Tin Lành để thỉnh thoảng kiếm bột bắp bột mì về giúp mẹ con tôi, mỗi bữa ông chỉ ăn một chén cơm rồi bỏ đũa, nói ông no rồi, nhưng tôi biết ông triền miên đói. Hơn 70 tuổi ông lên Đăk Lăk, nói là ở với chú tôi nhưng sự thật là ông đi ở đầy tớ cho người ta để kiếm tiền thỉnh thoảng gửi về giúp tôi ăn học. 

Chiến tranh kết thúc, tôi đã không kịp đi tìm ông, để ông mất không tìm ra mộ. Tôi không bao giờ có cơ hội được nấu cho ông tôi ăn, dù chỉ một bữa cơm. Tôi đúng là một thằng mất dạy. 

Nếu đến ngày phán xử, tôi phải đứng trước cái bàn cân như anh nông dân trong một truyện ngắn của Turgeniev, đếm từng tật xấu bỏ vào một bên, còn bên kia bỏ điều ngược lại, thì chỉ riêng sự tệ hại vô ơn đối với ông mình, tôi chắc chắn sẽ bị đày xuống chín tầng địa ngục, bất kể đầu bên kia có bao nhiêu là điều tốt tôi đã làm trong đời. 

Mà sự vô ơn trong đời tôi thì đâu có ít. Vô ơn là loại mất dạy chỉ một mình ta biết mà thôi. 

FB HOÀNG HẢI VÂN 10.07.2018

Aucun commentaire:

Enregistrer un commentaire